Malzeme ihtiyacını bir kişinin hafızası değil, sipariş, ürün ağacı, stok ve tedarik süresini birlikte okuyan bir MRP programı hesaplamalıdır. Program net ihtiyacı brüt ihtiyaçtan eldeki stok, yoldaki sipariş ve süreçteki üretimi düşüp emniyet stoğunu ekleyerek bulur, sipariş tarihini tedarik süresine göre geri sayar. Seçerken önerilerin onaylanıp satınalma talebine ve iş emrine dönüşmesi aranmalıdır.
Malzeme ihtiyacını kim hesaplamalı? Çoğu üretim firmasında bu sorunun cevabı bir kişinin adıdır. Satınalmada yıllardır çalışan biri, hangi sacın ne kadar gittiğini, hangi tedarikçinin geç getirdiğini bilir ve siparişi buna göre verir. O kişi işindeyken sistem çalışır. İzne çıktığında ya da ayrıldığında hesap da onunla gider.
MRP (malzeme ihtiyaç planlaması) bu bilgiyi kişiden alıp kayda koyar. Hesap karmaşık değildir; zor olan, hesabın dayandığı verinin doğru tutulmasıdır. Bu nedenle MRP programı seçerken hesap motorundan çok, verinin nereden geldiğine ve önerinin nasıl karara dönüştüğüne bakmak gerekir. MRP ile ERP arasındaki ayrım için MRP ile ERP farkı yazısı kısa bir giriş verir.
Tam boyutİçindekiler
- MRP programı ne hesaplar?
- MRP hangi verilerle doğru çalışır?
- MRP programında olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
- Excel, ayrı araç ya da ERP modülü: hangisi uygun?
- MRP'ye hangi malzemelerle başlanmalı?
- Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- MRP önerisi ne zaman sorgulanmalı?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da MRP
- Sık sorulan sorular
MRP programı ne hesaplar?
Hangi malzemeden, ne kadar ve hangi tarihte sipariş verileceğini ya da üretileceğini hesaplar. Temel formül düz metinle şudur:
Net ihtiyaç = Brüt ihtiyaç − Eldeki kullanılabilir stok − Yoldaki satınalma siparişi − Süreçteki üretim + Emniyet stoğu
Sipariş tarihi ise ihtiyaç tarihinden tedarik süresi kadar geri sayılarak bulunur.
Temsili rakamlarla bir örnek: bir sac braketin ürün ağacında adet başına 0,8 kg sac var. Ayın yirmisinde teslim edilecek 2.000 adetlik sipariş için brüt ihtiyaç 1.600 kg'dır. Depoda kullanılabilir 900 kg sac, yolda 400 kg'lık bir satınalma siparişi var, emniyet stoğu 200 kg tutuluyor.
- Brüt ihtiyaç: 2.000 × 0,8 = 1.600 kg
- Eldeki ve yoldaki düşülür: 1.600 − 900 − 400 = 300 kg
- Emniyet stoğu eklenir: 300 + 200 = 500 kg net ihtiyaç
- Sacın tedarik süresi on gün, kesimin başlaması gereken gün ayın on ikisi ise sipariş en geç ayın ikisinde verilmelidir.
Ağaç birden fazla seviyeliyse aynı hesap her seviyede tekrarlanır: önce mamul, sonra yarı mamul, en son hammadde. Emniyet stoğunun nasıl belirlendiği emniyet stoku hesaplama yazısında anlatılıyor.
MRP hangi verilerle doğru çalışır?
MRP beş veriyi okur; biri yanlışsa öneri de yanlıştır.
- Talep: açık satış siparişleri, satış tahmini ya da ana üretim planı.
- Ürün ağacı: her mamulün hangi malzemeden, ne miktarda yapıldığı ve fire payı.
- Stok: sayılmış, lot ve depo bazında doğru bakiye. Kalite onayı bekleyen malzemenin kullanılabilir sayılıp sayılmadığı bilinmeli.
- Açık siparişler ve iş emirleri: yoldaki satınalma ve süreçteki üretim.
- Tedarik süresi ve sipariş kuralları: tedarikçinin gerçek teslim süresi, asgari sipariş miktarı, ambalaj katı.
Tedarik süresi en çok ihmal edilen veridir. Tedarikçinin söylediği süre ile gerçekten getirdiği süre arasındaki fark, MRP önerisini her seferinde birkaç gün geç bırakır. Birim de ayrı bir tuzaktır. Sac kiloyla alınır, parça adetle üretilir, ağaçta ise bazen metre yazılır. Ağaçtaki birim ile stok kartındaki birim farklıysa ve aradaki çevrim katsayısı tanımlı değilse MRP adet ile kiloyu toplar, öneri anlamsız bir sayı olur. Program seçerken bir malzemenin iki birimle (kilo ve adet gibi) tutulup tutulamadığı da sorulmalıdır. Tedarik süresinin nasıl ölçüleceği tedarik süresi yazısında var.
MRP'ye geçen firmalarda ilk önerilerin bir kısmı genelde "bunu zaten aldık" itirazıyla döner. Bakıldığında çoğu zaman satınalma siparişi programa girilmemiş, telefonla verilmiştir. Siparişi programdan verme alışkanlığı oturmadan MRP'nin önerisi tam doğru çıkmaz.
MRP programında olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
| Özellik | Neden gerekli? | Nasıl sınanır? |
|---|---|---|
| Çok seviyeli ağaç patlatma | Yarı mamul ve hammadde ayrı hesaplanır | Üç seviyeli bir mamulün ihtiyacını hesaplatın |
| Eldeki, yoldaki ve süreçteki miktar | Aynı malzeme iki kez sipariş edilmez | Açık satınalma siparişi olan bir kalemde öneriye bakın |
| Emniyet stoğu ve asgari sipariş | Öneri tedarikçinin kabul edeceği miktarda çıkar | Asgari miktarı olan bir kalemde öneriyi kontrol edin |
| Tarih bazlı ihtiyaç | Ne kadar değil, ne zaman sorusu da cevaplanır | İki farklı teslim tarihli siparişle deneyin |
| Önerinin onayı | Planlamacı karar verir, program dayatmaz | Bir öneriyi reddedip birini onaylayın |
| Talebe ve iş emrine dönüşüm | Öneri elle yeniden yazılmaz | Onaylanan öneriden satınalma talebi ve iş emri açın |
| İhtiyacın kaynağı | Hangi siparişin hangi malzemeyi istediği görülür | Bir öneriden geriye, siparişe gidin |
Excel, ayrı araç ya da ERP modülü: hangisi uygun?
Ürün ağacı tek seviyeli ve kalem sayısı azsa Excel ile başlanabilir. Ağaç derinleştikçe, fason ve yarı mamul arttıkça hesabın stok ve siparişlerle aynı veritabanında yapılması gerekir.
- Excel: formül görünür, herkes anlar. Stok ve açık siparişler her seferinde elle güncellenir; bir satır kayarsa hesap sessizce bozulur.
- Ön muhasebe programı: stok ve sipariş vardır, ürün ağacı ve tedarik süresi yoktur; MRP yine dışarıda yapılır.
- Ayrı MRP aracı: hesapta güçlüdür. Stok, sipariş ve ağaç verisinin düzenli aktarılması gerekir; aktarım bir gün aksarsa öneri o günün gerisinde kalır.
- ERP içinde MRP: hesap anlık kayıtlardan yapılır, öneri doğrudan talebe ve iş emrine döner. Karşılığında ağaç, stok ve tedarik süresi disiplini ister.
Hangi seçenek olursa olsun MRP planlamanın yalnız malzeme katmanıdır. Kapasite ve sıralama için üretim planlama programı yazısına bakılabilir.
MRP'ye hangi malzemelerle başlanmalı?
Her kalemi ilk günden MRP ile planlamak gerekmez. Başlangıç için en uygun kalemler, tedarik süresi uzun, değeri yüksek ve birden çok mamulde ortak kullanılan malzemelerdir: rulo sac, profil, granül, özel bağlantı elemanı. Bunlarda yanlış sipariş hem para bağlar hem üretimi durdurur.
Vida, somun, eldiven gibi ucuz ve sürekli kullanılan sarf kalemleri ise çoğu zaman asgari stok kuralıyla daha rahat yönetilir: stok belirli bir seviyenin altına inince sipariş verilir. Bu kalemleri MRP'ye almak, öneri listesini kalabalıklaştırır ve asıl önemli satırların gözden kaçmasına yol açar.
Pratik bir yol şöyledir: ilk ay yalnız ana hammaddeler MRP ile, diğerleri eski yöntemle yürür. Öneriler birkaç hafta boyunca satınalmacının kendi hesabıyla karşılaştırılır. Fark çıkan her satırın sebebi bulunup veri düzeltilir. İki hesap birbirini tutmaya başladığında kapsam genişletilir.
Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- MRP eldeki stokta hangi depoları ve hangi lot durumlarını kullanılabilir sayıyor?
- Satış tahmini ile kesin sipariş ayrı ayrı girilebiliyor mu?
- Fason operasyonu olan bir parçada fasonda bekleyen miktar hesaba giriyor mu?
- Önerinin kaynağı olan satış siparişini görebiliyor muyuz?
- Öneriyi onaylayınca satınalma talebi ve iş emri açılıyor mu, yoksa elle mi yazıyoruz?
- Hesap ne kadar sürede çalışıyor; günde birkaç kez çalıştırabilir miyiz?
MRP önerisi ne zaman sorgulanmalı?
Öneri olağan dışı göründüğünde: bir kalemde birden çok kat fazla sipariş, hiç kullanılmayan bir malzemeye ihtiyaç ya da geçmiş tarihli sipariş önerisi. Bu durumlarda sorun neredeyse her zaman veridedir.
Kontrol sırası şöyle olabilir: önce ihtiyacın kaynağı olan siparişe bakılır; miktar ya da birim yanlış girilmiş olabilir. Sonra ürün ağacındaki miktar kontrol edilir; kilo yerine gram yazılması sık görülür. Ardından stok kaydı ve açık satınalma siparişleri gözden geçirilir. Kapatılmamış eski bir sipariş, malzemenin yolda olduğunu sanmasına yol açar.
Sorgulamanın tersi de geçerlidir: öneri listesi sürekli boş çıkıyorsa bu da bir işarettir. Çoğu zaman stokta fiziksel olarak bulunmayan ama kayıtta duran bir bakiye ya da yanlış girilmiş büyük bir açılış miktarı ihtiyacı gizliyordur.
Sık yapılan hatalar
- Sayılmamış stokla başlamak. İlk çalıştırmada öneriler anlamsız çıkar, planlamacı programa güvenmeyi bırakır.
- Fire payını ağaca yazmamak. İhtiyaç her ay biraz eksik çıkar, montajda malzeme yetmez.
- Tahmini kesin sipariş gibi girmek. Gerçekleşmeyen tahmin depoda fazla stok bırakır.
- Önerileri körü körüne onaylamak. Asgari miktar, ambalaj katı ve depo yeri gözden kaçar.
- Önerileri hiç onaylamamak. Program çalışır, satınalma yine eski listeye göre sipariş verir.
- Haftada bir kez çalıştırmak. Sipariş değişikliği sık olan firmada öneri birkaç gün geriden gelir.
PakERP One'da MRP
PakERP One'da MRP, satış siparişleri, ürün ağacı, stok ve satınalma ile aynı veritabanından çalışır.
- 8107 Ürün Ağacı (Şema): malzeme miktarı, birimi ve fire payı operasyonlara bağlı olarak tanımlanır.
- 8111 Satış Tahminleri ve 8110 MPS: kesin siparişin yanında tahmini talep.
- 8112 MRP: eldeki stok, yoldaki satınalma siparişleri ve süreçteki iş emirleriyle net ihtiyaç.
- 8113 Planlanan Siparişler: öneriler onaylanıp iş emrine ya da satınalma talebine çevrilir.
- 322 Satınalma Talepleri ve 218 Talep Havuzu: talepler toplanır, tedarikçi seçilip siparişe çevrilir; sözleşme fiyatı otomatik gelir.
- 203 Satınalma Siparişleri: açık siparişler bir sonraki MRP çalışmasında yoldaki miktar olarak okunur.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Satınalma tarafının ayrıntısı satınalma modülü sayfasında.