Üretim planlama programı, açık siparişler ve tahminlerden ne zaman, hangi makinede, hangi malzemeyle ne kadar üretileceğini çıkarmalıdır. Seçerken ana üretim planı, malzeme ihtiyaç hesabı (MRP), kapasite yükü, çizelge ve satır bazında teslim takibinin aynı veriden çalışıp çalışmadığına bakılır. Plan, stok ve iş emri kayıtlarıyla bağlı değilse kısa sürede gerçekten kopar.
Telefon çalar. Müşterinin satınalmacısı yeni bir sipariş için termin istiyor: iki bin adet braket, ayın yirmisine yetişir mi? Planlamacı beyaz tahtaya bakar, pres hattının dolu olduğunu bilir, ama sacın depoda olup olmadığını ve ısıl işlemcinin o hafta ne kadar alacağını bilmez. "Sizi yarın arayayım" der. Ertesi gün verilen termin de çoğu zaman tahmindir.
Üretim planlama programından beklenen, bu soruya aynı gün ve gerekçeli cevap verebilmektir. Ama planlama tek bir hesap değil; ana plan, malzeme, kapasite ve sıralama birbirine bağlı dört katmandır. Program seçerken hangisine ihtiyaç olduğunu bilmek, gereksiz karmaşıklıktan da korur. Planlamanın temel kavramları için üretim planlama nedir yazısına bakılabilir.
Tam boyutİçindekiler
- Üretim planlama programı hangi soruya cevap vermeli?
- Planlamanın katmanları nelerdir?
- Olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
- Excel planı ile planlama programı arasında fark ne?
- Programa geçmeden önce ne hazırlanmalı?
- Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Plan neden tutmaz? Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da üretim planlama
- Sık sorulan sorular
Üretim planlama programı hangi soruya cevap vermeli?
Dört soruya: ne üretilecek, ne zaman bitmeli, hangi malzemeyle ve hangi makinede. Bir program bunlardan yalnız birini cevaplıyorsa, planlamacı diğer üçünü yine Excel'de ya da kafasında hesaplar.
Sahada bu sorular şöyle sorulur:
- Açık siparişlerin hangileri gecikiyor, hangileri bu hafta teslim?
- Bu ay ne kadar sac, granül ya da profil almamız gerekiyor?
- Pres hattı önümüzdeki iki hafta dolu mu, boşluk nerede?
- Yarın sabah hangi iş hangi tezgaha girecek?
Bu dört sorunun cevabı aynı veriden gelmelidir. Planlamacı müşteriye termin verirken aslında dördüne birden bakar: malzeme var mı, makine boş mu, sırada önünde ne var, fason ne kadar sürer? Malzeme ihtiyacı bir dosyada, kapasite başka bir dosyada hesaplanırsa iki hesap farklı sipariş listesine dayanır ve birbirini tutmaz.
Planlamanın katmanları nelerdir?
Planlama yukarıdan aşağıya dört katmanda yürür; her katman bir öncekinin çıktısını kullanır.
| Katman | Cevapladığı soru | Temel girdi |
|---|---|---|
| Ana üretim planı (MPS) | Hangi mamulden, hangi hafta, ne kadar? | Siparişler ve satış tahmini |
| Malzeme ihtiyaç planı (MRP) | Hangi hammadde, ne zaman, ne kadar alınmalı? | Ana plan, ürün ağacı, stok, tedarik süresi |
| Kapasite planı (CRP) | Makine ve iş merkezleri bu yükü kaldırır mı? | Operasyon süreleri, vardiya düzeni |
| Çizelge | Hangi iş hangi sırayla, hangi tezgahta? | Açık iş emirleri, öncelikler |
Katmanlar arasında geri bildirim de olmalı. Kapasite katmanı bir haftanın dolu olduğunu gösteriyorsa ana plan o haftadan bir sonrakine kaydırılır, malzeme ihtiyacı da kendiliğinden kayar. Bu döngü elle yapılırken genelde ilk adımda kalır; ana plan düzeltilir ama satınalma eski tarihe göre sipariş vermeye devam eder. Küçük bir atölye ilk iki katmanla başlayabilir; darboğaz makinesi belirgin olan fabrikada kapasite katmanı erken gerekir. Ana planın nasıl hazırlandığı ana üretim planı yazısında, malzeme hesabı ise MRP programı yazısında ayrıca var.
Planlama programına geçen fabrikalarda ilk hafta önerilen satınalma listesi genelde fazla uzun çıkar. Sebep çoğu zaman program değil, sayılmamış depo ya da kapatılmamış eski iş emirleridir. İlk çalıştırmadan önce stok sayımı ve açık iş emri temizliği yapmak, önerilere güveni hızla getirir.
Olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
Görüşmede aşağıdaki listeyi kendi siparişlerinizle sınayın. Örnek veriyle her program iyi görünür.
| Özellik | Neden gerekli? | Nasıl sınanır? |
|---|---|---|
| Satır bazında teslim takibi | Bir siparişin kalemleri farklı günlerde teslim edilir | Üç kalemli bir siparişin geciken satırı ayrı görünüyor mu? |
| Satış tahmini girişi | Çağrılı ve yıllık siparişler plana girer | Gelecek üç ayın tahminini girip ana plana bakın |
| Ürün ağacından malzeme hesabı | Hammadde siparişi elle hesaplanmaz | Bir mamulün ihtiyacını stok ve açık siparişle karşılaştırın |
| Kapasite yükü | Dolu makineye iş yazılmaz | Bir iş merkezinin haftalık yükünü görün |
| Planlanan siparişlerin onayı | Öneri doğrudan sipariş olmaz, planlamacı karar verir | Bir öneriyi iş emrine ya da satınalma talebine çevirin |
| İş emri ve stokla bağ | Plan, gerçekleşenle güncellenir | Bildirim sonrası planın değişip değişmediğine bakın |
| Fason süresi | Dışarıda geçen günler plana girer | Fason adımı olan bir parçanın termini nasıl hesaplanıyor? |
Excel planı ile planlama programı arasında fark ne?
Excel planı planlamacının kafasındaki planı kağıda döker; program ise planı stok, sipariş ve iş emri kayıtlarından kurar. Fark, planın ne kadar sürede eskidiğindedir.
- Excel: esnek ve hızlıdır, renklerle okunur. Siparişler, stok ve bildirimler elle taşındığı için plan ancak onu yapan kişi kadar günceldir.
- Ön muhasebe programı: sipariş ve stok vardır, ama ürün ağacı, operasyon ve kapasite yoktur; planlama yine dışarıda yapılır.
- Ayrı ileri planlama programı: çizelge ve kapasitede güçlüdür. Sipariş, stok ve bildirim verisinin düzenli olarak aktarılması gerekir; aktarım aksarsa plan bayatlar.
- ERP içinde planlama modülü: plan doğrudan sipariş, stok ve iş emrinden beslenir. Karşılığında ürün ağacı, operasyon süreleri ve tedarik sürelerinin doğru girilmesi gerekir.
Hangisi seçilirse seçilsin, planı kimin, ne sıklıkla güncelleyeceği yazılı olmalıdır. Haftada bir yenilenen plan ile her gün yenilenen plan aynı fabrikada çok farklı sonuç verir.
Programa geçmeden önce ne hazırlanmalı?
Planlama programı, kendisine verilen tanımlar kadar doğru hesap yapar. Kurulumdan önce dört veri gözden geçirilmelidir.
- Ürün ağaçları: en çok üretilen mamullerin ağacı eksiksiz olmalı; ambalaj, bağlantı elemanı ve boya gibi küçük kalemler dahil.
- Operasyon süreleri: birim süre ile hazırlık süresi ayrı yazılmalı. Kalıp değişimi sık olan preste hazırlık süresi, birim süreden daha çok yer tutabilir.
- Tedarik süreleri: her hammadde için tedarikçinin gerçekten teslim ettiği süre; katalogdaki değil.
- Açılış stoğu: sayılmış ve lotlarıyla girilmiş stok. Sayılmamış depo, ilk malzeme hesabını baştan bozar.
Bu dört tanım tamamlanmadan programı açıp "bakalım ne öneriyor" demek, planlamacının programa ilk gün güvenini kaybetmesine yol açar. Tanımları önce en çok ciro yapan ürün ailesi için tamamlayıp planı o aileyle başlatmak, sonra diğerlerini eklemek daha sağlıklıdır.
Bir de karar listesi hazırlanmalı: haftalık ana plan hangi gün güncellenecek, malzeme önerilerini kim onaylayacak, çizelgeyi sahaya kim indirecek? Bu soruların cevabı programda değil, fabrikanın kendi düzenindedir.
Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Plan açık siparişlerden kendiliğinden mi kuruluyor, yoksa sipariş listesini her seferinde aktarmamız mı gerekiyor?
- Bir siparişin farklı teslim tarihli satırları ayrı izlenebiliyor mu?
- Malzeme ihtiyacı hesaplanırken eldeki stok, açık satınalma siparişi ve süreçteki iş emirleri dikkate alınıyor mu?
- Kapasite hesabı iş merkezinin çalışma günlerine göre mi yapılıyor?
- Önerilen iş emri ve satınalma talepleri tek tıkla gerçek kayda dönüşüyor mu?
- Fason süresi ve tedarik süresi nereden okunuyor?
- Planı müşteriye termin vermek için kullanabilir miyiz; bir siparişin hangi adımda takıldığını görebilir miyiz?
Doğru termin vermenin kendi adımları müşteriye doğru termin yazısında anlatılıyor.
Plan neden tutmaz? Sık yapılan hatalar
- Eksik ürün ağacı. Ambalaj, vida ya da boya ağaçta yoktur; plan tamam der, montajda malzeme eksik çıkar.
- Gerçek dışı operasyon süreleri. Katalog hızı yazılır, hazırlık ve kalıp değişimi unutulur; kapasite hep boş görünür.
- Fasonun planda olmaması. Kaplamada geçen günler hesaba girmez, termin sistematik olarak kaçar.
- Kapatılmayan iş emirleri. Bitmiş işler açık durur, kapasite dolu, malzeme rezerveli görünür.
- Stok sayımının ihmali. Kayıttaki stok fiziksel stoğu tutmazsa malzeme hesabı yanlış öneri üretir.
- Planın tek kişide olması. Planlamacı izne çıkınca plan durur; kimse önerileri onaylamaz.
- Acil işlerin plan dışında kalması. Telefonla gelen acil sipariş sahaya doğrudan iner, programa girmez; ertesi gün plan ile saha birbirini tanımaz.
Bu hataların çoğu programın kendisinden değil, kayıt alışkanlığından doğar. Bu yüzden ilk ay, planın tutmadığı her gün için kısa bir not tutmak işe yarar: neden kaydı? Malzeme mi gelmedi, makine mi arızalandı, süre mi yanlıştı? Bir ayın sonunda bu notlar, düzeltilmesi gereken tanımları sırasıyla gösterir. Makine tarafındaki darboğazı bulmak için darboğaz makine yazısı da yardımcı olur.
PakERP One'da üretim planlama
PakERP One'da planlama ekranları satış, stok ve iş emri kayıtlarıyla aynı veritabanından çalışır.
- 103 Satış Siparişleri: satır bazlı teslim takibi; geciken satır kırmızı, yedi gün içinde teslim edilecek satır sarı. Eldeki stok ve açık iş emri miktarı satırda görünür.
- 8111 Satış Tahminleri ve 8110 MPS: çağrılı ve tahmini talep ana plana girer.
- 8112 MRP ve 8113 Planlanan Siparişler: ürün ağacı, stok ve açık siparişlerden malzeme ihtiyacı; öneriler iş emrine ya da satınalma talebine çevrilir.
- 8114 CRP ve 8115 Çizelge: iş merkezi yükü ve sıralama.
- 8120 İş Emirleri: yeni iş emrinde eldeki hammaddeyle üretilebilir miktar; Üretim Panosu'nda Üretimde, Fasonda ve Ara stok görünümleri.
- Asistan: "açık siparişler" gibi sorulara firmanın kendi verisinden tablo ile cevap, PDF ve Excel.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Ekranların tamamı üretim modülü sayfasında.