MRP (Malzeme İhtiyaç Planlaması), satış siparişi ve tahminden yola çıkarak ürün ağacı, eldeki stok ve temin sürelerine göre hangi malzemeden ne kadar ve ne zaman gerektiğini hesaplayan planlama yöntemidir. ERP ise MRP'yi de içine alan, satış, satınalma, stok, üretim, finans ve muhasebeyi tek veritabanında birleştiren yönetim sistemidir. MRP bir hesaptır; ERP bu hesabın girdilerini tutan, sonucunu satınalma talebine ve iş emrine çeviren bütün sistemdir.
Planlama masasında bir Excel dosyası açık: sol sütunda gelecek ayın siparişleri, sağda her ürünün ürün ağacından kopyalanmış malzemeleri, en sağda depodan telefonla sorulmuş stok rakamları. Planlamacı her sabah bu dosyayı güncelliyor, sonra satınalmaya bir liste gönderiyor. Yaptığı iş MRP'dir; sadece elle yapılıyor.
MRP kavramı ERP'den önce doğdu. Bilgisayarların fabrikalara girdiği 1960'lı ve 70'li yıllarda ilk iş, bu hesabı makineye yaptırmaktı. Sonra kapasite ve maliyet eklendi, en sonunda satış, satınalma ve muhasebe de aynı sisteme girdi. Bugün "MRP programı" ile "ERP programı" arasındaki farkı anlamak için bu sırayı bilmek yeterli.
Tam boyutİçindekiler
- MRP nedir, ne hesaplar?
- ERP, MRP'den ne fazlasını yapar?
- MRP ile ERP arasındaki fark nedir?
- MRP, MRP II ve ERP arasındaki bağ nedir?
- MRP'nin doğru sonuç vermesi için ERP'de neler doğru olmalı?
- Ayrı bir MRP programı mı, ERP içindeki MRP mi?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da MRP ve planlama zinciri
- Sık sorulan sorular
MRP nedir, ne hesaplar?
MRP, bir ürünü zamanında üretmek için hangi alt parçadan ve hammaddeden ne kadar, hangi tarihte gerektiğini hesaplar. Girdisi talep, ürün ağacı, stok ve temin süresi; çıktısı ise önerilen satınalma ve üretim emirleridir.
Hesabın temeli net ihtiyaçtır. Formül düz haliyle şöyledir:
Brüt ihtiyaç = mamul miktarı × ürün ağacındaki birim miktar. Net ihtiyaç = brüt ihtiyaç − eldeki stok − yoldaki (açık siparişteki) miktar + emniyet stoku.
Örnek (temsili rakamlarla): 500 adet braket siparişi var. Ürün ağacında her braket için 2 adet sac parça kullanılıyor. Depoda 300 adet sac parça var, 200 adetlik açık satınalma siparişi yolda, emniyet stoku 100 adet.
- Brüt ihtiyaç: 500 × 2 = 1.000 adet.
- Net ihtiyaç: 1.000 − 300 − 200 + 100 = 600 adet.
- Temin süresi 10 iş günü, parçanın montaja 20 Ekim'de girmesi gerekiyor: sipariş en geç 10 iş günü önce verilmeli.
Ürün ağacı çok seviyeliyse aynı hesap her seviyede tekrarlanır: mamulün ihtiyacı yarı mamule, yarı mamulün ihtiyacı hammaddeye iner. Hesabın ayrıntıları ve seviyeler arası geçiş için MRP rehberine bakabilirsiniz.
ERP, MRP'den ne fazlasını yapar?
ERP, MRP hesabının kullandığı bütün veriyi (sipariş, stok, ürün ağacı, açık satınalma) günlük işin içinde üretir ve MRP'nin sonucunu belgeye çevirir. MRP tek başına bir liste verir; ERP o listeden talep, sipariş ve iş emri açar, sonra teslim alınan malı, üretilen parçayı, kesilen faturayı ve yapılan ödemeyi aynı kayıtta tutar.
Farkı somut görmek için MRP'nin bilmediği şeylere bakmak yeterli. MRP, tedarikçinin geçen ay iki kez geç teslim ettiğini bilmez; ERP'de alış siparişi ile irsaliye tarihleri yan yana durur. MRP, müşterinin vadesi geçmiş borcu yüzünden sevkiyatın bekletildiğini bilmez; ERP'de cari hesap açıktır. MRP, bir iş emrinin maliyetinin planın üstüne çıktığını bilmez; ERP'de üretim bildirimi ve maliyet aynı yerdedir.
Bu yüzden ERP'de MRP'nin sonucu tek başına değil, bağlamıyla okunur. Aynı net ihtiyaç listesi, güvenilir tedarikçiden alınacak bir parça için "şimdi sipariş ver", geçmişte geç teslim etmiş bir tedarikçiden alınacak parça için "bir hafta önce ver" anlamına gelebilir. Kararı hesap değil, hesabın çevresindeki bilgi netleştirir.
MRP'ye geçen firmalarda ilk ayın sonuçları genellikle şaşırtıcı çıkar: sistem daha önce hiç sipariş verilmeyen malzemeler için büyük miktarlar önerir. Sebebi çoğu zaman MRP değil, yıllardır düzeltilmemiş ürün ağaçları ve sayımla tutmayan stok kayıtlarıdır.
MRP ile ERP arasındaki fark nedir?
MRP bir planlama yöntemidir, ERP bir yönetim sistemidir. MRP'nin kapsamı malzeme ve zamandır; ERP'nin kapsamı firmanın bütün işidir.
| Konu | MRP | ERP |
|---|---|---|
| Ne? | Malzeme ihtiyacı hesabı | Bütün süreçleri kapsayan yönetim sistemi |
| Temel soru | Neyi, ne kadar, ne zaman almalı ya da üretmeli? | Firma bugün ne durumda, ne yapmalı? |
| Girdi | Talep, ürün ağacı, stok, temin süresi | Bütün belgeler ve hareketler |
| Çıktı | Planlanan satınalma ve üretim emirleri | Sipariş, irsaliye, fatura, iş emri, mizan, rapor |
| Kullanıcı | Planlamacı | Satış, satınalma, depo, üretim, muhasebe, yönetim |
| Para | Yok | Maliyet, cari, kasa, banka, muhasebe |
| Kapasite | Klasik MRP kapasiteyi sınırsız sayar | Kapasite planlama ile birlikte çalışabilir |
Tablodaki son satır önemlidir. Klasik MRP, makinelerin sınırsız çalışabileceğini varsayar; önerdiği iş emirleri aynı hafta aynı prese yığılabilir. Bu yüzden MRP sonucunun kapasiteyle birlikte okunması gerekir; darboğaz makineyi bulmak için darboğaz rehberine bakabilirsiniz.
MRP, MRP II ve ERP arasındaki bağ nedir?
Üçü aynı çizginin halkalarıdır: MRP malzemeyi planlar, MRP II buna kapasiteyi ve üretim kaynaklarını ekler, ERP ise satış, satınalma, finans ve muhasebeyi de aynı sisteme katar.
- MRP (Malzeme İhtiyaç Planlaması): ürün ağacı ve stoktan malzeme ihtiyacını hesaplar.
- MRP II (Üretim Kaynakları Planlaması): makine ve iş gücü kapasitesini, ana üretim planını ve maliyeti ekler; "bu planı bu makinelerle yapabilir miyiz?" sorusunu sorar.
- ERP (Kurumsal Kaynak Planlama): üretimin dışındaki bütün süreçleri de aynı veritabanına alır; planın parasal sonucu ve müşteriye, tedarikçiye etkisi birlikte görülür.
Günlük dilde "MRP programı" denince çoğu zaman MRP II ya da basit bir üretim yazılımı kastedilir. Seçim yaparken adına değil, hangi soruları cevapladığına bakmak gerekir. MRP'nin girdisi olan ana üretim planının nasıl hazırlandığı için MPS rehberine bakabilirsiniz.
MRP'nin doğru sonuç vermesi için ERP'de neler doğru olmalı?
MRP'nin sonucu girdisinin doğruluğu kadar iyidir. Aşağıdaki kontrol listesi, MRP çalıştırmadan önce ERP'de nelerin temiz olması gerektiğini gösterir.
- Ürün ağacı güncel olmalı. Değişen bir parça ya da miktar, yanlış malzemenin alınması demektir.
- Stok bakiyesi gerçek olmalı. Negatif ya da sayımla tutmayan stok, MRP'yi eksik ya da fazla sipariş önermeye iter.
- Açık siparişler temiz olmalı. Teslim alınmış ama kapatılmamış satınalma siparişi, yolda olmayan malı yolda gösterir.
- Temin süreleri gerçek olmalı. Tedarikçinin sözü değil, son siparişlerde gerçekleşen süre yazılmalıdır.
- Birimler tutarlı olmalı. Ürün ağacında kg, satınalmada adet yazan hammadde yanlış hesaplanır.
- Fire oranları tanımlı olmalı. Kesimde yüzde 5 fire veren sac için MRP net ihtiyacın üstüne pay koymalıdır.
- Aşamalar ayrı izlenmeli. Kesilmiş ama işlenmemiş parça ile bitmiş mamul aynı bakiyede tutulursa MRP yarı mamulü mamul sanar.
İkinci madde en çok sorun çıkaranıdır; nedenleri ve önlemleri için negatif stok rehberine bakın.
Ayrı bir MRP programı mı, ERP içindeki MRP mi?
Çoğu üretim firması için ERP içindeki MRP daha doğru seçimdir, çünkü MRP'nin ihtiyaç duyduğu veri zaten ERP'de oluşur. Ayrı bir MRP programı ancak ERP'de planlama hiç yoksa ya da çok özel bir planlama kuralı gerekiyorsa düşünülür.
Ayrı program kullanıldığında her çalıştırmadan önce stok, açık sipariş ve ürün ağacı ERP'den aktarılır, sonuç da elle ya da bir aktarımla geri girilir. Bu aktarım günde bir kez yapılıyorsa sabah alınan bir siparişin etkisi ancak ertesi gün plana yansır. Aktarımda kaybolan tek bir açık sipariş de yanlış öneriye yol açar.
ERP içindeki MRP'de ise hesap, satınalmanın o dakikaya kadar teslim aldığı malı ve üretimin o dakikaya kadar bildirdiği adedi görür. Planlamacı öneriyi aynı ekrandan talebe ve iş emrine çevirir; öneri ile belge arasındaki bağ kaybolmaz. Seçim yaparken sorulacak soru "hangi program daha iyi hesaplar" değil, "hesabın girdisi nerede oluşuyor" sorusudur.
Sık yapılan hatalar
- Veri olmadan MRP almak. Ürün ağacı ve stok kaydı olmayan bir firmaya MRP programı almak, boş bir hesap makinesi almaktır.
- MRP önerisini sorgusuz siparişe çevirmek. Öneri bir taslaktır; en az sipariş miktarı, tedarikçi paket büyüklüğü ve fiyat anlaşması planlamacının gözünden geçmelidir.
- Kapasiteyi yok saymak. Malzeme zamanında gelir, ama iş emirleri aynı makineye yığıldığı için termin yine kaçar.
- MRP'yi ayda bir çalıştırmak. Sipariş her gün değişiyorsa plan da en az haftada bir yenilenmelidir.
- İptal edilen siparişleri kapatmamak. Müşterinin iptal ettiği sipariş sistemde açık kaldıkça MRP onun için malzeme önermeye devam eder.
PakERP One'da MRP ve planlama zinciri
PakERP One'da MRP ayrı bir program değil, ERP'nin planlama menüsüdür: girdisini satış, stok ve ürün ağacı ekranlarından alır, sonucunu satınalma talebine ve iş emrine çevirir. Program ücretsizdir; planlama ekranları için ek modül bedeli yoktur.
- 8111 Satış Tahminleri ve 8110 Ana Üretim Planı (MPS): kesin siparişler ve tahminler dönemlere yayılır.
- 8107 Ürün Ağacı (Şema): malzemeler ve operasyonlar sürükle-bırak şemada tanımlanır; her malzeme bağlı olduğu operasyonda tüketilir.
- 8112 MRP Çalıştır ve 8113 MRP Sonuçları / Planlanan Siparişler: net ihtiyaç eldeki stok, açık siparişler ve ürün ağacından hesaplanır; satınalma ihtiyacı 322 Satınalma Talepleri ve 218 Talep Havuzu'na düşer.
- 8114 Kapasite Planlama (CRP) ve 8115 Üretim Çizelgesi: planlanan işlerin makine ve iş merkezi yükü görülür.
- 103 Satış Siparişleri: teslim satır bazında izlenir; geciken satır kırmızı, 7 gün kalan sarı görünür.
- Nitelik boyutu: kesilmiş, ısıl işlem görmüş ve nihai parça ayrı nitelik ve lot olarak tutulur (326 Nitelikler); MRP mamul için nihai bakiyeyi esas alır.
Ayrıntılar için Üretim ve İş Emri modülüne bakın.