Kalite kontrol programı giriş, proses ve final muayenelerinin sonucunu lot, iş emri ve miktarla birlikte kaydetmeli; kararı stoğa yansıtmalıdır. Reddedilen ya da onay bekleyen lot üretime ve sevkiyata çıkamamalı, fire nedeni seçilerek girilmeli, müşteri şikayeti lota kadar geri izlenebilmelidir. Seçerken muayene kaydının stok, üretim ve sevkiyatla aynı veritabanında olup olmadığına bakılır.
Mal kabul alanının köşesinde üç haftadır bir palet duruyor. Üstünde kırmızı bir etiket var, kalemle "RED" yazılmış. Kimse paletin iade edilip edilmeyeceğini bilmiyor; satınalma kalitenin rapor yazmasını, kalite satınalmanın tedarikçiyi aramasını bekliyor. Bu arada stok kaydında palet kullanılabilir görünüyor ve geçen hafta planlama o sacı bir iş emrine yazmış.
Kalite kontrol programının ilk işi, muayene kararını stok kaydına taşımaktır. Ölçüm formları, raporlar ve sertifikalar önemlidir; ama kararı stoğa yansımayan bir kalite kaydı, köşedeki kırmızı etiketten daha güvenli değildir. Kontrollerin neye göre planlandığı kalite kontrol planı yazısında; aşağıdaki bölümler programda nelerin aranacağına ayrıldı.
İçindekiler
- Kalite kontrol programı neyi kaydetmeli?
- Giriş, proses ve final kontrol arasındaki fark nedir?
- Kontrol sonucu stoğu nasıl etkilemeli?
- Olmazsa olmaz özellikler: kontrol listesi
- Müşteri kalite performansı nasıl ölçülür?
- Excel, ayrı kalite yazılımı ya da ERP modülü: hangisi uygun?
- Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da kalite kontrol
- Sık sorulan sorular
Kalite kontrol programı neyi kaydetmeli?
Her muayenede altı bilgiyi: neyin kontrol edildiği, hangi lot ya da iş emrine ait olduğu, ne kadar miktara bakıldığı, sonucun ne olduğu, kararı kimin verdiği ve karardan sonra malın nereye gittiği.
- Konu: stok kartı, operasyon, tedarikçi ya da müşteri.
- Kimlik: lot numarası, iş emri numarası, alış ya da sevk belgesi.
- Miktar: partinin tamamı, numune adedi, uygun ve uygunsuz adet.
- Sonuç: ölçülen değerler ya da kriter bazında geçti, kaldı.
- Karar: kabul, şartlı kabul, yeniden işleme, red.
- İz: kararı veren kişi, tarih, ekli rapor ya da fotoğraf.
Bu bilgiler olmadan ay sonunda hangi tedarikçinin, hangi tezgahın ya da hangi vardiyanın sorun ürettiği anlaşılmaz.
Numune ile partinin ayrımı da kayıtta görünmeli. Beş bin adetlik bir partiden elli parça ölçüldüyse, sonuç elli parçanın sonucudur; karar ise beş bin adedi etkiler. Program yalnız "geçti" yazıp numune adedini tutmuyorsa, denetimde kontrolün ne kadar kapsamlı yapıldığı gösterilemez. Ölçüm aletinin kimliği de bu yüzden kayda yazılır; kalibrasyonu geçmiş bir kumpasla yapılan ölçüm sonradan sorgulanabilir.
Giriş, proses ve final kontrol arasındaki fark nedir?
Fark, kontrolün yapıldığı yer ve kararın etkilediği maldır. Giriş kontrolü tedarikçiden gelen malzemeye, proses kontrolü üretim sırasındaki parçaya, final kontrol ise sevkiyattan önceki mamule bakar.
| Kontrol | Nerede yapılır? | Neye bakılır? | Karardan sonra |
|---|---|---|---|
| Giriş | Mal kabul alanı | Ölçü, sertifika, ambalaj, miktar | Lot serbest bırakılır, karantinada kalır ya da iade edilir |
| Proses | Tezgah başı, ilk parça ve periyodik | Kritik ölçüler, görsel hata | İş devam eder ya da durdurulup ayar yapılır; fire kaydedilir |
| Final | Paketleme ve sevkiyat öncesi | Son ölçü, etiket, ambalaj, miktar | Parti sevke açılır ya da ayrıştırmaya alınır |
Fasondan dönen parçanın kontrolü genelde giriş kontrolü gibi yapılır ama sonucu iş emrine bağlanmalıdır; çünkü sorun hammadde değil, fason işlemi olabilir.
Kalite kaydını programa taşıyan firmalarda ilk fark mal kabulde görülür. Lot karantinada başlayınca, kalite onayı vermeden malzemenin üretime çıkamadığı herkes tarafından bilinir ve kırmızı etiketli paletlerin köşede unutulması azalır.
Kontrol sonucu stoğu nasıl etkilemeli?
Doğrudan. Onay bekleyen lot karantinada, reddedilen lot blokede durmalı; ikisi de üretime ve sevkiyata çıkamamalıdır. Şartlı kabul edilen lot ise not ve sınırla serbest kalabilir.
Sahada en sık görülen boşluk, kararın kağıtta verilip kayda geçmemesidir. Kırmızı etiket paletin üstündedir ama programda lot serbesttir; malzeme bir sonraki iş emrinde önerilir. Programın lot durumunu bilmesi ve durum değişmeden çıkışa izin vermemesi bu boşluğu kapatır. Karantina akışının ayrıntısı mal kabulde karantina yazısında anlatılıyor.
Proses kontrolünde ise karar fireye dönüşür. Fire adedi ve nedeni üretim bildirimine yazılırsa, kalite ve üretim aynı sayıya bakar; ayrı bir kalite formunda kalırsa iki farklı fire oranı ortaya çıkar.
Yeniden işleme de ayrı bir karardır. Çapaklı çıkan parça hurdaya değil, tekrar taşlamaya gidiyorsa kayıtta fire olarak değil yeniden işlenecek miktar olarak durmalıdır. Aksi halde fire oranı olduğundan yüksek, üretilen adet olduğundan düşük görünür; ertesi gün taşlanıp sevk edilen parça ise kayıtta hiç üretilmemiş gibi kalır.
Olmazsa olmaz özellikler: kontrol listesi
| Özellik | Neden gerekli? | Nasıl sınanır? |
|---|---|---|
| Üç muayene türü | Giriş, proses ve final aynı yerde izlenir | Her türden birer kayıt girin |
| Kriter tanımı | Ölçülecek özellik ve sınır kayıtta durur | Bir parça için iki ölçü kriteri tanımlayın |
| Lot durumu | Red ve karantina çıkışı engeller | Bloke lottan sevkiyat yapmayı deneyin |
| Mal kabul etiketi | Karar malın üstünde görünür | Uygun, şartlı ve red kutulu etiket basın |
| Fire nedeni listesi | Hatalar sınıflanır | Bir bildirimde fire nedeni seçin |
| Dosya eki | Ölçüm raporu ve sertifika kayda bağlanır | Bir lota PDF rapor ekleyin |
| Geri izleme | Şikayet lota ve hammaddeye kadar izlenir | Bir mamul lotunu tedarikçiye kadar izleyin |
| Raporlama | Tedarikçi ve müşteri kalite performansı ölçülür | Aylık red ve fire özetini PDF ve Excel alın |
Müşteri kalite performansı nasıl ölçülür?
Çoğu otomotiv ve beyaz eşya müşterisi PPM ister: milyon parçada hatalı parça sayısı. Formül düz metinle şöyledir:
PPM = Hatalı parça adedi / Sevk edilen toplam adet × 1.000.000
Temsili bir örnek: bir ayda müşteriye 250.000 adet parça sevk edilmiş, müşteri 75 adedini hatalı bulmuş. PPM = 75 / 250.000 × 1.000.000 = 300. Aynı hesap tedarikçiler için de yapılır; bu kez payda giriş kontrolünde reddedilen adet, paydada tedarikçiden gelen toplam adet durur.
Hesabın doğru çıkması için sevk adedi ve reddedilen adet aynı dönemden, aynı kayıttan alınmalıdır. Sevkiyat bir programda, şikayet başka bir dosyada tutulursa dönem farkı oluşur. Ayrıntı PPM hesaplama yazısında.
Excel, ayrı kalite yazılımı ya da ERP modülü: hangisi uygun?
- Excel ve kağıt formlar: ölçüm formları için hızlıdır, denetçiye çıktı verilir. Karar stoğa yansımaz; reddedilen lot programda kullanılabilir görünür.
- Ayrı kalite yazılımı: ölçüm, istatistik ve doküman yönetiminde güçlüdür. Lot, iş emri ve sevkiyat verisi aktarılmalıdır; lot durumunu stokta engellemesi genelde mümkün değildir.
- ERP içinde kalite kayıtları: muayene kararı lot durumuna, fire üretim bildirimine, şikayet sevkiyata doğrudan bağlanır. İleri istatistik ve doküman yönetimi için ayrı araç gerekebilir.
Pratikte çoğu üretim firması için doğru düzen şudur: karar ve miktar ERP'de, ayrıntılı ölçüm formu dosya eki olarak kayda bağlı. Böylece denetimde hem karar hem kanıt aynı yerden çıkar.
Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Giriş, proses ve final muayenesi aynı ekranda, lot ve iş emriyle bağlı tutuluyor mu?
- Reddedilen ya da karantinadaki lot üretimde ve sevkiyatta kendiliğinden engelleniyor mu?
- Mal kabul etiketinde kalite kararı yazılı mı?
- Fire nedenleri tanımlanabiliyor ve üretim bildiriminde seçilebiliyor mu?
- Ölçüm raporu, sertifika ve fotoğraf kayda eklenebiliyor mu?
- Müşteri şikayetindeki lot hammaddeye ve tedarikçiye kadar geri izlenebiliyor mu?
- Tedarikçi ve müşteri bazında aylık red ve fire raporu alınabiliyor mu?
İkinci soru en belirleyicidir. Satıcıdan bir lotu karantinaya alıp aynı lottan iş emri bildirimi ya da sevk irsaliyesi girmesini isteyin. Program buna izin veriyorsa kalite kararı yine etikette kalacak demektir.
Sık yapılan hatalar
- Kararı yalnız etikete yazmak. Programda lot serbest kalır, red malzeme üretime girer.
- Şartlı kabulü kayda geçirmemek. Sapma onayı unutulur, aynı sorun bir sonraki partide tartışılır.
- Fireyi kalite formunda tutmak. Üretimin ve kalitenin fire oranı farklı çıkar.
- Fasondan dönüşü kontrol etmemek. Kaplama hatası müşteride ortaya çıkar.
- Raporu dosyada, kaydı programda tutmak. Denetimde ikisini eşlemek saatler alır.
- Uygunsuzluğu kapatmamak. Kök neden ve aksiyon yazılmaz; aynı hata tekrar eder.
Uygunsuzluğun nasıl kapatılacağı uygunsuzluk ve 8D raporu yazısında anlatılıyor.
PakERP One'da kalite kontrol
PakERP One'da kalite kayıtları stok, üretim ve sevkiyatla aynı veritabanındadır; muayene kararı lot durumuna yansır.
- 8128 Kalite Kontrol: giriş, proses ve final muayene kayıtları.
- 8165 Kalite Kriterleri ve 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: ölçülecek özellikler ve hata sınıfları.
- 202 Alış İrsaliyesi: 100×120 mm mal kabul etiketinde lot barkodu ve UYGUN / ŞARTLI KABUL / RED kutuları; lot durumu serbest, karantina ya da bloke (317).
- 8107 Ürün Ağacı (Şema): operasyon kutusunda kalite kontrol işareti ve talimat alanı.
- 8121 Üretim Bildirimleri: iyi ve fire adet ayrı, fire nedeni listeden; Android tablette iş emri QR'ı okutularak sahada.
- Evrak ekleri: ölçüm raporu, sertifika ve fotoğraf belgeye, stok kartına ya da lota dosya olarak eklenir.
- 8135 İzlenebilirlik: şikayet gelen lot hammadde alışına ve tedarikçiye kadar şemada izlenir.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Kalite kayıtlarının ISO 9001 tarafı için ISO 9001 kayıtları yazısına bakılabilir.