Müşteri şikayetinde lot geriye, parçanın etiketindeki lot numarasından başlanarak izlenir: önce hangi irsaliyeyle gittiği, sonra hangi iş emrinde, hangi tezgahta ve vardiyada üretildiği, fasona gittiyse hangi partide işlendiği, en sonda hangi hammadde lotunun, karşı lotun ve döküm numarasının tüketildiği bulunur. Zincir tamamlanınca aynı hammadde lotundan çıkan diğer ürünlere ileriye bakılarak şüpheli kapsam belirlenir.
Sabah 08:10, kalite müdürünün e-postasında müşteriden üç fotoğraf: flanşın bağlantı deliğinin yanında ince bir çatlak, kasanın üstünde etiket, etikette lot numarası. Mesajın sonunda tek cümle var: "Bugün içinde etkilenen miktarı ve geçici önleminizi bildirin." Müşterinin hattı bu parçayla çalışıyor ve beklemek istemiyor.
Bu noktadan sonra her saat önemlidir. Etiketteki numaradan geriye doğru yürüyüp parçanın hangi sactan, hangi tezgahtan, hangi vardiyadan çıktığını bulmak, ardından aynı kaynaktan çıkan diğer parçaları saptamak gerekir. Şikayetin kayıt ve yönetim tarafı için müşteri şikayeti yönetimi yazısına bakabilirsiniz; bu yazı izleme işinin kendisine, yani masa başında yapılan geriye izlemeye odaklanır.
Tam boyutİçindekiler
- Şikayet gelince müşteriden ilk ne istenir?
- Geriye izleme hangi halkalardan geçer?
- Örnek: çatlak flanş adım adım nasıl izlenir?
- Geriye izleme bittiğinde ileriye neden bakılır?
- Zincir en çok nerede kopar?
- Şikayet gelmeden önce hangi kayıtlar hazır olmalı?
- Müşteriye ilk cevapta ne yazılır?
- PakERP One'da şikayet edilen lotu izlemek
- Sık sorulan sorular
Şikayet gelince müşteriden ilk ne istenir?
İlk istenecek şey lot numarasıdır; lot yoksa irsaliye numarası ve sevk tarihi. Bunlar olmadan geriye izleme tahmine döner. Kalite birimi müşteriye şu bilgileri tek mesajda sorar:
- Etiketin okunaklı fotoğrafı: Lot numarası, parça kodu, adet, varsa barkod.
- İrsaliye numarası ya da teslim tarihi: Etiket kaybolduysa sevkiyat buradan bulunur.
- Hatalı adet ve kontrol edilen adet: 500 parçanın 3'ü mü, 40'ı mı? Oran, sorunun tek parça mı yoksa parti mi olduğunu gösterir.
- Hatanın görüldüğü yer: Giriş kontrolünde mi, montajda mı, sahada mı?
- Numune: Mümkünse iki üç hatalı parça geri istenir; fotoğraf her zaman yetmez.
Bu bilgiler gelene kadar beklemek gerekmez. Etiketteki lot numarası elinizdeyse izleme hemen başlar; diğer bilgiler gelince kapsam daraltılır.
Geriye izleme hangi halkalardan geçer?
Geriye izleme, mamulden hammaddeye her halkada bir belgeyi okuyarak ilerler. Halka eksikse zincir orada kopar. Tipik bir pres ve fason ısıl işlem akışında halkalar şöyledir:
| Halka | Soru | Okunan kayıt |
|---|---|---|
| Sevkiyat | Bu lot hangi müşteriye, ne zaman, kaç adet gitti? | Satış irsaliyesi satırı |
| Mamul lotu | Lot hangi iş emrinden çıktı? | Üretim bildirimi |
| Operasyonlar | Hangi tezgah, kalıp, operatör, vardiya? | İş emri ve operasyon bildirimleri |
| Fason | Hangi fasoncuya, hangi irsaliyeyle gitti ve döndü? | Fason sevk ve geliş irsaliyeleri |
| Yarı mamul lotu | Önceki operasyonun çıktısı hangi lottu? | Operasyon çıktı lotu |
| Hammadde lotu | Hangi sac rulosu ya da granül partisi tüketildi? | Bildirimde tüketilen lot |
| Tedarikçi | Karşı lot, döküm no, sertifika, alış irsaliyesi? | Mal kabul kaydı |
Son halkada tedarikçinin kendi lot numarası ve döküm numarası çok değerlidir; malzeme sertifikası bu numaralarla eşleşir. Bu alanların mal kabulde nasıl tutulacağı için karşı lot ve döküm no yazısına bakın.
Şikayet anında izlemenin hızını belirleyen şey o gün yapılan çalışma değil, aylar önce mal kabulde ve üretim bildiriminde yazılan lot numaralarıdır. İlk şikayette zincirin koptuğu yeri görüp oradaki alışkanlığı düzelten atölyelerde ikinci şikayetin cevabı çok daha kısa sürede çıkar.
Örnek: çatlak flanş adım adım nasıl izlenir?
Temsili bir örnek. Müşterinin gönderdiği etikette lot 120926-04 yazıyor; firmada üretim çıktı lotu iş emri numarasıyla aynı veriliyor.
- Sevkiyat: 120926-04 lotundan toplam 1.800 adet, iki irsaliyeyle aynı müşteriye gitmiş: 1.200 adet 14 Eylül'de, 600 adet 17 Eylül'de. Depoda 150 adet kalmış.
- Üretim: Lot, son operasyon olan kalibrasyon presinin iş emrinden çıkmış. Bildirimler iki vardiyaya ait; çatlak fotoğraftaki parçalar etiket tarihine göre gece vardiyasından.
- Fason: Bir önceki operasyon fasonda ısıl işlem. Fasoncuya 2.000 adet gitmiş, 1.950 iyi dönmüş; geliş irsaliyesinde fırın partisi yazıyor.
- Kesme ve şekillendirme: İlk operasyonun bildiriminde tüketilen hammadde lotu görülüyor: tek bir sac rulosu.
- Hammadde: Rulonun mal kabul kaydında tedarikçi, karşı lot ve döküm numarası var. Sertifikadaki kimyasal analiz ve mekanik değerler kalite birimince yeniden okunuyor.
Yarım saatlik bu çalışmanın sonunda üç olası kaynak kalır: sac rulosu, fason fırın partisi ve gece vardiyasındaki kalibrasyon. Kök neden analizi bu üçüyle başlar; kök neden analizi yazısı bu adımı anlatır.
Geriye izleme bittiğinde ileriye neden bakılır?
Çünkü hatanın kaynağı bir hammadde lotu ya da bir fason partisiyse, aynı kaynaktan çıkan başka ürünler de risk altındadır. Geriye izleme "bu parça nereden geldi" sorusunu, ileriye izleme "bu kaynaktan başka ne çıktı" sorusunu cevaplar.
Örnekte sac rulosu yalnız bu flanşta değil, iki farklı müşterinin braketinde de kullanılmışsa o braketler de şüpheli kapsama girer. Aynı fırın partisinde başka bir parça işlendiyse o da. Kapsam belirlenirken her şüpheli lot için üç yer sayılır: kendi depomuz, yoldaki sevkiyat, müşterideki stok.
Kapsam belirlenirken tarih aralığı da daraltılabilir. Hata yalnız gece vardiyasının parçalarında görüldüyse ve diğer vardiyanın parçaları kontrolde temiz çıktıysa kapsam o vardiyanın bildirimlerine indirilir. Bu daraltma kanıta dayanmalıdır; müşteriye "sadece bu kasa" demek, sonra başka kasadan hata çıkması güveni bir anda bitirir.
İki yönün birlikte nasıl kullanılacağı geriye ve ileriye izlenebilirlik yazısında ayrıntılı anlatılıyor. Sorun büyükse ve ürün piyasaya çıktıysa konu geri çağırmaya döner.
Zincir en çok nerede kopar?
Zincir en çok üretim bildiriminde kopar: operatör adeti yazar ama hangi hammadde lotunu kullandığını yazmaz. O zaman mamul lotundan hammaddeye inmek mümkün olmaz, yalnız "o hafta depoda hangi rulolar vardı" tahmini kalır. Diğer kopma noktaları:
- Fasonda lotun korunmaması: Parça fasoncuya bir lotla gider, başka bir numarayla ya da numarasız döner.
- Lot birleştirme: İki yarım kasa tek kasada toplanır, iki lot tek etikete düşer ve hangisinin hangisi olduğu kaybolur.
- Etiketsiz ara stok: Kesilmiş parçalar tezgah yanında etiketsiz bekler.
- Mal kabulde karşı lotun yazılmaması: Rulo bulunur ama tedarikçinin numarası olmadığı için sertifikaya bağlanamaz.
- İrsaliyede lotun boş bırakılması: Hangi müşteriye hangi lotun gittiği bilinmez, kapsam bütün sevkiyatlara yayılır.
Bu noktaların her biri bir kez kuralla kapatıldığında, bir sonraki şikayette izleme yarım saatten birkaç dakikaya iner.
Şikayet gelmeden önce hangi kayıtlar hazır olmalı?
Geriye izlemenin hızı şikayet günü değil, her gün tutulan kayıtlarla belirlenir. Aşağıdaki kontrol listesi, bir müşteri denetiminden önce ya da yılda bir kez gözden geçirilebilir:
| Kayıt | Var mı? | Yoksa ne olur? |
|---|---|---|
| Mal kabulde her ruloya, palete ayrı lot | Evet / Hayır | Hangi rulonun kullanıldığı ayırt edilemez |
| Karşı lot ve döküm no | Evet / Hayır | Sertifikaya bağlanılamaz |
| Bildirimde tüketilen lot | Evet / Hayır | Mamulden hammaddeye inilemez |
| Tezgah, operatör, vardiya | Evet / Hayır | Proses kaynaklı neden aranamaz |
| Fason sevk ve gelişte lot | Evet / Hayır | Fason halkası kopar |
| Etikette lot ve barkod | Evet / Hayır | Müşteri lotu bildiremez |
| İrsaliye satırında lot | Evet / Hayır | Kapsam tüm sevkiyatlara yayılır |
Listede "Hayır" olan her satır, bir sonraki şikayette kaybedilecek saatlerin habercisidir. Tamamını bir anda düzeltmek gerekmez; en sık şikayet gelen ürün grubundan başlamak yeterlidir.
Müşteriye ilk cevapta ne yazılır?
İlk cevap kök nedeni değil, kapsamı ve alınan geçici önlemi bildirir. Müşteri o gün hattını nasıl koruyacağını bilmek ister. Kısa bir ilk cevap şu başlıkları taşır:
- Şikayet edilen lot ve aynı kaynaktan gelen şüpheli lotlar.
- Her lot için miktar: müşteride, yolda, bizim depomuzda.
- Geçici önlem: depodaki şüpheli lotların blokajı, müşterideki stokun ayıklanması ya da değiştirilmesi, sonraki sevkiyatların yüzde yüz kontrolü.
- Kök neden analizinin ne zaman tamamlanacağı.
Bundan sonraki adımlar genellikle müşterinin istediği biçimde, çoğu zaman 8D raporuyla yürür; ayrıntı için uygunsuzluk ve 8D raporu yazısına bakın.
PakERP One'da şikayet edilen lotu izlemek
PakERP One'da geriye izleme, şikayet edilen numaranın tek bir ekrana yazılmasıyla başlar.
- 8135 İzlenebilirlik ekranına lot numarası, iş emri numarası ya da üretim siparişi numarası yazılır; barkod okuyucuyla da okutulabilir. Hammadde alışından üretim ve fason aşamalarına, müşteri sevkiyatına kadar soldan sağa canlı bir şema açılır.
- Şemadaki kartlar türüne göre renklidir (hammadde, üretim, fason, sevkiyat). Kartta iş emri no, operasyon, tezgah, fasoncu ve karşı lot görünür; karta tıklayınca lotun hareketleri, çift tıklayınca kaynak belge açılır. Üstteki "Lot No" rozetinden numara kopyalanır.
- Herhangi bir listede, örneğin satış irsaliyesi satırında sağ tıklayıp İzlenebilirlik (Soy Ağacı) denince aynı şema açılır.
- Zincirin tutması için iki giriş noktası önemlidir: 202 Satınalma İrsaliyeleri'nde her lota karşı lot ve döküm no yazılır, üretim bildiriminde tüketilen lot FIFO ile önerilir, "Lot Seç" ile değiştirilir ya da tablette etiketteki lot barkodu "Lot Okut" ile okutulur.
- Depodaki şüpheli lotlar 317 Lot Durum Değiştirme ile karantinaya ya da blokeye alınır; muayene sonuçları 8128 Kalite Kontrol'de tutulur.
Lot ve izlenebilirlik ekranlarının tamamı için Stok, Lot ve Nitelik modülü sayfasına bakabilirsiniz.