1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Kök Neden Analizi
Üretim Rehberi · Kalite

Kök Neden Analizi Nasıl Yapılır? 5 Neden, Balık Kılçığı ve Pareto ile Sahadan Örnek

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Kök neden analizi, bir hatanın görünen nedeninin arkasındaki, ortadan kaldırıldığında hatanın tekrar etmeyeceği nedeni bulma işidir. Balık kılçığı diyagramı olası nedenleri insan, makine, malzeme, metot, ölçüm ve çevre başlıkları altında toplar; 5 Neden, seçilen bir nedeni «neden?» sorusunu arka arkaya sorarak derinleştirir. Bulunan neden, hatayı açıp kapatarak ya da veriyle doğrulanmadan kök neden sayılmaz.

Enjeksiyon hattında sabah toplantısı. Dün gece 340 parça eksik dolumla hurdaya ayrılmış. Vardiya amiri cevabı hazır getirmiştir: «Operatör dikkatsizdi, uyarıldı.» Toplantı beş dakikada biter. İki hafta sonra aynı hata başka bir operatörle tekrar eder.

Bu sahnenin sorunu bilgisizlik değil, yöntem eksikliğidir. Akla ilk gelen neden yazılır, kimse onu sınamaz. Kök neden analizi, ilk cevabı kabul etmeden önce sorulacak soruların sırasını verir. Aşağıdaki yöntemler, 8D raporunun dördüncü adımında da, günlük üretim toplantısında da aynı biçimde kullanılır.

İzlenebilirlik şeması (8135): Lot ya da iş emri numarasıyla hammaddeden sevkiyata ileri ve geri iz: lotlar, iş emirleri, belgeler tek şemada.Tam boyut
İzlenebilirlik şeması (8135) · Lot ya da iş emri numarasıyla hammaddeden sevkiyata ileri ve geri iz: lotlar, iş emirleri, belgeler tek şemada.

Kök neden ile görünen neden arasındaki fark nedir?

Görünen neden hatayı doğrudan üreten fiziksel durumdur; kök neden ise o durumun oluşmasına izin veren sistem açığıdır. Görünen nedeni düzeltirseniz bugünkü hata durur, kök nedeni düzeltirseniz hata bir daha gelmez.

Eksik dolum örneğinde görünen neden «kalıba yeterli malzeme girmedi»dir. Bunun arkasında nem almış granül, tıkanmış bir sıcak yolluk memesi, değiştirilmiş bir proses parametresi ya da kalıp sıcaklığı olabilir. Bunların her birinin de arkasında bir sistem açığı vardır: kurutucu kontrolsüz çalışıyordur, parametre değişikliği kayda geçmeden yapılabiliyordur.

Analizin ne zaman bittiğini anlamak için basit bir test kullanılır: bulunan nedeni ortadan kaldıran önlem, aynı hatanın başka bir vardiyada, başka bir operatörle de oluşmasını engelliyor mu? Engellemiyorsa daha derine inilir.

Balık kılçığı (Ishikawa) diyagramı nasıl çizilir?

Balığın başına hata yazılır, kılçıklara olası neden grupları çizilir ve ekip her grup için akla gelen nedenleri yazar. Amaç cevabı bulmak değil, olası nedenleri unutmadan masaya koymaktır.

Üretimde en çok kullanılan gruplama 6M'dir:

GrupSorulacak soruEksik dolum için örnek
İnsanKim yaptı, eğitimi ve talimatı var mı?Yeni ayarcı, parametre tablosunu bilmiyor
MakineMakine, kalıp, aparat ne durumda?Sıcak yolluk memesinde kısmi tıkanma
MalzemeHammadde lotu, nem, karışım değişti mi?Yeni granül lotu, kurutma süresi kısa
MetotProses parametresi ve talimat doğru mu?Enjeksiyon basıncı vardiyada düşürülmüş
ÖlçümHata doğru tespit edildi mi?Tartı kontrolü yalnız vardiya başında
ÇevreOrtam sıcaklığı, nem, toz?Gece salon sıcaklığı düşük, kalıp soğuk

Diyagramın bir sınırı vardır: her kılçığa bir şey yazılabilir ve hepsi eşit görünür. Diyagram çizildikten sonra ekip, her nedenin yanına «bu hata o gece olduysa, bu neden o gece var mıydı?» sorusunun cevabını yazar. Kanıtla desteklenmeyen nedenler elenir; geriye genellikle iki üç aday kalır.

Sahadan not

Kök neden toplantılarının en verimli olanları, hatalı parçanın masada, hatta hatanın görüldüğü makinenin yanında yapılanlardır. Parçayı elinde tutan ayarcı, toplantı odasındaki tahminlerin çoğunu birkaç dakikada eler.

5 Neden yöntemi nasıl uygulanır?

Elenmemiş her aday neden için «neden?» sorusu, cevap bir sistem açığına ulaşana kadar arka arkaya sorulur. Beş sayısı bir kural değil, alışkanlıktır; bazen üç soru yeter, bazen yedi gerekir.

Örnek zincir: eksik dolum

  1. Parça neden eksik doldu? Kalıba giren malzeme miktarı düştü; vardiya boyunca parça ağırlığı yaklaşık yüzde 4 azalmış.
  2. Malzeme neden azaldı? Vida dozajlamada granül yeterince akmadı; huni çıkışında topaklanma görüldü.
  3. Granül neden topaklandı? Nem almıştı; kurutucudan çıkan granülün nemi kontrol edilmemişti.
  4. Kurutma neden yetersiz kaldı? Yeni gelen lot, kurutucuya alındıktan kısa süre sonra makineye beslenmiş; kurutucunun sıcaklık ayarı da önceki malzemeye göre bırakılmış.
  5. Bu neden mümkün oldu? Malzeme değişiminde kurutma süresi ve sıcaklığı için yazılı bir kontrol yok; lot değişimi vardiya defterine yazılmıyor.

Son cevap bir sistem açığıdır ve önlemi de sistemdir: malzeme bazında kurutma süresi ve sıcaklığı talimatı, lot değişiminde ilk parça ağırlık kontrolü. «Operatörü uyardık» bu zincirin hiçbir halkasını kapatmaz.

Zincirin her halkası kanıta dayanmalıdır: parça ağırlığı ölçüldü, huni gözle kontrol edildi, lot girişi irsaliyeden bulundu. Varsayımla kurulan bir zincir, en ikna edici hikayeyi anlatanın zinciridir.

Neden oluştu ve neden kaçtı soruları neden ayrı sorulur?

Çünkü müşteriye ulaşan her hatanın iki ayrı kök nedeni vardır: hatanın oluşma nedeni ve kontrolün hatayı yakalayamama nedeni. İkisi farklı önlemler gerektirir.

Eksik dolum örneğinde kaçma zinciri şöyle ilerleyebilir: eksik parça neden ayrılmadı? Tartı kontrolü yalnız vardiya başında yapılıyordu. Neden yalnız vardiya başında? Kontrol planında sıklık böyle yazılmış, çünkü PFMEA'da malzeme nemi bir neden olarak hiç geçmiyordu. Önlem: tartı kontrolünün lot değişimine bağlanması ve PFMEA'ya yeni neden satırı. Bu bağlantının PFMEA tarafı PFMEA yazısında anlatılıyor.

Bazı ekipler üçüncü bir kol da açar: sistem neden bu riski önceden görmedi? Bu soru, bir sonraki yeni parça projesinde aynı açığın tekrar edilmemesi içindir.

Hangi hatayla başlanmalı? Pareto ile önceliklendirme

Kök neden analizi zaman alır; her hataya yapılamaz. Hangi hatanın önce ele alınacağına Pareto analiziyle karar verilir: hatalar adet ya da maliyete göre büyükten küçüğe sıralanır ve kümülatif yüzde hesaplanır.

Temsili rakamlarla bir enjeksiyon hattının bir aylık fire kayıtları:

HataAdetPayKümülatif
Eksik dolum1.360%40%40
Çapak850%25%65
Akış izi510%15%80
Çökme340%10%90
Renk farkı204%6%96
Diğer136%4%100
Toplam3.400

İlk iki hata toplamın yüzde 65'ini oluşturuyor; ekibin enerjisi önce buraya gider. Adet yerine maliyete göre sıralama farklı sonuç verebilir: montajlı bir parçada az görülen bir hata, ucuz bir parçadaki sık hatadan pahalıdır. Sıralamanın dayanağı olan verinin nasıl tutulduğu fire oranı yazısında anlatılıyor.

Bulunan nedenin gerçekten kök neden olduğu nasıl doğrulanır?

Üç yoldan biriyle: hatayı açıp kapatarak, veriyle karşılaştırarak ya da önlemden sonra sonucu izleyerek. Doğrulanmamış neden, hipotezdir.

  • Açıp kapatma: mümkünse hatanın nedeni bilinçli olarak yeniden oluşturulur ve hatanın geri geldiği görülür; neden kaldırılınca hata kaybolur. Eksik dolumda kısa kurutulmuş granülle kontrollü bir deneme yapılabilir.
  • Veriyle karşılaştırma: hatanın görüldüğü saatler ile nedenin var olduğu saatler üst üste konur. Hata yalnız yeni lot girişinden sonraki saatlerde görülüyorsa ilişki güçlüdür.
  • Önlem sonrası izleme: önlemden sonra belirli bir süre, örneğin birkaç hafta, aynı hata kodunun sıklığı izlenir. Düşmüyorsa ya neden yanlış bulunmuştur ya da önlem uygulanmıyordur.

İzlenebilirlik verisi doğrulamanın en hızlı yoludur: hatalı partinin hangi hammadde lotundan, hangi makinede ve hangi vardiyada üretildiği biliniyorsa, sağlam partilerle fark birkaç dakikada görülür.

Zincir dallanırsa ne yapılır? Talaşlı imalattan örnek

Bir «neden?» sorusunun birden fazla doğru cevabı olabilir; o zaman zincir dallanır ve her dal ayrı ayrı sonuna kadar sürülür. Tek bir zincire zorlamak, nedenlerden birini gözden kaçırmak demektir.

Temsili örnek: CNC tornada işlenen bir milde yüzey pürüzlülüğü müşteri sınırını aşıyor.

  • Pürüzlülük neden yükseldi? Bitirme pasosunda titreşim izleri var.
  • Titreşim neden oluştu? İki cevap çıktı. Birinci dal: kesici uç, değişim zamanını geçmiş. İkinci dal: punta basıncı düşük, uzun parça salınıyor.
  • Birinci dal, uç neden geç değişti? Uç değişimi operatörün gözlemine bırakılmış, adet sınırı tanımlı değil.
  • İkinci dal, punta basıncı neden düşük? Hidrolik basınç ayarı bakım sonrası eski değere getirilmemiş; bakım kontrol listesinde basınç değeri yok.

İki dal iki ayrı önlem doğurur: tezgahta adet bazlı takım ömrü sınırı ve bakım sonrası devreye alma kontrol listesine punta basıncı satırı. Yalnız birinci dal uygulansaydı, yeni uçla da titreşim sürecek ve ekip yanlış nedende ısrar edecekti.

Dalları doğrulamanın yolu yine veridir: uç değiştirildikten sonraki ilk parçalarda pürüzlülük düzeliyor mu, punta basıncı yükseltildiğinde uzun parçalarda iz kayboluyor mu? İkisi de ayrı ayrı denenir.

Kök neden analizinde sık yapılan hatalar

  • «İnsan hatası» ile durmak: insanın neden hata yapabildiği sorulmazsa analiz yarım kalır.
  • Tek zincire kilitlenmek: ilk bulunan makul neden kabul edilir, diğer adaylar sınanmaz.
  • Toplantı odasında yapmak: hatalı parça, kalıp ve makine görülmeden yazılan zincir tahmindir.
  • Kaçma nedenini sormamak: hata önlenir ama kontrol açığı aynen kalır.
  • Önlemi «eğitim» diye yazmak: eğitim gereklidir ama tek başına sistem açığını kapatmaz.
  • Doğrulamayı atlamak: önlem yazılır, hatanın gerçekten durup durmadığı izlenmez.

PakERP One'daki hangi veriler kök neden analizini hızlandırır?

PakERP One'da balık kılçığı ya da 5 Neden formu yoktur; analiz kendi formunuzda yapılır. Programın katkısı, analizin ihtiyaç duyduğu veriye, yani hangi hatanın ne zaman, hangi iş emrinde ve hangi lotla oluştuğuna hızlı ulaşmaktır.

  1. 8121 Üretim Bildirimleri: her bildirimde iyi ve fire adet, fire nedeni, operatör, vardiya ve başla / bitir saati tutulur; sahada Android tabletle iş emri QR'ı okutularak girilir.
  2. 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: hata kodları tek listeden seçilir; Pareto için aynı hata farklı adlarla yazılmaz.
  3. Hata / Fire Analizi raporu: fire kayıtlarını hata koduna göre döker; Excel'e alınıp Pareto tablosu kurulur.
  4. 8129 Duruş kayıtları: hatanın görüldüğü saatlerdeki duruşlar, nedenleriyle birlikte görülür.
  5. 8135 İzlenebilirlik: hatalı lotun hangi hammadde lotundan, hangi iş emri ve tezgahtan geldiği soy ağacında görülür; sağlam lotla karşılaştırma buradan yapılır.

Program ücretsizdir. Sahadan veri toplama düzeni üretim uygulaması sayfasında.

Konuyla ilgili: Kaizen Nedir, Fabrikada Nasıl Uygulanır?.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

5 Neden analizinde mutlaka 5 soru mu sorulur?
Hayır. Beş sayısı bir alışkanlıktır. Soru sormaya, cevap ortadan kaldırıldığında hatanın tekrar etmeyeceği bir sistem açığına ulaşınca son verilir. Bazen üç soru yeter, bazen daha fazlası gerekir.
Balık kılçığı diyagramında 6M nedir?
Olası nedenlerin toplandığı altı gruptur: insan, makine, malzeme, metot, ölçüm ve çevre. Gruplar ekibin bir alanı unutmasını önler; hizmet süreçlerinde farklı gruplamalar da kullanılabilir.
Kök neden analizi ile 8D arasındaki fark nedir?
8D, bir uygunsuzluğun tanımından kalıcı önleme ve kapanışa kadar sekiz adımlı bir problem çözme sürecidir. Kök neden analizi bu sürecin dördüncü adımında kullanılan yöntemdir; 8D dışında günlük problem çözmede de uygulanır.
Operatör hatası kök neden olabilir mi?
Çoğu durumda hayır. Operatörün hata yapabilmesine izin veren koşul sorulmalıdır: talimat yok mu, ayar kolayca yanlış yapılabiliyor mu, kontrol düzeneği eksik mi? Kalıcı önlem bu koşulu ortadan kaldırmaktır.
Kök neden bulunduğu nasıl anlaşılır?
Neden kaldırıldığında hata duruyorsa, mümkünse neden yeniden oluşturulduğunda hata geri geliyorsa ve önlemden sonraki haftalarda aynı hata kodunun sıklığı düşüyorsa kök neden bulunmuştur.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.