Havacılık ve savunma yan sanayi için ücretsiz ERP, her parçayı ya da küçük partiyi kendi kimliğiyle izleyebilmeli, hammadde lotunu döküm numarası ve malzeme sertifikasıyla birlikte tutmalı, ilk parça muayenesini ve her operasyonun muayenesini iş emrine bağlamalı, ısıl işlem ve kaplama gibi fason özel prosesleri ayrı adım olarak göstermelidir. Teslim edilen parçadan çubuğun sertifikasına kadar kesintisiz bir zincir istenir.
Ankara ya da Eskişehir'deki bir talaşlı imalat atölyesine ana yükleniciden bir sipariş gelir: 40 adet braket, alüminyum 7075 çubuktan, eloksal ve boya fasonlu. Siparişin yanında bir teknik resim, bir kalite şartnamesi ve bir cümle vardır: her parçanın seri numarası, malzeme sertifikası, ilk parça muayene raporu ve özel proses sertifikaları teslimatla birlikte gönderilecektir.
Otomotivde yüz binlerce parçalık lotlarla çalışan bir firma için bu tablo ters görünür. Adet küçüktür ama her adetin bir dosyası vardır. Hangi çubuktan kesildiği, hangi tezgahta işlendiği, kimin ölçtüğü, hangi fasoncunun hangi şarjında eloksal gördüğü sorulduğunda cevap bir klasörde değil, kayıtlı bir zincirde olmalıdır. Bu yazı o zinciri adım adım kuruyor ve bir ücretsiz ERP ile hangi kısmının karşılanabileceğini dürüstçe ayırıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Havacılık yan sanayinde bir parça hangi adımlardan geçer?
- Seri numarası mı, lot numarası mı kullanılmalı?
- Malzeme sertifikası parçaya nasıl bağlanır?
- İlk parça muayenesi (FAI) nerede ve nasıl kayda alınır?
- Isıl işlem ve kaplama fasonu nasıl izlenir?
- EN 9100 denetiminde hangi kayıtlar sorulur?
- Örnek: 40 adetlik bir braket siparişi nasıl izlenir?
- Havacılık tedarikçilerinin sık yaptığı kayıt hataları
- PakERP One'da havacılık parçasının zinciri
- Sık sorulan sorular
Havacılık yan sanayinde bir parça hangi adımlardan geçer?
Tipik bir yapısal parça mal kabulden sevkiyata yedi sekiz adımdan geçer ve adımların neredeyse her birinde bir kayıt doğar. Adımların sırası parçaya göre değişir ama iskelet benzerdir:
- Mal kabul: çubuk, levha ya da dövme taslak gelir; sertifika (çoğunlukla EN 10204 3.1) siparişteki malzeme ve şartnameyle karşılaştırılır, döküm numarası kaydedilir.
- Kesim: çubuk boylara kesilir; her boy hangi çubuktan geldiğini taşır.
- Talaşlı imalat: CNC tornalama, frezeleme; operasyon arası muayene.
- İlk parça muayenesi: yeni parça numarası ya da revizyon değişikliğinde ilk parçanın bütün ölçüleri raporlanır.
- Özel prosesler: ısıl işlem, eloksal, kimyasal kaplama, boya, tahribatsız muayene. Genellikle onaylı fasoncuda yapılır.
- Final muayene: ölçü, görsel kontrol, işaretleme.
- Sevkiyat: uygunluk belgesi, sertifikalar ve muayene raporlarıyla.
Excel ve klasörle çalışan atölyede en çok kopan halka 2. ve 5. adımlardır: kesilen boyun çubukla bağı ve fasondan dönen parçanın fason şarjıyla bağı.
Seri numarası mı, lot numarası mı kullanılmalı?
Müşteri parça başına seri numarası istiyorsa her parçanın ayrı kimliği olmalıdır; istemiyorsa küçük üretim lotları yeterlidir. Karar çoğunlukla şartnamede yazar, firmanın tercihine kalmaz.
Pratikte üç durum görülür. Uçuşa doğrudan etki eden ya da ömür takibi yapılan parçalarda her adet seri numaralıdır ve parçanın üzerine kazınır. Bağlantı elemanı, burç, pul gibi küçük parçalarda üretim lotu yeterlidir; lotun tamamı aynı malzeme lotundan, aynı iş emriyle, aynı fason şarjıyla gelir. Arada kalan durumlarda ise lot numarası parçaya, seri aralığı muayene raporuna yazılır.
Hangi yol seçilirse seçilsin kural aynıdır: bir lotun içinde iki farklı hammadde lotu karışmamalıdır. Çubuk bitince yeni çubuğa geçiliyorsa üretim lotu da bölünmelidir. Ayrıntılı karşılaştırma için seri numarası mı lot numarası mı yazısına bakılabilir.
Havacılık işine yeni giren atölyeler genellikle ilk denetimde belgelerin varlığından değil, belgeler arasındaki bağdan zorlanır. Sertifika vardır, muayene raporu vardır, irsaliye vardır; ama hangi raporun hangi parçaya ait olduğu tek bir numara üzerinden gösterilemez. Lot numarasının bütün belgelerde aynı biçimde yazılması bu sorunu büyük ölçüde çözer.
Malzeme sertifikası parçaya nasıl bağlanır?
Sertifika mal kabulde hammadde lotuna bağlanır; parça da üretimde o lottan tüketildiği kaydedilerek sertifikaya ulaşır. Parçaya doğrudan sertifika iliştirmeye çalışmak yerine zinciri lot üzerinden kurmak daha sağlamdır.
Mal kabulde dört bilgi birlikte girilmelidir: iç lot numarası, tedarikçinin lot numarası (karşı lot), döküm numarası ve sertifikanın kendisi. Sertifikadaki kimyasal bileşim ve mekanik değerler şartnameyle karşılaştırılır; uymayan ya da eksik belge gelen malzeme kesime verilmez, karantinada bekler. Bu kontrolün nasıl yapılacağı EN 10204 malzeme sertifikası rehberinde anlatılıyor.
Kesim operasyonunda tüketilen çubuk lotu kaydedildiğinde zincirin ilk halkası tamamlanır. Denetçi bir parça seçip bu parça hangi malzemeden diye sorduğunda, parça lotundan çubuk lotuna, oradan döküm numarasına ve tedarikçi sertifikasına inilebilmelidir.
İlk parça muayenesi (FAI) nerede ve nasıl kayda alınır?
İlk parça muayenesi, yeni bir parça numarasının ya da tasarım değişikliğinin ilk üretiminde teknik resimdeki her karakteristiğin ölçülüp raporlanmasıdır; havacılıkta bu raporun biçimi genellikle AS9102 ile tanımlanır. Rapor, ölçülen parçanın lotuna ve iş emrine bağlı olmalıdır.
FAI raporu çoğu atölyede ölçüm cihazının yazılımında ya da bir Excel şablonunda hazırlanır. ERP'nin işi raporu üretmek değil, onu doğru yere bağlamaktır: hangi iş emrinin hangi parçasıyla yapıldı, sonuç ne oldu, kim onayladı. Ayrıca ERP şu soruya cevap vermelidir: bu parça numarasının bu revizyonu için FAI yapılmış mı? Revizyon değiştiğinde ya da üretime uzun süre ara verildiğinde yeni FAI gerekebilir; şartname bunu belirler.
Otomotivdeki ilk numune süreciyle benzerlikleri vardır; o süreç PPAP ve ilk numune onayı yazısında.
Isıl işlem ve kaplama fasonu nasıl izlenir?
Fason özel proses, ayrı bir operasyon ve ayrı bir depo olarak izlenmelidir: parça fasoncuya giderken stoktan düşmez, fasoncunun deposuna geçer; dönüşte fasoncunun şarj numarası ve proses sertifikası parça lotuna eklenir.
Havacılık müşterisi çoğunlukla özel proses fasoncusunun kendi onaylı tedarikçi listesinde olmasını ister. Bu yüzden fason siparişi verilirken hangi fasoncuya gittiği de kalite kaydıdır. Gidiş ve dönüş irsaliyesindeki adetler tutmalıdır; eksik dönen parça, kayıp mı yoksa fasoncuda hurdaya mı ayrıldı, yazılı olarak kapanmalıdır. Fasoncudaki stoğun mutabakatı fasoncudaki stok takibi yazısında ele alınıyor.
EN 9100 denetiminde hangi kayıtlar sorulur?
EN 9100 (Amerika'daki karşılığı AS9100), ISO 9001 üzerine havacılık, uzay ve savunmaya özgü şartlar ekleyen kalite yönetim standardıdır. Denetimde sorulan kayıtların çoğu doğrudan üretim verisidir. Aşağıdaki tablo hangi kaydın nereden geldiğini gösterir:
| Denetimde sorulan | Kaydın kaynağı | ERP ile bağlantısı |
|---|---|---|
| Malzeme sertifikası | Tedarikçi, mal kabul | Hammadde lotuna ek olarak |
| Parça ile malzeme bağı | Kesim operasyonu | Üretim bildiriminde tüketilen lot |
| Operasyon muayenesi | Tezgah başı ölçüm | İş emrine bağlı muayene kaydı |
| İlk parça raporu | Kalite birimi | Muayene kaydına ekli rapor |
| Özel proses sertifikası | Fasoncu | Fason dönüş irsaliyesine ek |
| Uygunsuz ürün | Kalite birimi | Fire nedeni, bloke lot |
| Sevk belgesi | Sevkiyat | Satış irsaliyesi, uygunluk belgesi |
Ölçüm aletlerinin kalibrasyonu, eğitim kayıtları ve yapılandırma yönetimi de sorulur; bunların bir kısmı ERP dışında, doküman sisteminde tutulur. Önemli olan, ERP'deki lot ve iş emri numarasının o belgelerde de aynı biçimde geçmesidir.
Örnek: 40 adetlik bir braket siparişi nasıl izlenir?
Aşağıdaki örnek temsili rakamlarla kurulmuştur. Sipariş 40 adet braket, malzeme 7075 alüminyum çubuk, fason adımlar eloksal ve boya.
Mal kabulde 3 metrelik iki çubuk gelir; ikisi aynı dökümdendir ama tedarikçi bunları farklı lotlarla gönderir. İki ayrı iç lot açılır, karşı lot ve döküm numarası her birine yazılır, sertifika PDF'i irsaliyeye eklenir. Kesimde birinci çubuktan 26, ikinciden 16 boy çıkar; 42 boy, 2'si ayar payı. Üretim iki lota bölünür: 24 parça birinci çubuktan, 16 parça ikinciden.
Talaşlı imalatta ilk parça ölçülür, 38 karakteristikten biri tolerans dışı çıkar, program düzeltilir, ikinci parça uygun gelir. Birinci parça fire nedeni yazılarak hurdaya ayrılır. 41 parça eloksala gider, 41 parça döner; boyada 1 parça kabarma nedeniyle ayrılır. Final muayeneden 40 parça geçer ve sevk edilir.
Bu senaryoda denetçinin sorabileceği her soru (hangi çubuk, hangi şarj, kaç fire, hangi neden) kayıtlı bir hareketle cevaplanır. Kayıt sayısı birkaç düzinedir; düzenli girildiğinde her biri bir dakikadan kısa sürer.
Havacılık tedarikçilerinin sık yaptığı kayıt hataları
- Kesim artığını lotsuz bırakmak: çubuktan kalan 40 cm sonraki iş için kullanılır ama hangi çubuktan kaldığı yazılmamıştır; zincir orada kopar.
- Fason dönüşünde şarj numarasını almamak: fasoncunun irsaliyesinde ya da sertifikasında şarj yazar, kayda geçmezse aynı şarjın diğer parçaları bulunamaz.
- Revizyonu stok kartında tutmamak: resim revizyonu değiştiğinde eski revizyon parçalar stokta kalır ve yanlışlıkla sevk edilir.
- Uygunsuz parçayı fiziksel olarak ayırıp kayıtta ayırmamak: kırmızı kasa raftadır, ama programda lot hâlâ serbest görünür.
PakERP One'da havacılık parçasının zinciri
PakERP One, havacılığa özel bir modül içermez; ayrı bir seri numarası alanı ya da AS9102 FAI formu yoktur. Zincir, programın lot, iş emri, kalite ve evrak eki yapısıyla kurulur. Ücretsiz ERP programı olarak kullanıcı ve modül sınırı yoktur.
- 202 Alış İrsaliyesi ve Çoklu Lot Girişi: her çubuk ya da levha ayrı lot alır; karşı lot ve döküm no satırda girilir. Tek tek izlenecek taslaklarda lot başı miktar 1 yazılır, her parça ayrı lot ve ayrı 100x120 mal kabul etiketi alır. Sertifika PDF'i belgenin Ekler sekmesine eklenir.
- Lot durumu: sertifikası eksik malzeme karantinada ya da blokede tutulur; bu durumdaki lot sevk edilmez.
- 8107 Ürün Ağacı ve 8120 İş Emirleri: kesim, tornalama, frezeleme, eloksal ve boya ayrı operasyonlar olarak rotaya yazılır; her operasyon GGAAYY-NN biçiminde ayrı iş emri numarası alır ve çıktı lotu bu numaradır. Parça başına kimlik gereken işlerde 1 adetlik iş emri açılarak lot, parçanın kimliği gibi kullanılabilir.
- 8121 Üretim Bildirimleri: tüketilen çubuk lotu en eski lot önerisinden "Lot Seç" ile değiştirilir ya da tablette etiketten okutulur. İyi ve fire adet, fire nedeni, operatör ve vardiya girilir.
- 8128 Kalite Kontrol: giriş, proses ve final muayenesi lot ve iş emriyle kaydedilir; FAI raporu muayene kaydının ekine konur. Muayeneden Kalite Raporu / CoA PDF çıktısı alınabilir. 8165'te kalite kriterleri tanımlanır.
- 8124 Fason Siparişleri, 8125/8126 sevk ve geliş: fason irsaliyesi açık iş emrinin fason operasyonuna bağlanır; fasoncu deposu ve lot korunur, proses sertifikası dönüş belgesine eklenir. 8127 Fason Stok Mutabakatı ile fasoncudaki adet karşılaştırılır.
- 8135 İzlenebilirlik: sevk edilen parçanın lotu yazılınca çubuk lotuna, döküm numarasına, fasoncuya ve müşteri irsaliyesine kadar soy ağacı açılır.
Ekler hakkında ayrıntı Evrak ekleri, denetime hazırlık için müşteri denetiminde izlenebilirlik sayfasında. Sorularınız için destek@pakerpone.com.