Seri numarası tek bir ürüne verilen ve başka hiçbir ürünle paylaşılmayan kimliktir; lot numarası ise aynı koşullarda üretilmiş bir grup ürünün ortak kimliğidir. Seri numarası makine, kalıp, cihaz gibi tek tek satılan, garantisi ve bakımı izlenen ürünlerde; lot numarası vida, sac parça, granül gibi çok adetli ürünlerde kullanılır. Birçok firma ikisini birlikte kullanır: mamule seri numarası, içindeki bileşenlere lot numarası.
Bir kutu vida ile bir hidrolik pres aynı fabrikadan çıkabilir, ama izlenme biçimleri aynı olamaz. Vidanın her birine ayrı numara vermek anlamsızdır; kutudaki 5.000 vida aynı çubuktan, aynı makinede, aynı saatte yapılmıştır. Presin ise her biri ayrı bir hikâye taşır: hangi müşteride, hangi garanti süresinde, hangi bakımdan geçti.
Seri numarası ile lot numarası arasındaki seçim bu farka dayanır: ürünü tek tek mi, grup olarak mı tanımanız gerekiyor? Aşağıda iki kavramın tanımı, farkları, hangi üründe hangisinin seçileceği ve ikisinin birlikte nasıl kullanıldığı anlatılıyor. Lot tarafının temeli için lot takibi nedir yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- Seri numarası nedir?
- Lot numarası nedir?
- Seri numarası ile lot numarası arasındaki farklar nelerdir?
- Hangi üründe seri numarası, hangisinde lot numarası seçilmeli?
- Kayıt yükü nasıl karşılaştırılır? Örnek hesap
- Seri numarası ve lot numarası birlikte kullanılabilir mi?
- Seri ve lot numarası etikette nasıl gösterilir?
- Seçimde sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One lot ve tek adetlik ürünleri nasıl izler?
- Sık sorulan sorular
Seri numarası nedir?
Seri numarası, tek bir ürüne verilen ve başka hiçbir ürünle paylaşılmayan kimliktir. Aynı modelden bin makine üretilse de her birinin seri numarası farklıdır. Ürün satıldıktan sonra da o numarayla izlenir: hangi müşteriye gitti, garanti ne zaman bitiyor, hangi parçası değişti, hangi bakımdan geçti.
Seri numarası genelde ürünün üzerine kalıcı olarak işlenir: etiket, gravür, lazer markalama ya da künye plakası. Numara üründen ayrılırsa kimlik kaybolur. Seri numarası tutulan ürünlerde stok adet olarak değil, numara listesi olarak tutulur; depoda "12 adet" değil, "şu 12 seri numarası" vardır.
Lot numarası nedir?
Lot numarası, aynı hammaddeyle, aynı koşullarda ve aynı zaman aralığında üretilmiş bir grup ürünün ortak kimliğidir. Gruptaki ürünler birbirinin aynısı kabul edilir: birinde bir sorun varsa aynı lottaki diğerlerinde de olabileceği varsayılır.
Lot numarası ürünün kendisine değil, çoğu zaman kasasına, paletine, torbasına yazılır. Stok lot başına miktar olarak tutulur: "L000482 lotundan 3.400 adet". Çok adetli, düşük birim değerli ürünlerde tek tek numara vermenin maliyeti izlenebilirlikten elde edilecek faydayı aşar; lot bu dengeyi kurar.
Kalıp ve makine yapan atölyelerde sık görülen düzen, mamulün seri numarasını iş emri ya da proje numarasıyla aynı tutmaktır. Tek adetlik üretimde bu yaklaşım ayrı bir numaralandırma sistemi kurmadan her ürüne kendi kimliğini verir.
Seri numarası ile lot numarası arasındaki farklar nelerdir?
Temel fark tanımlanan şeyin büyüklüğüdür: seri numarası bir ürünü, lot numarası bir partiyi tanımlar. Diğer farklar bundan doğar.
| Seri numarası | Lot numarası | |
|---|---|---|
| Neyi tanımlar? | Tek bir ürünü | Aynı koşulda üretilmiş bir grubu |
| Bir numarada kaç ürün? | Bir | Bir ile binlerce arası |
| Nereye yazılır? | Ürünün üzerine, kalıcı | Kasa, palet, torba, etiket |
| Stok nasıl tutulur? | Numara listesi | Lot başına miktar |
| Tipik ürün | Makine, kalıp, cihaz, motor | Vida, sac parça, granül, boya |
| Satış sonrası | Garanti, bakım, servis geçmişi | Şikâyet ve geri çağırma kapsamı |
| Sorun anında kapsam | Tek ürün | Lottaki bütün ürünler |
| Kayıt yükü | Her ürün için bir kayıt | Her parti için bir kayıt |
Hangi üründe seri numarası, hangisinde lot numarası seçilmeli?
Ürün tek tek satılıyor, tek tek garanti veriliyor ya da tek tek bakılıyorsa seri numarası; çok adetli ve birbirinin aynısıysa lot numarası seçilir. Karar için sırayla şu sorular sorulabilir:
- Müşteri tek tek mi soruyor? Müşteri "şu makinenin" diyorsa seri numarası gerekir. "Şu sevkiyattaki parçaların" diyorsa lot yeter.
- Satış sonrası hizmet var mı? Garanti, periyodik bakım, yedek parça ürün bazında yürüyorsa seri numarası şarttır.
- Birim değeri yüksek mi? Tek bir ürünün kaybı ya da geri çağrılması ciddi bir tutar ediyorsa ayrı kimlik mantıklıdır.
- Günlük adet ne kadar? Günde on binlerce parça çıkan bir hatta tek tek numara, etiket ve kayıt yükünü taşınamaz hâle getirir.
- Mevzuat ya da şartname ne diyor? Bazı ürün gruplarında birim bazında kimlik zorunlu olabilir; kendi sektörünüzün şartlarını ve müşteri şartnamelerini kontrol edin.
Aradaki ürünler için orta yol da vardır: küçük lotlar. Günde 40 adet üretilen bir alt montaj için her vardiya ayrı lot, seri numarasına yakın bir kapsam darlığı sağlar ve kayıt yükü düşük kalır.
Kayıt yükü nasıl karşılaştırılır? Örnek hesap
Seri ile lot arasındaki fark en açık, bir günlük kayıt sayısında görülür. Aşağıdaki hesap bir örnektir, şirket verisi değildir.
Örnek: bir atölye günde 6.000 bağlantı parçası üretiyor, parçalar 250'lik kasalara konuyor ve üretim iki vardiyada yapılıyor.
- Seri numarasıyla: 6.000 numara, 6.000 etiket ya da markalama, sevkiyatta 6.000 numaranın irsaliyeye bağlanması.
- Kasa başına lotla: 6.000 / 250 = 24 lot ve 24 etiket.
- Vardiya başına lotla: 2 lot; etiket kasa başına basılır ama hepsi aynı lot numarasını taşır.
Sorun çıktığında kapsam ise ters yönde büyür: seri numarasında 1 parça, kasa lotunda 250 parça, vardiya lotunda 3.000 parça incelenir. Doğru seçim, bu iki sayı arasındaki dengeyi ürünün değerine ve müşterinin beklentisine göre kurmaktır.
Hesaba etiket maliyeti kadar zaman da girer. Seri numaralı üründe her numaranın basılması, ürüne yapıştırılması ya da işlenmesi ve sevkiyatta okutulması ayrı birer adımdır. Günde birkaç ürün çıkan bir makine atölyesi için bu adımlar dakikalar sürer; günde binlerce parça çıkan bir pres hattında ise ayrı bir istasyon ve ayrı bir personel demektir.
Seri numarası ve lot numarası birlikte kullanılabilir mi?
Evet, ve üretimde en sık görülen düzen budur: mamule seri numarası, içindeki bileşenlere lot numarası verilir. Bir hidrolik ünite düşünün. Ünitenin kendisi seri numarasıyla satılır; içindeki gövde döküm lotuyla, contalar tedarikçi partisiyle, cıvatalar kutu lotuyla izlenir.
Bu düzende ünite kaydı, hangi bileşen lotlarından yapıldığını taşır. Sahada bir ünitede conta sorunu çıktığında önce seri numarasından conta lotuna gidilir, sonra o conta lotunun kullanıldığı diğer ünitelerin seri numaraları çıkarılır. Geriye ve ileriye izlemenin birlikte nasıl çalıştığı geriye ve ileriye izlenebilirlik yazısında anlatılıyor.
Tersi de mümkündür: aynı lottan çıkan ürünlerin her birine ayrıca seri numarası verilir, lot numarası seri numarasının kaydında durur. Medikal ve elektronik ürünlerde bu düzen yaygındır.
Seri ve lot numarası etikette nasıl gösterilir?
Seri numarası ürünün üzerinde, lot numarası ise ambalajın üzerinde gösterilir; ikisinde de numara hem okunur yazıyla hem barkodla basılır. Ürün ile ambalaj arasındaki fark önemlidir: kasa açılıp parçalar montaja dağıldığında lot bilgisi kasada kalır, seri numarası ise ürünle birlikte gider.
Etikette bulunması gerekenler:
- Seri numaralı üründe: model, seri numarası, üretim tarihi, gerekiyorsa künye bilgisi; kalıcı plaka ya da markalama.
- Lotlu üründe: stok kodu, müşteri parça numarası, lot numarası, miktar, üretim tarihi; kasa ya da palet etiketi.
- İkisi birlikteyse: mamul etiketinde seri numarası, sevk belgesinde seri numaralarının listesi; bileşen lotları etikete değil kayda yazılır.
Sevk irsaliyesinde de aynı ayrım geçerlidir: lotlu üründe satırda lot ve miktar, seri numaralı üründe satırda numara listesi yer alır. Palet ve kasa etiketinin sevkiyattaki rolü paket ve palet etiketi yazısında.
Seçimde sık yapılan hatalar nelerdir?
Seçim bir kez yanlış yapıldığında düzeltmek zordur; etiketler, kayıtlar ve müşteriyle yapılan anlaşmalar ona göre kurulmuştur. Sık görülen hatalar:
- Her şeye seri numarası vermek. Etiket ve kayıt yükü üretim hızını geçer, numaralar bir süre sonra yazılmaz olur; kâğıt üzerinde seri, gerçekte hiçbir şey.
- Makineyi lotla izlemek. Aynı ay üretilen beş makine tek lotta toplanır; garanti ve servis kaydı hangi makineye ait belli olmaz.
- Seri numarasını sökülebilir etikete yazmak. Boyahanede ya da montajda etiket düşer, ürün kimliksiz kalır.
- Lotu çok büyük tutmak. "Bu ayın üretimi" gibi lotlar, seri numarası olmayan her üründe sorun anında bütün ayı kapsama sokar.
- Bileşen lotlarını mamule bağlamamak. Mamule seri numarası verilir ama içindeki bileşenlerin lotu kaydedilmez; iç izlenebilirlik kopar.
PakERP One lot ve tek adetlik ürünleri nasıl izler?
PakERP One'da izlenebilirlik lot üzerinden kurulur; yukarıdaki seçime göre iki yol vardır.
- Çok adetli ürünler: mal kabulde 202 Alış İrsaliyesi satırında lot, karşı lot ve döküm no girilir; "Çoklu Lot Girişi" bir satırı birden çok lota böler. Üretimde her operasyonun çıktısı ayrı lot alır ve lot no iş emri numarasıdır (GGAAYY-NN). Tüketilen hammadde lotu 8121 üretim bildiriminde seçilir ya da Android tablette etiketten okutulur.
- Tek adetlik ürünler (makine, kalıp, özel üretim): her ürün kendi iş emriyle üretildiğinde lot numarası o iş emrinin numarası olur; tek adetlik lot, ürünün kimliği gibi çalışır. Mal kabulde tek tek izlenecek parçalar için Çoklu Lot Girişi'nde lot başı miktar 1 yazılır, her parça ayrı lot ve ayrı etiket alır.
- İzleme: 8135 İzlenebilirlik ekranına lot no ya da iş emri no yazılınca bileşen lotlarından müşteri sevkiyatına kadar soy ağacı açılır.
Program ücretsizdir. Ayrıntılar Üretim modülü sayfasında.