Fason atölyesi için bir ERP, müşteriden gelen malı kendi stoğundan ayrı bir emanet deposunda, müşterinin irsaliye numarasıyla izleyebilmeli; işçiliği adet, kg ya da metre üzerinden müşteri ve parça bazında fiyatlayabilmeli; ay sonunda gelen, işlenen, fire ve iade miktarlarını müşteriyle mutabık kılabilmelidir. Ücretsiz bir ERP programında bu akış emanet deposu, iş emri, üretim bildirimi ve irsaliyeden faturalaştırma ile kurulur.
Sabah dokuzda müşterinin kamyonu kapıya yanaşır, forklift kasaları indirir. İrsaliyede 12.000 adet flanş yazıyor. Kasalar sayıldığında 11.860 çıkıyor. Kimse bunu o an bir yere yazmazsa, üç hafta sonra müşteri 140 parçayı fireden düşülmüş olarak soracak ve atölye elinde hiçbir kayıt olmadan tartışmaya girecektir.
Fason atölyesi, başkasının malını işleyip geri veren işletmedir: ısıl işlem, kaplama, talaşlı işleme, kaynak, montaj, boya. Kayıt tarafında sıradan bir imalatçıdan belirgin biçimde ayrılır ve çoğu hazır program bu farkı düşünmeden tasarlanmıştır. Aşağıdaki başlıklar, fason işçilik yapan bir atölyenin ücretsiz ERP programında kurması gereken düzeni sırayla anlatıyor. Kaplama ve boyahanelere özgü ayrıntılar kaplama ve boyahane yazısında ayrıca var.
Tam boyutİçindekiler
- Fason atölyesinin kaydı neden farklıdır?
- Müşteri malı kabulde nasıl kaydedilir?
- Fason işçilik nasıl fiyatlanır ve faturalanır?
- Fire müşteriye nasıl hesap verilir?
- Hangi müşterinin malı hangi aşamada?
- Atölye işi başka bir fasoncuya gönderirse ne olur?
- Fason atölyesi için kontrol listesi
- PakERP One'da fason atölyesinin akışı
- Sık sorulan sorular
Fason atölyesinin kaydı neden farklıdır?
Çünkü mal atölyenin değildir, satılan şey işçiliktir. Pres atölyesi sac alır ve parça satar; fason atölyesi parçayı alır, üzerinde bir işlem yapar ve aynı parçayı geri verir.
Bunun kayıttaki sonuçları üç tanedir. Birincisi, depoya alış faturası olmadan mal girer ve bu malın atölye açısından maliyeti yoktur. İkincisi, kesilen fatura mal satışı değil hizmet faturasıdır; bedeli işlem görmüş adet, kilo ya da metre üzerinden hesaplanır. Üçüncüsü, atölyenin kendi stoğu da vardır: kimyasal, takım, kaynak teli, ambalaj. Müşteri malıyla kendi sarfınız aynı listede karışırsa, ay sonunda ne müşteriye ne muhasebeye doğru rakam verilir.
Fason işçilik yapan bir atölye için ücretsiz ERP programı seçerken sorulacak ilk soru bu yüzden şudur: program, sahibi başkası olan malı ayrı bir depoda, ayrı bir kimlikle tutabiliyor mu?
Müşteri malı kabulde nasıl kaydedilir?
Müşteri malı, her müşteri için açılan bir emanet deposuna, müşterinin irsaliye numarası lot ya da parti numarası olarak yazılarak alınır. Alış faturası oluşmaz; kayıt bir stok giriş fişidir.
- Müşterinin irsaliyesindeki miktar ve parça numarası karşılaştırılır.
- Kasalar sayılır ya da tartılır; fark varsa aynı gün müşteriye yazılı bildirilir.
- Giriş fişi sayılan miktarla, müşterinin irsaliye numarası ve tarihiyle kesilir.
- Kasalara parti etiketi yapıştırılır; etiketteki numara fişteki lotla aynıdır.
- Hasarlı ya da uygunsuz gelen parçalar ayrı bir kayıtla işaretlenir, işleme alınmaz.
Girişteki fark o gün yazılmazsa, sonradan işlemde oluşan fireyle karışır ve kimin sorumluluğunda olduğu ayırt edilemez. Açılışta 12.000 yazıp 11.860 işlemek, ay sonunda 140 parçalık açıklanamayan bir fark demektir.
Fason atölyelerinde müşteriyle en çok tartışılan kalem girişte eksik gelen parçadır. Mal kabulde sayılıp aynı gün yazıyla bildirilen fark sorun çıkarmaz; bildirilmeyen fark ay sonunda fireymiş gibi atölyenin hesabına yazılır.
Fason işçilik nasıl fiyatlanır ve faturalanır?
İşçilik, müşteri ve parça bazında bir birim fiyatla fiyatlanır ve genellikle sevk irsaliyelerinin ay sonunda tek faturada toplanmasıyla faturalanır. Birim, yapılan işe göre seçilir.
| Fiyat birimi | Hangi işlerde yaygın? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Adet | Talaşlı işleme, montaj, kaynak | İşlenen mi, sevk edilen sağlam adet mi faturalanacak? |
| Kg | Isıl işlem, galvaniz, bazı kaplamalar | Tartım işlem öncesi mi sonrası mı, dara nasıl düşülür? |
| Metre ya da m² | Boya, profil işleme, kesim | Ölçü kimin çizimine göre hesaplanır? |
| Saat | Özel işler, numune, tamir | Hazırlık süresi fiyata dahil mi? |
Aynı müşteride iki farklı birim olabilir: bir parça adetle, öteki kiloyla. Bu yüzden fiyat listesi müşteri × parça düzeyinde tutulmalıdır. Vergi tarafında da dikkat gerekir: bazı fason hizmetlerinde KDV tevkifatı uygulanabilir ve kapsam, oran güncel tebliğe göre belirlenir. Hangi işlerinizin kapsama girdiğini mali müşavirinizle netleştirin; genel çerçeve KDV tevkifatı rehberinde.
Fire müşteriye nasıl hesap verilir?
Müşteri bazında bir miktar mutabakatıyla hesap verilir: gelen miktar, sağlam sevk edilen, fire ya da ıskarta olarak iade edilen ve hâlâ atölyede duran miktarların toplamına eşit olmalıdır.
Formül: gelen = sağlam sevk + fire (iade edilen) + atölyedeki bakiye. Fire oranı (%) = fire ÷ işlenen miktar × 100.
Örnek, temsili rakamlarla: bir ayda müşteriden 11.860 adet flanş gelmiş. 11.560 adet sağlam sevk edilmiş, 180 adet işlem firesi ayrılmış, 120 adet henüz işlemde. Kontrol: 11.560 + 180 + 120 = 11.860, mutabakat tutuyor. İşlenen miktar 11.560 + 180 = 11.740 olduğundan fire oranı 180 ÷ 11.740 × 100 ≈ %1,53 olur.
Müşteriyle yapılan sözleşmede kabul edilen bir fire oranı varsa, ay sonunda bu oran aşıldığında fark konuşulur. Fire parçaları müşteriye iade ediliyorsa ayrı bir irsaliyeyle, ıskarta olarak işaretlenerek gönderilir. Fasonda eksik parça ve fire yönetiminin ayrıntıları fasonda fire ve eksik parça yazısında.
Hangi müşterinin malı hangi aşamada?
Her parti bir iş emrine bağlanırsa görünür. İş emri, partinin hangi operasyonda olduğunu, hangi tezgahta işlendiğini ve terminin ne zaman dolduğunu tek yerde tutar.
Fason atölyesinde telefonla gelen soru hep aynıdır: "Bizim parçalar ne zaman çıkar?" Cevap için sahaya inip kasaları aramak yerine, açık iş emirlerini müşteriye ve termine göre süzmek yeter. Operasyonları birden fazla olan işlerde (ör. tornalama, frezeleme, çapak alma) parça her aşamayı bitirdikçe iş emri ilerler; hangi aşamada kaç adet biriktiği görülür. Tezgah başında bildirim girilmezse bu görüntü bir gün geriden gelir, bu yüzden bildirimin sahada, işin bittiği anda girilmesi önemlidir.
Termin ve öncelik
Fason atölyesinde öncelik çoğu zaman en çok arayan müşteriye göre belirlenir. Açık iş emirleri termine göre sıralandığında bu alışkanlık yerini somut bir listeye bırakır: termini geçmiş partiler en üstte, bu hafta çıkması gerekenler hemen altında durur. Aynı tezgahta sıra bekleyen iki müşterinin işi arasında karar vermek de kolaylaşır, çünkü her partinin ne zaman geldiği, kaç adedinin bittiği ve kalan işin hangi operasyonda olduğu ekranda görünür. Ücretsiz ERP programı kullanan küçük bir atölye için bu liste, sabah toplantısının tek gündem maddesi olabilir.
Atölye işi başka bir fasoncuya gönderirse ne olur?
O zaman atölye aynı anda hem fasoncu hem fason veren olur ve iki yönlü takip gerekir. Talaşlı işleme yapan bir atölye, müşterinin parçasını ısıl işleme ya da kaplamaya gönderebilir; parça bir süre üçüncü bir firmanın deposundadır.
Bu durumda müşterinin malı emanet deposundan çıkıp alt fasoncunun deposuna transfer edilir; mal hâlâ müşterinindir ama atölyenin sorumluluğundadır. Alt fasoncudan gelişte miktar yeniden sayılır, fark varsa o fasoncuyla ayrıca mutabakat yapılır. Sevk ve dönüş irsaliyesinin nasıl kesileceği fason irsaliyesi nasıl kesilir yazısında, fasoncudaki bakiyenin izlenmesi fasoncudaki stok takibi rehberinde anlatılıyor.
Fason atölyesi için kontrol listesi
- Her müşteri için ayrı emanet deposu açıldı mı?
- Girişte sayım farkı aynı gün müşteriye yazılı bildiriliyor mu?
- Müşterinin irsaliye numarası parti ya da lot olarak tutuluyor mu?
- İşçilik fiyatı müşteri × parça düzeyinde ve doğru birimle mi?
- Fire, işlem firesi ve girişte eksik gelen ayrı ayrı mı kaydediliyor?
- Ay sonu mutabakatı müşteriye gönderilmeden önce kontrol ediliyor mu?
- Kendi sarf malzemeleriniz müşteri malından ayrı depoda mı?
- Tevkifat kapsamı mali müşavirle netleştirildi mi?
Bu sekiz maddenin çoğu programdan önce bir alışkanlık meselesidir. Program yalnızca bu alışkanlığı kayda döker; alışkanlık yoksa en iyi ücretsiz ERP programı da boş kalır.
PakERP One'da fason atölyesinin akışı
PakERP One'da fason işçilik yapan bir atölyenin akışı şu ekranlarla kurulur. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; kullanıcı, belge ve modül sınırı yoktur.
- 320 Depolar: her müşteri için emanet deposu; kendi kimyasal, takım ve ambalajınız ayrı depoda.
- 302-310 Stok fişleri: müşteri malı, müşterinin irsaliye numarası lot olarak yazılarak giriş fişiyle emanet deposuna alınır; alış faturası oluşmaz. 301 Stok Kartları içindeki Stok Durumu, müşteri malının hangi depoda, hangi lotta durduğunu gösterir.
- 8107 Ürün Ağacı ve 8120 İş Emirleri: işçilik kalemi için kısa bir operasyon sırası tanımlanır; her operasyon ayrı iş emri numarası (GGAAYY-NN) alır. Üretim Panosu, açık işleri operasyona göre gösterir.
- 8121 Üretim Bildirimleri ve Android "PakERP One Üretim" uygulaması: iş emri formundaki QR okutulur; iyi ve fire adedi, fire nedeni, operatör ve vardiya sahada girilir.
- 105 Satış Fiyat Listesi: müşteri ve parça bazında işçilik fiyatı.
- 102 Satış İrsaliyesi: sevkte lot seçilir, e-İrsaliye olarak gönderilip gönderilmeyeceği sorulur; ay sonunda sağ tık "Faturalaştır" ile 101 Satış Faturası. Fatura satırında tevkifat kodu listeden seçilir.
- Alt fason: ısıl işlem ya da kaplamaya gönderilen iş için 8124 Fason Siparişleri, fason sevk ve geliş, 8127 Fason Stok Mutabakatı; ayrıntılar fason modülünde.
- 851 Cari Konsol: müşterinin bakiyesi, faturalanmamış irsaliyeleri ve açık siparişleri tek ekranda.