1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. 5S Nedir
Üretim Rehberi · Üretim

5S Nedir? Atölyede 5S Uygulaması Adım Adım ve Puanlı Denetim Formu

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

5S, çalışma alanını gereksizden arındırıp her şeyin yerinin belli olduğu, temiz ve standarda bağlı bir düzene getiren beş adımlı yöntemdir: ayıkla (Seiri), düzenle (Seiton), temizle (Seiso), standartlaştır (Seiketsu), sürdür (Shitsuke). Atölyede bir pilot alanla başlanır, gereksiz malzeme kırmızı etiketle ayrılır, kalanların yeri işaretlenir ve düzen puanlı bir denetim formuyla düzenli olarak kontrol edilir. Sürdürülmeyen 5S birkaç hafta içinde eski haline döner.

CNC tezgahının yanındaki dolapta üç kumpas var. Biri vardiya ustasının, biri kalibrasyon etiketi iki yıl önce dolmuş, üçüncüsü kimin bilinmiyor. İlk parça ölçümünde hangisinin kullanıldığını kimse söyleyemiyor. Hemen yanındaki palette, altı ay önce iptal edilen bir siparişin yarı işlenmiş milleri duruyor; stok kaydında yoklar.

5S, temizlik kampanyası olarak anlatıldığında küçümsenir. Oysa yukarıdaki iki durumun biri kalite, diğeri stok sorunudur ve ikisi de düzensiz bir çalışma alanının sonucudur. Aşağıda 5S'in beş adımını bir talaşlı imalat ve pres atölyesi üzerinden, kırmızı etiket uygulamasıyla ve sahada kullanılabilecek puanlı bir denetim formuyla anlatıyoruz.

Stok ekstresi (301): Bir stok kartının tüm hareketleri: belge, cari, depo, lot, giriş/çıkış ve yürüyen bakiye.Tam boyut
Stok ekstresi (301) · Bir stok kartının tüm hareketleri: belge, cari, depo, lot, giriş/çıkış ve yürüyen bakiye.

5S nedir, beş adım neyi ifade eder?

5S, Japonca beş kelimenin baş harflerinden oluşan bir işyeri düzeni yöntemidir. Her adım bir öncekinin üzerine kurulur; sıra değiştirilmez.

AdımJaponcaSahada ne yapılır?Atölyeden örnek
1. AyıklaSeiriGerekli olanla olmayanı ayırmak, gereksizi alandan çıkarmakKırık takımlar, eski kalıp parçaları, iptal edilmiş işin yarı mamulleri
2. DüzenleSeitonHer şeye bir yer vermek, yeri işaretlemekGölge panoda takımlar, zemin çizgisiyle palet yerleri
3. TemizleSeisoTemizlemek ve temizlerken kontrol etmekTalaş ve yağ temizliği sırasında kaçak ve gevşeklik görmek
4. StandartlaştırSeiketsuİlk üç adımı yazılı kurala ve görsel standarda bağlamakAlan fotoğrafı, temizlik çizelgesi, sorumlu listesi
5. SürdürShitsukeKuralı alışkanlığa çevirmek, düzenli denetlemekHaftalık puanlı denetim, sonuç panosu

Bazı firmalar altıncı S olarak iş güvenliğini ekler. Adı ne olursa olsun, güvenlik ayrı bir başlık olarak denetim formunda yer almalıdır.

5S uygulamasına nereden başlanır?

Tek bir pilot alandan başlanır. Bütün fabrikada aynı gün başlatılan 5S, bir hafta sonra hiçbir yerde sürmez.

Pilot alan seçerken üç ölçüt yeterlidir: herkesin görebileceği bir yer olsun, alan çalışanları gönüllü olsun, sonuç birkaç hafta içinde görülebilsin. Çoğu atölyede bu, en çok parça arandığı yer olan kalıp değişim alanı ya da bir CNC hücresidir.

  1. Pilot alanı ve ekibi belirleyin: alan operatörleri, vardiya amiri, bir bakımcı.
  2. Başlangıç durumunu fotoğraflayın; aynı açılardan sonra yeniden çekilecek.
  3. Başlangıç denetimini puanlı formla yapın; bu puan karşılaştırmanın temelidir.
  4. Ayıklama gününü planlayın; üretimin en hafif olduğu yarım vardiya.
  5. Dört hafta sonra yeniden denetleyin ve sonucu diğer alanlarla paylaşın.
Sahadan not

5S'in ayıklama adımında en sık çıkan şey, kimsenin sahiplenmediği yarı mamul ve eski kalıp parçalarıdır. Bunların önemli bir kısmının stok kaydı ya hiç yoktur ya da yıllar önce başka bir depoda kalmıştır. Ayıklama gününden hemen sonra o alanın sayımını yapmak, stok kaydını da aynı gün düzeltmeyi sağlar.

Kırmızı etiket uygulaması nasıl yapılır?

Kırmızı etiket, ayıklama adımında gerekliliğinden emin olunmayan her şeyin işaretlenip ayrı bir alana taşınmasıdır. Amaç acele atmak değil, kararı görünür hale getirmektir.

Etikette şunlar yazar: etiket no, ne olduğu, miktarı, nereden çıktığı, neden etiketlendiği, tarih ve önerilen karar (at, sat, başka alana taşı, depoya iade). Etiketlenen her şey kırmızı etiket alanına konur ve orada belirli bir süre bekler; yaygın uygulama iki ile dört hafta arasıdır.

Süre dolunca karar verilir. Bu sırada en önemli nokta stok kaydıdır: kırmızı etiket alanından çıkan malzeme genellikle üç gruba ayrılır.

  • Kaydı olan ve kullanılabilir: depoya iade edilir, stok kaydı doğru depoya alınır.
  • Kaydı olan ama kullanılamaz: hurdaya ayrılır ve stoktan düşülür; hurda tartımı yapılır.
  • Kaydı olmayan: önce neden kayıt dışı kaldığı bulunur. Yukarıdaki iptal edilmiş siparişin milleri bu gruptadır; aynı sorunun tekrar etmemesi için iş emrinin nasıl kapatıldığına bakılır.

Kırmızı etiket çalışması çoğu zaman stokta görünmeyen yarı mamulleri ortaya çıkarır. Bu kayıp kalemlerin önlenmesi için yarı mamul stok takibi yazısına bakabilirsiniz.

Düzenle ve temizle adımları sahada nasıl uygulanır?

Düzenlemenin ölçüsü arama süresidir: bir takımı ya da malzemeyi almak için harcanan süre sıfıra yaklaşmalı. Bunun için "sık kullanılan yakına, seyrek kullanılan uzağa" kuralı uygulanır.

  • Gölge pano: takımların şekli panoya çizilir; eksik takım bir bakışta görülür. Kalıp değişiminde kullanılan anahtarlar kalıp arabasının yanında durur.
  • Zemin işaretleri: palet, kasa, hurda kutusu ve yürüme yolu için çizgi. Renk kodu firmada tek standarda bağlanır ve bütün alanlarda aynı anlamı taşır.
  • Etiket ve adres: raf, göz ve kutu numarası; içinde ne olduğu ve en fazla kaç tane olacağı.
  • Ölçü aletleri: her aletin bir yeri ve kalibrasyon etiketi; kalibrasyonu geçmiş alet alanda bulunmaz.

Temizlik ise yalnız görüntü için yapılmaz, bir muayenedir. CNC tezgahta talaş temizlenirken kızak koruyucusundaki yırtık, preste yağ silinirken hortumdaki terleme görülür. Bu yönüyle 5S'in üçüncü adımı, TPM'in otonom bakımına doğrudan bağlanır.

5S denetim formu nasıl hazırlanır ve puanlanır?

Denetim formu her S için birkaç somut soru içerir ve her soru 0 ile 4 arasında puanlanır. Soru "alan düzenli mi?" gibi yoruma açık değil, "alanda kırmızı etiketsiz ve yeri işaretsiz malzeme var mı?" gibi gözle doğrulanabilir olmalıdır.

Temsili bir formdan örnek sorular:

SSoruPuan (0 ile 4)
AyıklaAlanda bugünkü iş için gerekmeyen malzeme, takım ya da kalıp var mı?3
AyıklaKırmızı etiket alanındaki kalemlerin süresi dolmadan karara bağlanmış mı?2
DüzenleGölge panodaki bütün takımlar yerinde mi?4
DüzenlePaletler ve kasalar zemin işaretinin içinde mi?2
TemizleTezgah, zemin ve kanallarda biriken talaş ya da yağ var mı?3
TemizleTemizlikte bulunan anormallikler etiketlenmiş mi?1
StandartlaştırAlanın standart fotoğrafı ve temizlik çizelgesi asılı ve güncel mi?3
SürdürBir önceki denetimde bulunan eksikler kapatılmış mı?2

Puanlama ölçeği: 0 = hiç uygulanmıyor, 1 = çok sayıda eksik, 2 = birkaç eksik, 3 = tek eksik, 4 = eksik yok.

Örnek hesap (temsili rakamlarla): her S için 4 soru, toplam 20 soru. En yüksek puan 20 × 4 = 80. Pilot alan başlangıçta 31 puan aldıysa yüzde puan = 31 / 80 × 100 = %38,8. Dört hafta sonraki denetimde 58 puan alırsa yüzde puan %72,5 olur. Puan S bazında da ayrı hesaplanır; böylece "temizlik iyi, sürdürme kötü" gibi bir dağılım görülür. Sürdürme puanı düşükse sorun çoğunlukla denetimin kendisindedir: eksikler yazılıyor ama kapatılmıyordur.

5S nasıl sürdürülür?

Sürdürmenin tek aracı düzenli ve görünür denetimdir. Denetim takvimi yazılı olur, denetçiler alanlar arasında döner, sonuç panoya asılır.

  • Sıklık: ilk üç ay haftalık, sonra iki haftada bir ya da aylık.
  • Denetçi: alanın kendi ekibi değil, başka bir alandan biri. Kendi alanını denetleyen ekip eksikleri görmemeye alışır.
  • Eksik listesi: her eksik için sorumlu ve tarih. Bir sonraki denetim önceki eksiklerin kapanmasına bakarak başlar.
  • Yönetimin yürüyüşü: üretim müdürünün haftada bir kez alanı formla birlikte gezmesi, denetimin ciddiye alınmasını sağlar.

Müşteri denetimlerinde atölye düzeni ilk göze çarpan şeylerden biridir; denetime hazırlıkta kayıtlarla birlikte alanın da hazır olması için müşteri denetiminde izlenebilirlik yazısına bakabilirsiniz.

5S'in faydası denetim puanı dışında nasıl ölçülür?

Denetim puanı düzenin kendisini ölçer; 5S'in işe yarayıp yaramadığı ise üretimdeki birkaç sayıdan anlaşılır. Pilot alan için başlangıçta bu sayılardan iki ya da üçünü seçip dört hafta sonra yeniden bakmak yeterlidir.

  • Kalıp ya da takım değişim süresi: takım ve bağlama elemanı aranmadığında kısalır. SMED çalışmasının ilk kazançlarının bir kısmı aslında 5S kazancıdır.
  • Sayım farkı: adresli raf ve işaretli palet yeri, sayımda bulunamayan ya da iki kez sayılan kalemleri azaltır.
  • Yanlış malzeme ile üretim: etiketsiz kasadan yanlış lot ya da yanlış nitelik kullanılması.
  • Küçük iş kazaları: takılma, kayma, düşen malzeme. Zemin işaretleri ve temiz yürüme yolu doğrudan etkiler.

Bu sayılar 5S'i bir temizlik kampanyası olmaktan çıkarır ve yönetimin dilinde konuşturur.

Sık yapılan hatalar

  • 5S'i temizlik günü sanmak: ayıklama ve standart olmadan yapılan temizlik bir hafta dayanır.
  • Denetim öncesi boya ve cila: müşteri gelmeden yapılan düzen, müşteri gidince bozulur.
  • Kırmızı etiket alanını kalıcı depo yapmak: karar verilmeyen kalemler yeni bir dağınık alan oluşturur.
  • Hurdayı stoktan düşmemek: alan temizlenir ama stok kaydında hayalet malzeme kalır.
  • Yoruma açık denetim soruları: "düzenli mi?" sorusu her denetçide farklı puan alır.
  • Eksikleri kapatmamak: aynı eksik her hafta yazılırsa denetim anlamını yitirir.

PakERP One'da 5S'in stok ve hurda tarafı

PakERP One'da 5S denetim formu ya da kırmızı etiket takibi için ayrı bir ekran yoktur; denetim formu kağıtta ya da tabloda tutulur. Ayıklamanın stok ve hurda tarafı ise programda kaydedilir:

  1. Hareketsiz Stoklar raporu (Raporlar ▾): dönem içinde hiç hareket görmeyen bakiyeli kartlar; depo ve ara stok alanlarında ayıklama için başlangıç listesi.
  2. 310 Sayım: ayıklama gününden sonra alanın sayımı yapılır; Sayım Fark Raporu kayıtla rafı karşılaştırır.
  3. 302-310 stok fişleri: kırmızı etiket alanından depoya iade edilen malzemenin depo transferi ya da kullanılamayanın stoktan çıkışı.
  4. 327 Hurda Kayıtları ve 328 Hurda Cinsleri: hurdaya ayrılan malzemenin boşaltma tarihi, cinsi, toplam, dara ve net ağırlığı.
  5. 320 Depolar: kırmızı etiket alanı geçici bir depo olarak tanımlanabilir; karar bekleyen malzemenin bakiyesi böylece ayrı görünür.
  6. 8120 İş Emirleri: iptal edilen siparişlere ait açık iş emirleri listelenip kapatılır; sahada sahipsiz yarı mamul kalmaz.

Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Stok ekranlarının tamamı Stok, Lot ve Nitelik sayfasında.

Konuyla ilgili: Kaizen Nedir, Fabrikada Nasıl Uygulanır?, Yalın Üretimde 7 İsraf (Muda) Nedir, Nasıl Bulunur?.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

5S nedir?
5S, çalışma alanını düzenlemek için kullanılan beş adımlı bir yöntemdir: ayıkla (Seiri), düzenle (Seiton), temizle (Seiso), standartlaştır (Seiketsu) ve sürdür (Shitsuke). Amaç, gereksizin olmadığı, her şeyin yerinin belli olduğu ve bu düzenin korunduğu bir alandır.
5S denetim formunda hangi sorular olmalı?
Her S için gözle doğrulanabilir 3 ile 5 soru: gereksiz malzeme var mı, takımlar yerinde mi, paletler işaretin içinde mi, temizlik çizelgesi güncel mi, önceki eksikler kapatılmış mı. Her soru 0 ile 4 arasında puanlanır.
Kırmızı etiket nedir?
Ayıklama adımında gerekliliği belirsiz malzemeye asılan ve onu ayrı bir bekleme alanına taşıyan etikettir. Malzeme belirli bir süre bekler, sonra atılır, satılır, depoya iade edilir ya da başka alana taşınır.
5S denetimi ne sıklıkla yapılmalı?
Başlangıçta haftalık, düzen oturduktan sonra iki haftada bir ya da aylık yapılabilir. Denetimin alanın kendi ekibi yerine başka bir alandan biri tarafından yapılması daha tarafsız sonuç verir.
5S ile Kaizen arasındaki fark nedir?
5S çalışma alanının düzenini ve standardını kurar. Kaizen ise süreçlerin küçük adımlarla sürekli iyileştirilmesidir. 5S, kaizen çalışmalarının üzerine kurulacağı düzenli zemini sağlar.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.