1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Üretimde Performans Primi Nasıl Hesaplanır
Üretim Rehberi · Üretim

Üretimde Performans Primi Nasıl Hesaplanır? Kademe, Kalite Çarpanı ve Örnek

PakERP One Ekibi 9 dk okuma
Kısa cevap

Üretimde performans primi, operatörün ölçülen performansı belirli bir eşiği geçtiğinde ödenen ek ücrettir. Sağlıklı bir sistemde performans adetle değil standart süreyle ölçülür, eşik ve kademeler önceden yazılır, kalite bir çarpanla hesaba katılır ve üst sınır konur. Örneğin performans yüzde 105 ve fire oranı hedefin altındaysa baz prim kademe katsayısıyla çarpılır; tutar bordroya ek ödeme olarak girer.

Ay sonu, bordro hazırlanırken üretim müdürünün masasına bir liste gelir: prim alacak operatörler. Liste kimine göre adil, kimine göre değil. Gece vardiyasındaki presçi en çok parçayı basmış ama kalıbı da iki kez kırmış; kaynakçı az parça yapmış ama zor işler hep ona verilmiş. Ölçü belli değilse prim ödülden çok tartışma üretir.

Prim sisteminin temeli doğru ölçümdür. Performansın standart süreyle nasıl hesaplandığı ve hangi duruşların operatörün hanesine yazılmayacağı operatör performansı yazısında anlatılıyor. Bu yazı bir adım sonrasına bakıyor: ölçülen performans paraya nasıl çevrilir?

Hızlı üretim bildirimi (8121): İş emri numarasıyla sağlam / fire / süre bildirimi; tüketilecek malzemeler anında hesaplanır.Tam boyut
Hızlı üretim bildirimi (8121) · İş emri numarasıyla sağlam / fire / süre bildirimi; tüketilecek malzemeler anında hesaplanır.

Performans primi nedir, hangi durumda işe yarar?

Performans primi, hedefin üzerindeki üretimi ödüllendiren, ücretin üstüne eklenen değişken ödemedir. İşe yaraması için ölçülen sonucun büyük ölçüde operatörün elinde olması gerekir. Malzeme beklemesi, plan değişikliği ya da arızalı makine yüzünden düşen performansla prim kaybeden operatör sisteme güvenmez.

Bu yüzden prim, ölçüm en az birkaç ay güvenilir çalıştıktan sonra kurulur. Standart süreler gözden geçirilmeden prim başlatmak, gevşek standardı olan işlerin sürekli prim, sıkı standardı olanların hiç prim almaması demektir. Önce süreler, sonra para. Ölçümün güvenilir olduğunu anlamanın basit yolu, operatörlerin kendi rakamlarına itiraz sayısının azalmasıdır; itirazlar sürüyorsa kayıt düzeni henüz prim taşıyacak kadar oturmamıştır.

Prim hangi göstergeye bağlanmalı?

Prim tek bir ana göstergeye ve bir kalite düzeltmesine bağlanmalıdır. Çok göstergeli formüller kimse tarafından anlaşılmaz, anlaşılmayan prim davranış değiştirmez.

GöstergeArtısıRiski
AdetAnlaşılırİş karışımı farkını gizler, kolay işe yöneltir
Standart süre performansıFarklı işleri karşılaştırırStandartlar güncel tutulmalı
Hat ya da hücre çıktısıTakım çalışmasını desteklerBireysel katkı görünmez
Fire ve hata oranıKaliteyi ödüllendirirTek başına hızı düşürebilir
Devam ve iş güvenliğiDisiplini desteklerÜretimle ilgisi zayıf kalır

Fabrikada en çok tutan düzen, ana gösterge olarak standart süre performansı ve onu düzelten bir kalite çarpanıdır. Devam ve iş güvenliği kuralı ise primi açan bir şart olarak kullanılır: ay içinde mazeretsiz devamsızlık ya da iş güvenliği ihlali varsa o ay prim yoktur.

Sahadan not

Prim sistemi kuran fabrikalarda ilk ay genellikle bir dizi itirazla geçer ve bu itirazların çoğu yanlış girilmiş duruş nedeni ya da eksik bildirim çıkar. Bu yüzden ilk bir iki ay primi hesaplayıp yalnız göstermek, gerçek ödemeye ondan sonra geçmek, kayıt kalitesini ödemeden önce düzeltir.

Eşik ve kademe tablosu nasıl kurulur?

Prim, eşiğin altında sıfır, eşiğin üstünde kademeli artan bir tabloyla hesaplanır. Doğrusal formül yerine kademe kullanmak, küçük ölçüm sapmalarının paraya dönüşmesini engeller ve operatörün aklında tutabileceği bir hedef verir.

Örnek kademe tablosu (oranlar örnektir, firmaya göre belirlenir):

Aylık performansKademe katsayısı
Yüzde 95'in altı0 (prim yok)
Yüzde 95 ile 1000,5
Yüzde 100 ile 1101,0
Yüzde 110 ile 1201,5
Yüzde 120 ve üstü1,5 (tavan)

Tavan, standart sürenin hatalı olabileceği işlerde sistemin kontrolden çıkmasını önler. Yüzde 130'luk bir performans genellikle olağanüstü bir çaba değil, gevşek bir standart işaretidir; o iş standart süre listesinde yeniden incelenmelidir.

Kalite prime nasıl katılır?

Kalite, primi azaltan ya da artıran bir çarpanla katılır. Hızı ödüllendirip kaliteyi saymayan sistem, hurdayı ödüllendirir.

Yaygın kullanım şöyledir: operatörün aylık fire ve hata oranı hedefin altındaysa çarpan 1,0; hedefin biraz üstündeyse 0,8; belirgin üstündeyse 0,5; müşteriden dönen bir hata operatörün işine bağlandıysa o ay 0. Fire oranının hesabı için fire oranı hesaplama yazısına bakabilirsiniz. Hammaddeden kaynaklanan hata operatöre yazılmaz; hatanın nedeni kayıtta "malzeme" olarak ayrılmalıdır.

Örnek: bir operatörün aylık primi nasıl hesaplanır?

Örnek hesap (tutarlar ve oranlar örnektir):

  1. Baz prim: firma, kademe katsayısı 1,0 için aylık baz prim tutarını 3.000 TL olarak belirlemiş.
  2. Performans: operatörün ay içindeki iyi parçalarının standart süreleri toplamı 168 saat, kendi kontrolündeki net çalışma süresi 152 saat. Performans 168 / 152 = yaklaşık yüzde 110,5.
  3. Kademe: yüzde 110 ile 120 aralığı, katsayı 1,5.
  4. Kalite: fire oranı yüzde 1,2, hedef yüzde 1,0. Hedefin biraz üstünde, çarpan 0,8.
  5. Şart: devamsızlık ve iş güvenliği ihlali yok, şart sağlandı.
  6. Prim: 3.000 × 1,5 × 0,8 = 3.600 TL brüt ek ödeme.

Aynı operatörün fire oranı hedefin altında olsaydı prim 3.000 × 1,5 × 1,0 = 4.500 TL olurdu. Aradaki 900 TL'lik fark, operatöre kaliteye neden dikkat etmesi gerektiğini anlatan en açık cümledir.

Bireysel prim mi, takım primi mi?

İş tek kişinin elindeyse bireysel, birkaç kişinin birbirine bağlı çalıştığı hatlarda takım primi daha adildir. Montaj hattında bir istasyonun hızı ötekine bağlıdır; bireysel prim hattı bölmekten başka bir şey yapmaz.

Karma düzen de kullanılır: primin bir kısmı hat ya da vardiya çıktısına, kalan kısmı bireysel kaliteye bağlanır. Ayar ustası, forklift operatörü, kalite kontrolcü gibi destek personeli çoğu zaman bağlı olduğu bölümün takım primine dahil edilir; aksi hâlde ayar ustası işi yavaşlatan değil hızlandıran taraf olduğu hâlde primden pay alamaz.

Prim bordroya nasıl girer, nelere dikkat edilir?

Performans primi ücret niteliğinde bir ek ödemedir; bordroya ek ödeme olarak girer ve vergi ile sigorta primi açısından güncel mevzuata göre değerlendirilir. Hangi kesintilere tabi olduğunu mali müşavirinizle netleştirin.

Primin koşulları yazılı bir prim yönergesinde toplanmalı ve çalışanlara duyurulmalıdır: hangi gösterge, hangi eşik, hangi çarpan, ödeme dönemi, itiraz yolu. Koşulsuz ve sürekli ödenen bir prim, zamanla ücretin parçası gibi değerlendirilebilir; bu yüzden primin şarta bağlı olduğu açıkça yazılmalıdır. İş hukuku açısından ayrıntı için bir uzmana danışın. Bordronun genel işleyişi bordro yazısında.

Prim sistemi adım adım nasıl devreye alınır?

Prim sistemi bir yönetim kararıyla değil, birkaç aylık hazırlıkla devreye alınır. Sıra şöyledir:

  1. Kayıt düzenini oturtun: her bildirimde operatör, saat, iyi ve fire adedi eksiksiz girilmeli. Sahadan veri toplamanın yolları üretim bildirimi yazısında.
  2. Standart süreleri gözden geçirin: son üç ayın gerçekleşen süreleriyle standartları karşılaştırın, belirgin sapanları düzeltin.
  3. Prim yönergesini yazın: gösterge, eşik, kademe, kalite çarpanı, şartlar, tavan, ödeme günü ve itiraz yolu.
  4. Deneme dönemi uygulayın: iki ay primi hesaplayıp yalnız gösterin, ödemeyin; itirazlardan çıkan kayıt hatalarını düzeltin.
  5. Ödemeye geçin: her ay aynı gün, aynı tabloyla hesaplayın ve sonucu operatörle paylaşın.
  6. Altı ayda bir gözden geçirin: prim alan oranı çok yüksek ya da çok düşükse eşik ya da standartlar düzeltilir, yeni dönemden başlar.

Yeni başlayan operatörler için ilk aylarda ayrı bir eşik uygulamak adildir; öğrenme dönemindeki kişiyi deneyimli ustayla aynı hedefe koymak onu sistemden soğutur. Kimin hangi tezgahta yetkin olduğu vardiya planlama yazısındaki yetkinlik matrisiyle izlenir.

Prim sistemlerinde sık yapılan hatalar

  • Standart süreleri düzeltmeden başlamak: gevşek standartlı iş sürekli prim getirir, ekip işi seçmeye başlar.
  • Kontrol dışı duruşları operatöre yazmak: arıza ve malzeme beklemesi net süreden düşülmezse prim adaletsizleşir.
  • Formülü gizli tutmak: operatör hesabını yapamadığı primi şans gibi algılar.
  • Kaliteyi saymamak: hız artar, hurda da artar.
  • Tavan koymamak: bir standart hatası bütçeyi bozar.
  • Kuralları ay ortasında değiştirmek: değişiklik bir sonraki dönemden başlamalı.

PakERP One'da prim hesabının verisi

PakERP One prim tutarını kendisi hesaplamaz; hesabın girdisi olan kayıtları tutar ve raporlarla verir. Prim formülü Excel'de kurulur, sonuç bordroya ek ödeme olarak girilir.

  1. 8107 Ürün Ağacı: her operasyonun hazırlık ve birim süresi; performansın standart süresi buradan gelir.
  2. 8121 Üretim Bildirimleri: operatör, vardiya, başla ve bitir saati, iyi ve fire adedi, fire nedeni. Bildirim bilgisayardan ya da Android "PakERP One Üretim" uygulamasında iş emri QR'ı okutularak girilir.
  3. 8129 Duruş Kayıtları ve 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: nedenler grup koduyla tanımlanır; arıza ve malzeme beklemesi gibi operatör dışı kayıplar ayrılır.
  4. Raporlar ▾: "Operatör Üretim ve Hata Raporu", gerçek süreyi rotayla karşılaştıran "Birim Süre Analizi", "Hata / Fire Analizi" ve "Duruş Analizi" PDF ve Excel olarak alınır.
  5. 1104 Ücret Türleri ve Ek Ödeme / Kesinti Tanımları: "Performans Primi" adlı bir ek ödeme türü prim kategorisinde tanımlanır; sigorta, gelir vergisi ve damga vergisi kapsamı türde işaretlenir.
  6. 1121 Bordro Hesaplama Sonuçları: kişinin bordro satırındaki "Ek Ödeme / Kesinti" sekmesine hesaplanan prim yazılır; bordro onayında muhasebe fişi kendiliğinden kesilir.

Operatörler 8163 Operatörler / Personel ekranında personel kartlarıyla (1101) eşleşir; bildirimde operatör listeden seçildiği için isim yazım farkı prim tablosunu bozmaz.

Konuyla ilgili: Vardiya Planlama Nasıl Yapılır? Ekip ve Tezgah Eşleştirme, Ücretsiz ERP ile Bordro ve Puantaj, Üretim Bildirimi Nedir? Sahadan Veri Nasıl Toplanır?.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Performans primi nasıl hesaplanır?
Önce operatörün performansı standart süreyle ölçülür: iyi parçaların standart süre toplamı, kontrolündeki net çalışma süresine bölünür. Sonra sonuç kademe tablosundan bir katsayıya çevrilir, kalite çarpanıyla düzeltilir ve baz prim tutarıyla çarpılır.
Üretim primi yüzde kaç olmalı?
Sabit bir oran yoktur; firmanın ücret yapısına, ürün karmasına ve bütçesine göre belirlenir. Önemli olan eşik, kademe ve tavanın önceden yazılması ve primin ölçülebilir, operatörün kontrolündeki bir sonuca bağlanmasıdır.
Performans primi SGK primine tabi mi?
Prim ücret niteliğinde bir ek ödeme olduğu için bordroda gösterilir ve kesintiler güncel mevzuata göre uygulanır. Kesin uygulama için mali müşavirinize danışın.
Takım primi mi bireysel prim mi daha iyi?
İş tek kişinin elindeyse bireysel prim, istasyonların birbirine bağlı olduğu hatlarda takım primi daha adildir. Birçok fabrika ikisini birleştirir: primin bir kısmını hat çıktısına, kalanını bireysel kaliteye bağlar.
Prim sisteminde fire nasıl hesaba katılır?
Fire ve hata oranı bir kalite çarpanıyla prime katılır. Hedefin altındaysa çarpan 1, üstündeyse daha düşük bir değer kullanılır. Hammaddeden kaynaklanan hata operatöre yazılmaz; nedeni kayıtta ayrıca belirtilir.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.