Vardiya planı üç hesapla kurulur: önce her tezgahın haftalık iş yükü saat olarak bulunur ve vardiya başına net çalışma süresine bölünerek kaç vardiya gerektiği çıkar. Sonra çalışacak tezgahlara göre vardiya başına kişi sayısı, devamsızlık ve izin payıyla birlikte hesaplanır. Son olarak operatörler yetkinlik matrisine bakılarak tezgahlara yazılır. Plan, günlük ve gece çalışma süresi ile dinlenme gibi İş Kanunu sınırlarına uymalıdır.
Perşembe akşamı ustabaşı gelecek haftanın vardiya listesini yazıyor. Geçen haftanın listesini kopyalıyor, izne çıkacak iki kişiyi siliyor, yerlerine kimin geçeceğini düşünüyor. 250 tonluk presin kalıbını yalnız iki kişi bağlayabiliyor ve ikisi de aynı vardiyada. Pazartesi gece vardiyasında kalıp değişimi gelince hat iki saat bekleyecek; bunu kimse listeyi yazarken görmedi.
Vardiya planlama çoğu fabrikada ustabaşının tecrübesine bırakılır ve küçük ekiplerde iş görür. Tezgah sayısı ve ürün çeşidi arttıkça üç soru ayrı ayrı cevaplanmalıdır: kaç vardiya çalışılacak, her vardiyada kaç kişi gerekecek, hangi kişi hangi tezgahta duracak. Aşağıda bu üç sorunun hesabı bir pres atölyesi örneğiyle anlatılıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Bir tezgah için kaç vardiya gerekir?
- Hangi vardiya düzenleri kullanılır?
- Bir vardiyada kaç kişi gerekir?
- Operatör tezgaha nasıl atanır? Yetkinlik matrisi
- Vardiya planında hangi yasal sınırlara uyulmalı?
- Haftalık vardiya planı adım adım nasıl hazırlanır?
- Vardiya planlamada sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da vardiya verisi nerede tutulur?
- Sık sorulan sorular
Bir tezgah için kaç vardiya gerekir?
Tezgahın haftalık iş yükü (saat) vardiya başına verimli çalışma süresine bölünür; sonuç haftada kaç vardiya çalışılması gerektiğini verir. Hesap tezgah tezgah yapılır, çünkü darboğaz tezgah üç vardiya çalışırken diğerleri iki vardiyada kalabilir.
Formül düz metinle: gereken vardiya = (Σ miktar × çevrim süresi + Σ ayar süresi) / vardiya başına verimli süre. Verimli süre = vardiya süresi - mola - planlı duruş, çarpı geçmişte gerçekleşen performans oranı.
Temsili örnek, 250 tonluk pres için gelecek haftanın işleri:
| İş | Miktar | Çevrim | Süre (saat) |
|---|---|---|---|
| Braket A | 12.000 | 10 sn | 33,3 |
| Takviye B | 6.000 | 15 sn | 25,0 |
| Bağlantı sacı C | 4.000 | 20 sn | 22,2 |
| Kalıp değişimi | 5 değişim | 1 saat | 5,0 |
| Toplam | 85,5 |
Vardiya 8 saat, mola 30 dakika: 7,5 saat çalışma. Geçmiş haftalarda bu preste duruş ve hız kaybıyla gerçekleşen performans %80 olsun: verimli süre 7,5 × 0,80 = 6 saat. Gereken vardiya = 85,5 / 6 = 14,3. Haftada 5 gün × 3 vardiya = 15 vardiya yeter, ama doluluk %95'tir; bir arıza haftayı taşırır. Aynı hesap 160 tonluk preste 48 saat çıkarsa 48 / 6 = 8 vardiya, yani 4 gün iki vardiya yeterlidir. Hangi tezgahın darboğaz olduğu darboğaz makine yazısında; çevrim süresinin nereden alınacağı çevrim süresi ve takt zamanı yazısında anlatılıyor.
Hangi vardiya düzenleri kullanılır?
Çoğu üretim firması tek, iki ya da üç vardiyalı düzenlerden birini haftada beş ya da altı gün uygular; sürekli çalışan tesislerde dört ekipli dönüşümlü düzen kurulur. Seçim, iş yüküne ve ekip büyüklüğüne göre yapılır.
| Düzen | Haftalık tezgah vardiyası | Ne zaman uygun? | Dikkat |
|---|---|---|---|
| 1 vardiya, 5 gün | 5 | Yük düşük, ürün çeşidi az | Fazla mesai ilk tampon olur |
| 2 vardiya, 5 gün | 10 | Orta yük, gece çalışması istenmiyor | Akşam vardiyası bitişinde dinlenme süresine bakılır |
| 3 vardiya, 5 gün | 15 | Darboğaz tezgah, pahalı makine | Gece vardiyası ve posta değişim kuralları |
| 3 vardiya, 6 gün | 18 | Geçici yük artışı | Haftalık çalışma ve hafta tatili sınırı |
| Sürekli, 4 ekip | 21 | Durdurulamayan süreçler (fırın, ekstrüzyon) | Ekip başına haftalık süre ortalaması ve denkleştirme |
Bütün tezgahların aynı düzende çalışması gerekmez. Darboğaz pres üç vardiya çalışırken çapak alma ve paketleme iki vardiyada kalabilir; yeter ki aradaki yarı mamul stoğu buna göre planlansın.
Yetkinlik matrisi ilk kez çıkarıldığında çoğu atölyede birkaç tezgahın yalnız tek bir kişiye bağlı olduğu ortaya çıkar. Bu kişiler genelde en tecrübeli ustalardır ve izinleri hep sorun olur; matris, kimin yanına kimin verileceğini gösteren en somut eğitim listesidir.
Bir vardiyada kaç kişi gerekir?
Vardiyada çalışacak tezgahların operatör ihtiyacı ile destek görevleri toplanır, sonra izin, rapor ve devamsızlık payı kadar artırılır. Liste bu artırılmış sayıyla yazılmazsa her hafta birinin yeri boş kalır.
Temsili örnek, ikinci vardiya:
- 4 pres, her biri 1 operatör: 4 kişi
- 2 enjeksiyon makinesi, bir operatör iki makineye bakıyor: 1 kişi
- Çapak alma ve kontrol masası: 2 kişi
- Ayarcı (kalıp bağlama): 1 kişi
- Proses kalite kontrol: 1 kişi
- Forklift ve malzeme besleme: 1 kişi
Toplam 10 kişi. Son 12 ayda yıllık izin, rapor ve devamsızlık nedeniyle çalışılmayan günlerin oranı %12 ise listede olması gereken kişi sayısı 10 / (1 - 0,12) = 11,4, yani 12 kişidir. Aradaki iki kişi "yedek" değildir; o hafta eksik olanın yerine geçecek, birden fazla tezgahta çalışabilen kişilerdir.
Operatör tezgaha nasıl atanır? Yetkinlik matrisi
Operatörler, kişi × tezgah tablosunda tutulan yetkinlik seviyesine bakılarak atanır; isim değil yetkinlik planlanır. Matris basit dört seviyeyle kurulur: 0 = çalışamaz, 1 = gözetim altında çalışır, 2 = bağımsız çalışır, 3 = ayar yapar ve eğitim verir.
| Kişi | Pres 250 t | Pres 160 t | Enjeksiyon | Kaynak robotu |
|---|---|---|---|---|
| Operatör 1 | 3 | 2 | 0 | 1 |
| Operatör 2 | 2 | 3 | 1 | 0 |
| Operatör 3 | 1 | 2 | 2 | 2 |
| Operatör 4 | 0 | 1 | 3 | 2 |
Matristen iki kural çıkar. Birincisi, her vardiyada her çalışan tezgah için en az bir kişi 2 ya da üstü seviyede olmalıdır. İkincisi, kalıp değişimi yapılacak vardiyada o tezgahta 3 seviyesinde biri bulunmalıdır; girişteki örnekte eksik olan buydu. Matris aynı zamanda eğitim planıdır: bir tezgahta yalnız bir kişinin 3 seviyesi varsa o kişi izne çıktığında tezgah ayar bekler, bu yüzden ikinci kişi yetiştirilir.
Vardiya planında hangi yasal sınırlara uyulmalı?
Vardiya listesi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin kesin kurallarına uymalıdır. Plan yaparken en sık karşılaşılanlar şunlardır:
- Haftalık süre: genel olarak haftada en çok 45 saat (madde 63). Aşan kısım fazla çalışmadır.
- Günlük süre: çalışma süresi farklı dağıtılsa bile günde 11 saati aşamaz (madde 63).
- Gece çalışması: gece, en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en çok 11 saat olan dönemdir; işçilerin gece çalışması 7,5 saati geçemez (madde 69).
- Posta değişimi: gece ve gündüz postaları sırayla değiştirilir; posta değişiminde işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz (madde 69).
- Ara dinlenme: 4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar (7,5 saat dahil) işlerde yarım saat, 7,5 saatten fazla işlerde bir saat (madde 68).
- Hafta tatili: yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (madde 46).
Bu sınırların ayrıntısı, istisnaları ve denkleştirme kuralları için Kanun ve ilgili yönetmelikler esas alınır; sözleşmeli ya da toplu sözleşmeli işyerlerinde ek kurallar olabilir. Sınırın aşıldığı her durum fazla çalışma hesabını etkiler; hesabın nasıl yapıldığı fazla mesai hesaplama yazısında.
Haftalık vardiya planı adım adım nasıl hazırlanır?
Plan her hafta aynı sırayla ve aynı günde hazırlanır; perşembe öğleden sonra yapılıp cuma ilan edilen bir plan, hem operatörün hem satışın önünü görmesini sağlar. Plan bir kez ilan edildikten sonra yapılan değişiklikler de tarih ve nedenle yazılır; hafta sonunda hangi değişikliğin arızadan, hangisinin sipariş değişikliğinden geldiği böylece ayrılır.
- Talebi al: gelecek haftanın kesin siparişleri ve müşteri çağrıları, açık iş emirleri.
- Tezgah yükünü hesapla: her tezgah için saat cinsinden yük ve gereken vardiya sayısı.
- Düzeni seç: tezgah bazında kaç gün, kaç vardiya çalışılacağı.
- Kişi sayısını çıkar: vardiya başına operatör ve destek ihtiyacı.
- İzinleri düş: onaylı yıllık izinler, raporlar, eğitimler.
- Kişileri ata: yetkinlik matrisine göre; ayar yapılacak vardiyada 3 seviyeli kişi.
- Yasal kontrol: haftalık süre, gece süresi, posta değişiminde dinlenme.
- İlan et ve kaydet: plan panoya asılır, değişiklikler tarihiyle işlenir.
- Hafta sonunda karşılaştır: planlanan ve gerçekleşen vardiya, fazla mesai, boş kalan tezgah saatleri.
Vardiya planlamada sık yapılan hatalar nelerdir?
- Geçen haftanın listesini kopyalamak: iş yükü değiştiyse tezgah dağılımı da değişmelidir.
- Devamsızlık payını hesaba katmamak: liste tam görünür, pazartesi sabahı iki tezgah boş kalır.
- Ayarcıyı tek vardiyaya toplamak: diğer vardiyalarda kalıp değişimi bekletilir ya da yetkisiz kişi kalıp bağlar.
- Gece vardiyasını hep aynı kişilere vermek: postaların sırayla değiştirilmesi kuralı ve ekip yorgunluğu göz ardı edilir.
- Planı yalnız kişi olarak yazmak: hangi tezgahın hangi vardiyada çalışacağı yazılmazsa üretim planıyla vardiya planı birbirinden kopar.
- Planlanan ile gerçekleşeni karşılaştırmamak: verimli süre oranı hiç güncellenmez, her hafta aynı hata tekrarlanır.
PakERP One'da vardiya verisi nerede tutulur?
PakERP One'da operatörün hangi gün hangi tezgaha yazılacağını gösteren ayrı bir vardiya çizelgesi ekranı yoktur; atama listesi çoğu firmada Excel'de hazırlanır. Planın dayandığı tanımlar ve sonradan karşılaştırılacak gerçekleşen veri ise programdadır. Program ücretsizdir.
- 8162 Vardiyalar: vardiya kodu, başlangıç ve bitiş saati, mola süresi.
- 8160 İş Merkezleri ve 8161 Makineler: tezgah tanımları; 8163 Operatörler / Personel: operatörün iş merkezi ve saat maliyeti.
- 8114 Kapasite Planlama (CRP): açık işlerin iş merkezi yükü; hangi tezgahın kaç vardiyaya ihtiyaç duyduğunun dayanağı.
- 8121 Üretim Bildirimleri: her bildirimde operatör, vardiya, başla ve bitir saati; Android "PakERP One Üretim" uygulamasından sahada girilir. Planlanan ile gerçekleşen bu kayıtlardan karşılaştırılır.
- 1110 Puantaj: personel × gün ızgarası; operatöre bağlı personelde üretim bildirimlerinden doldurulabilir. Onaylanan izinler puantaja işlenmiş gelir.
Ayrıntı: Üretim modülü ve İK ve Bordro modülü.
Puantaj ve bordro programı: personel, fazla mesai ve net ücret
Personel kartları, aylık puantaj, fazla mesai ve bordro hesabı; gerçek program ekranlarıyla.

Diğer videolar: PakERP One YouTube kanalı