1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Fazla Mesai Nasıl Hesaplanır
Üretim Rehberi · Yönetim

Fazla Mesai Nasıl Hesaplanır? İş Kanunu Kuralları ve Puantajdan Örnek Hesap

PakERP One Ekibi 9 dk okuma
Kısa cevap

4857 sayılı İş Kanunu'na göre fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmadır ve her saati normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir. Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altındaysa, o süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışma fazla sürelerle çalışmadır ve yüzde yirmi beş fazlasıyla ödenir. Hesap gün gün değil hafta hafta yapılır; yıllık toplam 270 saati geçemez ve işçinin onayı gerekir.

Ay sonu puantaj masada. Bir operatör hafta içi her gün 9 saat çalışmış, cumartesi gelmemiş. Bordrocu günlük 7,5 saati aşan her saati fazla mesai sayınca o haftaya 7,5 saat fazla mesai yazıyor. Oysa haftalık toplam 45 saattir ve İş Kanunu'na göre o hafta fazla çalışma yoktur. Tersi de olur: cumartesi çalışılan 6 saat "zaten cumartesi" diye hiç sayılmaz ve haftalık 51 saatin 6 saati gözden kaçar.

Fazla mesai hesabı karışık görünür ama kanunun kesin kuralları azdır ve açıktır. Aşağıda yalnız bu kesin kurallar, saatlik ücretin bulunması ve bir operatörün aylık puantajından adım adım hesap var. Vergi, SGK kesintisi ve oranları bu yazının konusu değildir; bunlar bordroda güncel parametrelerle hesaplanır; ay kapanış sırası bordro ve puantaj yazısında anlatılıyor.

Aylık puantaj (1110): Gün gün çalışma, hafta tatili, izin, rapor ve fazla mesai; üretim bildirimlerinden doldurma.Tam boyut
Aylık puantaj (1110) · Gün gün çalışma, hafta tatili, izin, rapor ve fazla mesai; üretim bildirimlerinden doldurma.

İş Kanunu fazla mesai için ne diyor?

Fazla çalışmanın tanımı ve ücreti 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesindedir: haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve her saati normal saat ücretinin yüzde elli yükseltilmesiyle ödenir. Aşağıdaki tablo, puantajda en sık karşılaşılan durumların kanundaki karşılığını gösterir.

DurumKuralKaynak
Fazla çalışmaHaftalık 45 saati aşan her saat, normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenirİş Kanunu md. 41
Fazla sürelerle çalışmaSözleşmede haftalık süre 45 saatin altındaysa, bu süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan her saat %25 fazlasıyla ödenirİş Kanunu md. 41
Yıllık sınırFazla çalışmanın toplamı bir yılda 270 saati geçemezİş Kanunu md. 41
OnayFazla çalışma için işçinin onayı alınırİş Kanunu md. 41 ve Fazla Çalışma Yönetmeliği
Günlük sınırGünlük çalışma süresi 11 saati aşamazİş Kanunu md. 63
Genel tatilUlusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılırsa, çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenirİş Kanunu md. 47

Hafta tatili gününde yapılan çalışmanın nasıl ücretlendirileceği kanunda ayrı bir oranla yazılmamıştır; uygulamada haftalık süre hesabına ve yargı kararlarına göre değerlendirilir. Bu ve benzeri yorum gerektiren durumlarda mali müşavir ya da iş hukukçusundan görüş alın.

Normal saat ücreti nasıl bulunur?

Aylık ücretle çalışan işçide normal saat ücreti, uygulamada genellikle aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur. 225, ayın 30 gün ve günlük 7,5 saat (haftalık 45 saatin altı güne bölünmesi) üzerinden hesaplanmış saat sayısıdır.

Temsili örnek: aylık brüt ücret 36.000 TL.

  • Normal saat ücreti = 36.000 / 225 = 160 TL
  • Fazla çalışma saat ücreti = 160 × 1,5 = 240 TL
  • Fazla sürelerle çalışma saat ücreti = 160 × 1,25 = 200 TL

Saatlik ücretle çalışan işçide normal saat ücreti zaten sözleşmede yazar. Düzenli ödenen ve ücretin parçası sayılan ek ödemelerin saat ücretine katılıp katılmayacağı ödemenin niteliğine bağlıdır; bunu bordrocunuzla netleştirin. Burada hesaplanan tutarların hepsi brüttür; kesintiler bordroda ayrıca yapılır.

Sahadan not

Puantaj üretim bildirimlerinden ya da kart okuyucudan geldiğinde en sık görülen sorun, mola süresinin çalışma süresine dahil edilmesidir. Bu küçük fark her gün bir saat, ayda yirmi saatin üzerine çıkar; hafta hafta toplama ile birlikte düzeltildiğinde fazla mesai rakamları belirgin biçimde değişir.

Fazla mesai neden günlük değil haftalık hesaplanır?

Çünkü kanundaki ölçü haftalık 45 saattir; günlük 7,5 saat yalnız 45 saatin altı güne eşit bölünmüş halidir. İş Kanunu'nun 63. maddesi haftalık sürenin günlere farklı dağıtılabileceğini, yeter ki günlük 11 saati aşmasın, söyler. Haftada 5 gün 9 saat çalışılan bir düzende her gün 7,5 saati aşar ama haftalık toplam 45 saattir ve fazla çalışma doğmaz.

Aynı maddeye göre taraflar anlaşırsa haftalık süre iki aylık bir dönem içinde dağıtılabilir: bir hafta 50, öteki hafta 40 saat çalışılır ve dönem ortalaması 45 saati aşmazsa fazla çalışma doğmaz. Buna denkleştirme denir; toplu iş sözleşmesiyle dönem dört aya kadar uzatılabilir. Denkleştirme uygulanacaksa bunun yazılı olarak kararlaştırılmış olması ve puantajda dönem ortalamasının izlenmesi gerekir. Uygulanmıyorsa her hafta kendi içinde değerlendirilir.

Hesapta kullanılan saat, fiilen çalışılan süredir. Ara dinlenmeler (4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar işlerde yarım saat, 7,5 saatten uzun işlerde bir saat; md. 68) çalışma süresinden sayılmaz. Puantaja "08.00-18.00" yazılan bir gün, bir saatlik mola düşülünce 9 saattir.

Puantajdan fazla mesai nasıl hesaplanır? Örnek

Önce her haftanın net çalışma saati toplanır, 45 saati aşan kısım o haftanın fazla çalışmasıdır; ay sonunda haftalar toplanıp saat ücretiyle çarpılır. Temsili örnek: haftalık 45 saatlik sözleşme, denkleştirme yok, aylık brüt 36.000 TL, saatler ara dinlenme düşülmüş net süredir.

HaftaPztSalıÇarPerCumaCmtToplamFazla çalışma
19910,599652,57,5
2999990450
3999993483
491091094516
  1. Aylık fazla çalışma: 7,5 + 0 + 3 + 6 = 16,5 saat
  2. Normal saat ücreti: 36.000 / 225 = 160 TL
  3. Fazla çalışma saat ücreti: 160 × 1,5 = 240 TL
  4. Brüt fazla mesai tutarı: 16,5 × 240 = 3.960 TL
  5. Yıllık sayaç: bu ayın 16,5 saati yıl başından beri yapılan fazla çalışmaya eklenir ve 270 saat sınırıyla karşılaştırılır.

Aynı puantaj günlük 7,5 saat kuralıyla hesaplansaydı birinci hafta 9, ikinci hafta 7,5, üçüncü hafta 7,5, dördüncü hafta 9,5 saat, yani ayda 33,5 saat "fazla mesai" çıkardı. Fark 17 saattir: günlük yöntem hafta içindeki 9 saatlik normal günleri fazla mesai sayar, cumartesi çalışılan saatleri ise hiç saymaz. Bu hata hem bordroyu şişirir hem de yıllık 270 saatlik sayacı gerçek olmayan saatlerle doldurur.

Fazla mesai ücreti yerine izin verilebilir mi?

Evet, işçi isterse. İş Kanunu'nun 41. maddesine göre fazla çalışma ya da fazla sürelerle çalışma yapan işçi, ücret yerine serbest zaman kullanabilir: fazla çalışılan her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışılan her saat için 1 saat 15 dakika.

Serbest zaman altı ay içinde, işçinin çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti yapılmadan kullandırılır. Örnekteki 16,5 saatlik fazla çalışma, işçi ücret yerine izin isterse 16,5 × 1,5 = 24,75 saat serbest zamana karşılık gelir. Hangi saatlerin ücretle, hangilerinin serbest zamanla karşılandığı puantajda ayrı tutulmalıdır; aksi halde aynı saat hem ödenir hem izin olarak kullanılır.

Ay sonunda fazla mesai nasıl kontrol edilir?

Bordroya geçmeden önce puantaj beş kontrolden geçer. Bu kontroller hem fazla ödemeyi hem de eksik ödemeyi yakalar.

  1. Saatler net mi? Ara dinlenme düşülmüş fiili çalışma süresi yazılmış olmalı.
  2. Hafta hafta toplandı mı? Her haftanın toplamı 45 saatle (ya da denkleştirme dönemi ortalamasıyla) karşılaştırılır.
  3. Günlük 11 saat aşıldı mı? Aşılan gün varsa nedeni ve düzeltmesi yazılır.
  4. Yıllık sayaç ne durumda? Yıl başından beri yapılan fazla çalışma 270 saate yaklaşan çalışanlar listelenir; planlama o kişilere ek fazla mesai yazmaz.
  5. Onay ve tercih kayıtlı mı? İşçinin fazla çalışma onayı özlük dosyasında, ücret mi serbest zaman mı tercihi puantajda. Serbest zaman kullandırılan günler izin kayıtlarıyla çakışmamalıdır; izin kaydının puantajla ilişkisi izin takibi yazısında.

Fazla mesainin sürekli belli tezgahlarda ve belli kişilerde toplandığı görülüyorsa sorun ücret hesabında değil plandadır; vardiya ve ekip düzenine bakılır. Bunun hesabı vardiya planlama yazısında anlatılıyor.

Fazla mesai hesabında sık yapılan hatalar nelerdir?

  • Günlük 7,5 saati aşan her saati fazla mesai saymak: haftalık 45 saat ölçüsü atlanır; 5 × 9 düzeninde hayali fazla mesai doğar.
  • Ara dinlenmeyi çalışma saymak: giriş-çıkış saatleri doğrudan toplanır, her gün bir saat fazla yazılır.
  • Cumartesi saatlerini ayrı bir tür sanmak: cumartesi normal iş günüyse o saatler haftalık toplama girer.
  • Yıllık 270 saati izlememek: sınır aşıldığı ancak yıl sonunda fark edilir.
  • Onayı yalnız sözlü almak: denetimde onayın belgesi istenir.
  • Puantajı elle bordroya taşımak: iki ayrı yere yazılan saatler birbirini tutmaz; tek kaynak olmalıdır.

PakERP One'da puantaj ve fazla mesai

PakERP One'da fazla mesai saatleri puantajda girilir ve bordro hesabına oradan geçer. Program ücretsizdir; İK ve Bordro modülü standart kurulumda gelir.

  1. 1110 Puantaj (Aylık): personel × gün ızgarası. Hücreye kod (C çalıştı, HT hafta tatili, GT genel tatil, YI yıllık izin, R rapor…) ve isteğe bağlı mesai saati yazılır: "C/2" iki saat fazla mesai demektir. Sağdaki özet kolonlar (ücretli gün, FM %50, FM %100) kendiliğinden hesaplanır; hafta tatili ve genel tatil gününe yazılan saatler FM %100 kolonunda toplanır.
  2. Üretim puantajından doldur: üretim bildirimleri operatöre bağlıysa çalışma günleri fiili saatle dolar ve günlük 7,5 saati aşan kısım fazla mesaiye yazılır. Haftada 5 gün 9 saat gibi haftalık 45 saat esaslı bir düzende bu günlük aşımlar fazla çalışma değildir; ay kilitlenmeden önce hafta toplamına bakılarak elle düzeltilmelidir.
  3. 1111 Mesai / Devamsızlık Girişi (Günlük): bölüm sorumlusu tek günün fazla mesai ve gece saatlerini girer.
  4. 1120 Bordro Dönemleri ve 1121 Bordro Hesaplama Sonuçları: fazla mesai tutarı brüt ücretle birlikte hesaplanır; satırdaki "Hesap Günlüğü" her kalemin nasıl bulunduğunu gösterir.

Ayrıntı: İK ve Bordro modülü.

Konuyla ilgili: Üretimde Performans Primi Nasıl Hesaplanır?.

Videolu anlatım · YouTube

Puantaj ve bordro programı: personel, fazla mesai ve net ücret

Personel kartları, aylık puantaj, fazla mesai ve bordro hesabı; gerçek program ekranlarıyla.

Puantaj ve bordro programı: personel, fazla mesai ve net ücret

Diğer videolar: PakERP One YouTube kanalı

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Fazla mesai yüzde kaç ödenir?
İş Kanunu'nun 41. maddesine göre haftalık 45 saati aşan her saat, normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir. Sözleşmedeki haftalık süre 45 saatin altındaysa, o süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışma yüzde yirmi beş fazlasıyla ödenir.
Fazla mesai saat ücreti nasıl hesaplanır?
Aylık ücretli işçide normal saat ücreti uygulamada genellikle aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur. Fazla çalışma saat ücreti bu tutarın 1,5 katıdır. Örneğin 36.000 TL brüt ücrette saat ücreti 160 TL, fazla mesai saat ücreti 240 TL olur.
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
İş Kanunu'nun 41. maddesine göre fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 270 saati geçemez. Bu sayaç yıl başından itibaren her ay güncellenmeli ve sınıra yaklaşan çalışanlara ek fazla mesai planlanmamalıdır.
Günde 9 saat çalışmak fazla mesai sayılır mı?
Tek başına sayılmaz. Ölçü haftalık 45 saattir; haftada 5 gün 9 saat çalışılıyorsa haftalık toplam 45 saattir ve fazla çalışma doğmaz. Günlük çalışma süresi ise 11 saati aşamaz.
Fazla mesai yerine izin verilebilir mi?
İşçi isterse verilebilir. Fazla çalışılan her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışılan her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman verilir. Serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücrette kesinti yapılmadan kullandırılır.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.