ERP'de evrak arşivi, dosyanın paylaşılan klasör yerine ait olduğu kaydın üstünde durmasıdır: malzeme sertifikası alış irsaliyesine, teknik resim stok kartına, müşteri siparişinin PDF'i satış siparişine eklenir. Dosya kaydın yetkisini ve yedeğini paylaşır; lot izlemeden geriye gidildiğinde sertifika kendiliğinden bulunur. Ücretsiz ERP programı PakERP One'da fatura, irsaliye, sipariş, stok fişi, stok kartı, lot, iş emri ve cari kartına dosya eklenir; gelen e-faturanın PDF'i ve XML'i de ek olarak listelenir.
Evrak arşivi, bir belgenin kâğıttaki ya da dosyadaki karşılığının o belgenin kaydıyla birlikte saklanmasıdır. Alış irsaliyesinin yanında tedarikçinin malzeme sertifikası, satış siparişinin yanında müşterinin gönderdiği sipariş PDF'i, stok kartının yanında teknik resim, iş emrinin yanında ürün resmi. Tanım basit; uygulaması çoğu fabrikada dağınıktır.
Dağınıklık şöyle başlar: sertifikalar satınalmacının e-postasında, çizimler paylaşılan klasörde "Yeni klasör (3)" altında, sipariş PDF'leri sevkiyatçının masaüstünde. Belge numarasıyla dosya adı eşleşmez. İki yıl sonra müşterinin kalite sorumlusu bir partinin sertifikasını istediğinde üç kişi yarım gün arar. Bu yazı, evrak arşivinin neden klasörde değil kaydın üstünde durması gerektiğini, hangi belgeye hangi dosyanın ekleneceğini, yetki ve yedek konusunu ve ücretsiz ERP ile bu düzenin nasıl kurulacağını anlatıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Evrak neden klasörde değil kaydın üstünde durmalı?
- Hangi belgeye hangi dosya eklenir?
- Örnek: iki ay önceki partinin sertifikası
- Ek dosyalar için ayrı yetki tanımlanmalı mı?
- Gelen e-fatura görselleri nereye konur?
- Evrak arşivini kurarken hangi kurallar konmalı?
- PakERP One'da evrak ekleri
- Sık sorulan sorular
Evrak neden klasörde değil kaydın üstünde durmalı?
Çünkü dosyayı arayan kişi dosya adını değil belgeyi bilir. "Mart ayında gelen 2 mm DKP rulonun sertifikası" diye arayan kalite sorumlusu, alış irsaliyesini bulabilir; ama klasörde sertifikanın hangi adla kaydedildiğini bilemez. Dosya kaydın üstündeyse belge bulunduğunda dosya da bulunmuş olur.
Paylaşılan klasör düzeninin üç zayıf noktası vardır. Birincisi adlandırma: her kullanıcı kendi kuralını uygular ve kural zamanla bozulur. İkincisi yetki: klasöre erişen herkes her dosyayı görür, oysa alış faturasının PDF'ini satınalmacı görmeli, operatör görmemelidir. Üçüncüsü yedek: klasör sunucudaki bir diskte durur, ERP verisi başka bir yerde; ikisinin yedeği ayrı ayrı alınır ve çoğu zaman biri unutulur.
Kaydın üstündeki ek bu üç sorunu birden çözer. Adlandırma gerekmez, çünkü ek belge numarasına bağlıdır. Yetki ayrıca tanımlanmaz, çünkü ek belgenin yetkisini taşır. Yedek ayrıca alınmaz, çünkü ek firmanın verisiyle birlikte saklanır. Yedekleme ve veri sahipliği yazısı bu son noktayı geniş anlatır.
Hangi belgeye hangi dosya eklenir?
Kural şudur: dosya, hangi kayıt için üretildiyse ona eklenir; hangi kayıtta arandığı değil. Sertifika bir partinin belgesidir, o partiyi getiren alış irsaliyesine eklenir; stok kartına değil. Teknik resim bir parçanın belgesidir, stok kartına eklenir; iş emrine değil. Aşağıdaki tablo üretim firmasında en sık görülen eşleşmeleri gösterir.
| Dosya | Eklendiği kayıt | Kim ekler |
|---|---|---|
| Malzeme sertifikası (3.1 / 2.2) | Alış irsaliyesi | Mal kabul / kalite |
| Tedarikçi muayene raporu, kantar fişi | Alış irsaliyesi | Mal kabul |
| Teknik resim, revizyon notu | Stok kartı | Teknik büro |
| Müşterinin sipariş PDF'i, e-postası | Satış siparişi | Satış |
| Ölçü raporu, son kontrol formu | Lot ya da iş emri | Kalite |
| Sözleşme, fiyat listesi, vergi levhası | Cari kart | Satış / satınalma |
| Fason sevk ve geliş belgesi | Fason irsaliyesi | Üretim planlama |
| Kaplama ya da ısıl işlem raporu | Fason geliş irsaliyesi | Kalite |
| Personel belgeleri | Personel kartı | İK |
Birkaç ayrıntı sahada fark yaratır. Sertifika alış irsaliyesine eklenirse, o irsaliyeden doğan lot üzerinden geriye gidildiğinde sertifika bulunur; giriş kalite yazısında anlatılan mal kabul akışı böyle tamamlanır. Müşteri siparişi PDF'i satış siparişine eklenirse, teslim tarihi tartışmasında müşterinin kendi belgesi ekranda durur. Cari karta eklenen sözleşme ise fiyat farkı konuşulduğunda tek tıkla açılır.
Fabrikalarda evrak arşivinin en çok aksadığı nokta mal kabuldür. Sertifika irsaliyeyle gelir ama tarayıcıya gitmez; satınalmacının masasında birikir, ay sonunda toplu taranır ve hangi partiye ait olduğu karışır. Mal kabul masasına bir tarayıcı koyup sertifikayı irsaliye onaylanmadan eklemek, sonradan yapılan hiçbir düzenlemeden daha etkili olur.
Örnek: iki ay önceki partinin sertifikası
Müşteri iki ay önce sevk edilen partinin sertifikasını istiyor. Evrak kaydın üstündeyse cevap birkaç dakikada verilir: sevk edilen mamul lotundan geriye gidilir, hammadde lotu ve onu getiren alış irsaliyesi bulunur, irsaliyenin eki açılır. Evrak klasördeyse aynı soru yarım günlük bir aramaya dönüşür.
Bu akışın çalışması için iki şey gerekir. Birincisi lot takibi: mamul lotu ile hammadde lotu arasındaki bağ kayıtlı olmalıdır. Sac rulosu kesildiğinde, preslendiğinde, kaplamaya gidip geldiğinde lot bağı kopmamalıdır. Lot izlenebilirlik rehberi bu zinciri anlatır. İkincisi, sertifikanın mal kabul anında eklenmiş olması. Mal kabulde sertifika taranıp irsaliyeye eklenmezse, iki ay sonra kimse eklemez.
Otomotiv yan sanayinde bu soru rutindir; müşteri denetimlerinde "şu partinin sertifikasını gösterin" istemi sık gelir. Kaydın üstündeki ek, denetim masasında dakikalar içinde açılır. Evrak listesini raporlayabilen bir program, mamul lotundan hammadde lotuna kadar tüm belgeleri tek sayfada verirse iş daha da kolaylaşır.
Ek dosyalar için ayrı yetki tanımlanmalı mı?
Hayır; ekin yetkisi bağlı olduğu kaydın yetkisi olmalıdır. Alış faturasını görebilen kullanıcı ekini de görür, faturayı düzenleyebilen ek ekler ve siler. Ayrı bir "dosya yetkisi" tanımlamak hem iş yükü hem de tutarsızlık kaynağıdır: fatura yetkisi kaldırılan kullanıcının dosya yetkisi unutulur ve fiyat bilgisi dışarı sızar.
Bu kural birkaç örnekle daha iyi anlaşılır:
- Operatör iş emrini görür; iş emrine ekli ürün resmini de görür. Alış faturasını görmez; sertifikayı da görmez.
- Mal kabul sorumlusu alış irsaliyesini düzenler; sertifika ekler, yanlış yüklediyse siler.
- Muhasebeci alış faturasını görür ama düzenlemez; ekini indirir, silemez.
- Satış temsilcisi kendi cari kartını düzenler; sözleşme ekler.
Bir de silinemez ekler vardır. Gelen e-faturanın PDF ve XML dosyası entegratörden gelen resmî kayıttır; kullanıcı bunu yanlışlıkla silememelidir. Programın bunları kopyalamadan, kaynağı göstererek listelemesi hem yer hem de güvenlik kazandırır. Yetki kurgusunun geneli için kullanıcı ve yetki yazısına bakılabilir.
Gelen e-fatura görselleri nereye konur?
Oluşturulan alış faturasının üstüne. Entegratörden çekilen e-faturanın UBL dosyası (XML) ve PDF görseli, o faturadan üretilen alış faturasının eki olarak görünmelidir. Böylece muhasebeci faturanın aslını görmek için entegratör portalına ayrıca girmez.
Bu küçük görünen ayrıntı ay sonunda büyür. Yüz elli gelen fatura için portala girip PDF indirmek, adlandırmak ve klasöre koymak bir günlük iştir. Ücretsiz ERP bile olsa program bunu kendiliğinden yapıyorsa iş sıfırlanır. Gelen e-irsaliye için de aynı kural geçerlidir: belge programa çekildiğinde görseli de çekilmelidir. e-Belge akışının bütünü e-fatura yazısında anlatılıyor.
Evrak arşivini kurarken hangi kurallar konmalı?
Program ne kadar iyi olursa olsun, kim, ne zaman, neyi ekleyecek sorusu cevaplanmazsa arşiv yarım kalır. Şu beş kural bir sayfaya yazılıp ilgili masalara asılır:
- Sertifika mal kabulde eklenir. Sertifikası gelmeyen sac, irsaliye onaylanmadan önce not düşülür; sertifika gelince eklenir. Ekleme işi kalite ya da mal kabul sorumlusunundur, satınalmacının değil.
- Müşteri siparişi PDF'i sipariş kaydıyla birlikte eklenir. Sipariş girilirken e-postadaki dosya sürüklenir. Sonraya bırakılan ek, eklenmez.
- Teknik resim revizyonu stok kartında tutulur. Eski revizyon silinmez; dosya adına revizyon harfi yazılır. Operatörün iş emrinden açtığı resim güncel olan olmalıdır.
- Dosya türü ve boyut sınırı belirlenir. PDF, Excel, resim ve çizim dosyaları yeter. Video ve büyük tarama dosyaları arşivi şişirir; sınır parametreyle konur.
- Kâğıt asıl belge saklanmaya devam eder. Ek, aramayı hızlandırır; mevzuatın saklanmasını istediği asıl belgenin yerine geçmez. Hangi belgenin ne kadar saklanacağı için mali müşavire ve güncel mevzuata bakılır.
Lisans ücreti olmayan bir programda bu düzenin kurulabilmesi, bedelsiz sürümün evrak eki özelliğini kısıtlayıp kısıtlamadığına bağlıdır. Ücretsiz ERP seçerken dosya sayısı ya da toplam boyut sınırı olup olmadığını, eklerin yedeğe girip girmediğini baştan sorun.
PakERP One'da evrak ekleri
PakERP One'da her belge ve kartta Ekler sekmesi vardır; dosya sürüklenip bırakılır ya da Ekle ile seçilir. Sekme başlığında ek sayısı görünür ("Ekler (3)"), belge listelerinde ataç kolonu hangi kaydın eki olduğunu gösterir. Ücretsiz ERP olarak sunulan programda bu özellik tüm kullanıcılara açıktır; ayrıntılı tanıtım Evrak Ekleri modülü sayfasındadır.
- Ek alan kayıtlar: 101 Satış Faturası, 102 Satış İrsaliyesi, 103 Satış Siparişi, 111 Teklif, 120 Satış İade, 201 Alış Faturası, 202 Alış İrsaliyesi, 203 Satınalma Siparişi, 302-310 stok fişleri, 301 Stok Kartı, lot, 8120 İş Emri, 801 Cari Kart ve 1101 Personel Kartı belgeler sekmesi.
- Yetki: ek, bağlı olduğu kaydın ekran yetkisiyle görülür. 202 yetkisi olmayan kullanıcı alış irsaliyesinin sertifikasını göremez; düzenleme yetkisi olan ekler ve siler. 13 Kullanıcılar ve 14 Roller ekranlarında ayrı bir dosya yetkisi tanımlamak gerekmez.
- Gelen e-belge: 961 Gelen e-Faturalar listesinden oluşturulan alış faturasının Ekler sekmesinde UBL ve PDF sanal ek olarak görünür. Kopyalanmaz, silinemez; kaynağı entegratörden gelen kaydın kendisidir.
- Lot kök sorgusu: 313 Lot İzleme'de mamul lotundan hammadde lotuna, karşı lota, tedarikçiye ve alış belgesine inilir; Ek kolonuna çift tık alış belgesini açar. Lot Kök Sorgusu raporu evrak listesini PDF ve Excel olarak verir.
- Sınırlar: dosya başına boyut sınırı varsayılan 20 MB, izin verilen türler 41 Parametreler ekranında. Ekler firmanın verisiyle birlikte sunucuda saklanır; günlük yedeğe girer.