Yatırım teşvik belgesi sahibine, belgenin makine teçhizat listesinde yazan malların teslimi KDV Kanunu 13/d kapsamında KDV'den istisnadır. Satıcı faturada KDV tahsil etmez, satır GİB'in istisna koduyla işaretlenir ve satış beyannamede istisna bölümünde gösterilir. İstisna tam istisnadır: satıcı bu teslim için yüklendiği KDV'yi indirir, indirilemeyen kısmın iadesini isteyebilir. Listede olmayan kalem normal KDV'ye tabidir.
Teşvik belgeli satış, satıcı için iki ayrı soru doğurur. Birincisi faturanın nasıl kesileceğidir; bu soruyu teşvikli e-faturada belge no ve tarih yazısında cevapladık. İkincisi vergi tarafıdır: istisna neye uygulanır, neye uygulanmaz, satıcının muhasebesinde ve beyannamesinde ne değişir, satıcı bu satıştan ne zaman iade alabilir.
Bu yazı ikinci soruyla ilgileniyor. Belgenin kendisini tanımıyorsanız önce yatırım teşvik belgesi nedir yazısına bakın. Aşağıdaki kurallar genel çerçevedir; somut bir satışta istisnanın uygulanıp uygulanmayacağına mali müşavirinizle birlikte karar verin.
Tam boyutİçindekiler
- Teşvik belgeli satışta KDV neden alınmaz?
- KDV 13/d istisnası hangi şartlarda uygulanır?
- Listede olmayan kalem, yedek parça ve hizmet ne olur?
- Kısmi teslimde ve dövizli bedelde istisna nasıl izlenir?
- Satıcının muhasebesinde ve KDV beyannamesinde istisna nasıl görünür?
- Teşvikli satışın dosyasında hangi belgeler saklanmalı?
- Teşvik belgeli satışta sık yapılan vergi hataları
- PakERP One'da istisnalı ve normal kalemlerin ayrılması
- Sık sorulan sorular
Teşvik belgeli satışta KDV neden alınmaz?
Çünkü kanun böyle düzenlemiştir. KDV Kanunu'nun 13/d maddesi, yatırım teşvik belgesi sahibi mükelleflere, belge kapsamındaki yatırımda kullanılacak makine ve teçhizat teslimlerini KDV'den istisna tutar. Amaç yatırımın maliyetini düşürmektir: yatırımcı makinenin KDV'sini ödemez, sonradan indirim ya da iade beklemek zorunda kalmaz.
Satıcı tarafında bu, faturada KDV tutarının sıfır olması demektir. Satır yine de KDV'li bir satış gibi tanımlanır; sadece hesaplanan vergi yoktur ve satırın yanında bunun nedeni, yani istisna kodu yazar. GİB'in e-belge kod listesinde bu istisnanın kodu 308'dir; kodun güncel hâlini GİB'in yayımladığı listeden kontrol edin.
Önemli bir ayrım: teşvikli satış KDV'siz değil, KDV istisnalıdır. KDV'siz denen faturaların bir kısmı istisna, bir kısmı vergi konusu dışı işlem, bir kısmı tevkifattır; hepsinin kaydı farklıdır. Bu ayrımın tamamı KDV'siz fatura ne zaman kesilir yazısında.
KDV 13/d istisnası hangi şartlarda uygulanır?
Sahada kontrol edilen şartlar beş başlıkta toplanır. Birinin eksik olması istisnayı tehlikeye atar; eksik şartla kesilmiş fatura sonradan düzeltme ve vergi farkı demektir.
- Alıcı belge sahibidir. Fatura belgede yazan unvana ve vergi numarasına kesilir. Aynı grubun başka şirketi belge sahibi değildir.
- Mal listededir. Teslim edilen mal belgenin makine teçhizat listesinde yazılıdır; tanım ve miktar listeyle uyumludur.
- Mal makine ve teçhizat niteliğindedir. İstisna yatırımda kullanılacak makine ve teçhizat içindir; sarf malzemesi, hammadde ya da bina bu kapsama girmez.
- Belge geçerlidir. Teslim, belgenin yatırım süresi içinde yapılır; belge kapanmamıştır.
- Belge bilgileri faturada yer alır. Belge numarası, tarihi ve makine listesindeki satır bilgileri faturaya yazılır.
Bu şartların sağlandığını gösteren belgeler satış dosyasında saklanır: belgenin kopyası, liste sayfası, müşterinin bildirimi. Bir vergi incelemesinde ilk istenecek şey bu dosyadır. Belgeler, e-faturalarla birlikte, VUK'un saklama hükümleri gereği 10 yıl muhafaza edilir.
Teşvikli kalıp satışında en çok tartışılan kalem montaj ve deneme basımıdır; müşteri bunları kalıp bedeline dahil görür, muhasebe ayrı hizmet sayar. Sözleşmede bedelin neyi kapsadığı baştan yazılırsa fatura aşamasında bu tartışma yaşanmaz.
Listede olmayan kalem, yedek parça ve hizmet ne olur?
İstisna listeye bağlıdır; listede olmayan her şey normal KDV'ye tabidir. Pratikte en çok karıştırılan kalemler şunlardır:
| Kalem | Genel durum | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Listedeki kalıp, makine | İstisna | Teşvikli fatura, istisna kodu |
| Aynı kalıbın yedek bıçağı, zımbası | Listede ayrıca yoksa KDV'li | Ayrı satış faturası |
| Sarf malzemesi, yağ, filtre | KDV'li | Ayrı satış faturası |
| Montaj, devreye alma, nakliye | Mal bedeline dahil olup olmadığına bağlı | Mali müşavirle karar, yazılı not |
| Sonraki yıllarda bakım, revizyon | KDV'li | Normal fatura |
Listede olan ve olmayan kalemleri aynı faturada toplamak teknik olarak her zaman mümkün değildir; mümkün olsa bile alıcının muhasebesi faturayı belgeyle karşılaştırırken karışıklık çıkar. Sahada en temiz yol, istisnalı kalemleri ayrı faturada, diğerlerini normal faturada kesmektir. Montaj ve nakliyenin makine bedeline dahil sayılıp sayılmayacağı sözleşmeye ve işin niteliğine bağlıdır; bunu varsayımla değil, mali müşavirin yazılı görüşüyle çözün.
Kısmi teslimde ve dövizli bedelde istisna nasıl izlenir?
Büyük makine ve kalıp siparişleri tek seferde teslim edilmez. Bir pres hattının kalıpları üç ayda, üç sevkiyatla gidebilir. Her teslim için ayrı fatura kesilir ve her faturada aynı belge numarası yazar. Burada iki şey izlenmelidir.
Birincisi miktardır. Listede beş kalıp yazıyorsa beş kalıp istisnalı satılır; altıncısı listede yoksa KDV'lidir. Fatura sayısı arttıkça bu sayıyı elle tutmak zorlaşır. Sipariş satırında listedeki sıra numarasını tutmak ve teslim edilen miktarı siparişten izlemek bu sorunu çözer.
İkincisi kurdur. Dövizli fiyatlı teşvikli satışta fatura döviz cinsinden kesilebilir; e-faturada döviz kuru bilgisi bulunmak zorundadır, kursuz dövizli fatura entegratör tarafından reddedilir. İstisna matrahı beyannamede TL karşılığıyla görünür. Fatura kuru ile tahsilat kuru farklı olduğunda ortaya çıkan kur farkının nasıl ele alınacağı ayrı bir konudur; dövizli cari ve kur farkı yazısında anlatılıyor. Kur farkı faturasının istisnayla ilişkisini mali müşavirinize sorun.
Satıcının muhasebesinde ve KDV beyannamesinde istisna nasıl görünür?
Muhasebede satış tutarı satış hesabına, aynı tutar alıcının cari hesabına borç olarak yazılır. Hesaplanan KDV satırı oluşmaz; cari bakiye KDV hariç tutardır. Bu, normal satıştan tek farktır ve muhasebe fişinde hemen görülür.
KDV beyannamesinde teşvikli satış, tam istisna kapsamındaki işlemler bölümünde ilgili istisna koduyla, teslim bedeli üzerinden gösterilir. Aynı ayın normal satışları matrah ve hesaplanan KDV bölümünde kalır. Bu ayrım faturadan başlar: satırda doğru istisna kodu yoksa beyanname hazırlığı elle düzeltmeye döner.
Satıcının bu teslim için yüklendiği KDV, yani hammaddenin, fason işçiliğin, enerjinin KDV'si indirilebilir. Hesaplanan KDV düştüğü için indirim yoluyla giderilemeyen KDV ortaya çıkabilir; bu tutar şartları sağlanırsa iade konusu olur. İadenin hesabı ve istenen listeler istisnalı satışta KDV iadesi yazısının konusu. Tam istisnanın kısmi istisnadan farkı da tam burada ortaya çıkar; kısmi istisnada bu indirim hakkı yoktur.
Teşvikli satışın dosyasında hangi belgeler saklanmalı?
İstisnayı ispat yükü pratikte satıcının dosyasındadır. Bir inceleme ya da iade talebinde sorulan ilk soru, faturadaki istisnanın neye dayandığıdır. Cevabın aynı klasörde, aynı sırayla durması işi kısaltır. Sahada işe yarayan dosya düzeni şöyledir:
- Teşvik belgesinin kopyası ve varsa revize edilmiş hâli.
- Makine teçhizat listesinin ilgili sayfası, satılan kalemin satırı işaretlenmiş olarak.
- Müşterinin sipariş yazısı: belge numarası, satır eşleşmesi ve teslim adresiyle.
- Teklif, sipariş, irsaliye ve fatura: aynı numaralarla birbirine bağlı belge zinciri.
- Mali müşavirin yazılı görüşü: montaj, set, liste yorumu gibi tartışmalı noktalarda.
- Gönderilmiş e-faturanın görseli ve XML dosyası: entegratörden indirilmiş kesin hâliyle.
Kâğıt klasör yerine bu belgelerin ilgili sipariş ve fatura kaydına ek olarak bağlanması, belgenin aranmasını ortadan kaldırır. Aynı müşteriye yıllar içinde birden çok belgeyle satış yapıldığında hangi faturanın hangi belgeye dayandığı da kayıttan okunur.
Teşvik belgeli satışta sık yapılan vergi hataları
Sahada görülen hataların çoğu istisnanın kapsamını genişletmekten ya da daraltmaktan çıkar:
- Müşteri istedi diye her kalemi istisnalı kesmek. Belge sahibine yapılan her satış istisnalı değildir; yalnız listedeki mallar.
- İstisnayı unutup KDV'li kesmek. Fatura gittikten sonra müşteri itiraz eder. Ticari faturada alıcı 8 gün içinde reddedebilir; süre geçmişse düzeltme daha uzun bir yoldan yapılır.
- Tevkifat koduyla karıştırmak. Tevkifatlı satışta KDV hesaplanır, bir kısmını alıcı beyan eder; teşvikli satışta KDV hesaplanmaz. İkisi aynı satırda olmaz.
- Belge numarasını cari karttan otomatik almak. Müşterinin yeni bir belgesi olduğunda eski numara faturaya düşer.
- Yüklenilen KDV'yi izlememek. İade talebi gündeme geldiğinde hangi hammaddenin hangi satışa gittiği bilinmez, liste elle kurulur.
Bu hataların hemen hepsi faturadan önce çözülür: listeyi görün, kalemi eşleyin, istisnalı ve normal kalemleri ayırın, belge bilgisini faturaya yazın. Faturanın teknik biçimi için teşvikli fatura nasıl kesilir yazısına bakabilirsiniz.
PakERP One'da istisnalı ve normal kalemlerin ayrılması
PakERP One teşvikli satışı normal satış akışında yürütür; istisnanın vergi kaydı fatura satırından gelir. Program ücretsizdir, e-fatura gönderiminde özel entegratörün hizmet bedeli firmanın entegratör sözleşmesine bağlıdır.
- 103 Satış Siparişleri: listede olan kalemleri ve olmayan kalemleri ayrı satırlarda, gerekirse ayrı siparişte tutun. Satır notuna listedeki sıra numarası yazılır; sipariş satır bazında teslim takibiyle izlendiği için kalan miktar her zaman görünür.
- 102 Satış İrsaliyeleri: kısmi teslimler irsaliyeyle sevk edilir; her irsaliye ayrı faturalaştırılabilir.
- 101 Satış Faturaları: Yatırım Teşvikli işaretli faturada satırın KDV oranı görünür kalır, tutarı sıfırlanır ve istisna kodu satıra kendiliğinden atanır. Cariye KDV hariç tutar işlenir.
- 901 Muhasebe Fişleri: otomatik muhasebeleştirmede hesaplanan KDV satırı oluşmaz.
- 940 KDV beyannamesi hazırlığı: teşvikli satışlar istisna matrahı olarak ayrı toplanır.
e-Belge tarafının tamamı e-Belge modülü sayfasında, muhasebe ve beyanname hazırlığı Muhasebe modülü sayfasında.