Sipariş takip programı, her sipariş satırının teslim tarihini, kalan miktarını ve bu tarihi tehdit eden durumu tek listede gösterir. Teslim tarihini kaçırmamak için satır bazında tarih tutulmalı, siparişin iş emrine ve malzeme ihtiyacına bağlanması, geciken ve yaklaşan satırların renkle ayrılması, sipariş değişikliğinin kayıt altına alınması gerekir. Takip belge bazında yapılırsa ya da Excel'de ayrıca tutulursa gecikme ancak müşteri aradığında fark edilir.
Bir siparişin teslim tarihi fabrikada kimin aklındadır? Çoğu zaman siparişi alan satış temsilcisinin. Planlamacı tarihi e-postadan okur, üretim şefi tahtadan, depocu sevkiyat günü gelince öğrenir. Tarih birinin aklında kaldıkça her şey yolunda görünür. O kişi izne çıktığında ya da aynı hafta on beş sipariş üst üste geldiğinde tarih sessizce kaçar.
Sipariş takip programının işi, teslim tarihini kişilerin aklından alıp herkesin baktığı bir listeye koymaktır. Ama yalnız listelemek yetmez. Program, tarihi tehdit eden durumu da tarih gelmeden göstermelidir: malzeme siparişi geç kaldı, iş emri açılmadı, fasondan parça dönmedi. Tarih geçtikten sonra kırmızıya dönen bir satır bilgi verir; tarih gelmeden önce sarıya dönen satır ise iş kurtarır. Bu fark, program seçerken bakılacak en önemli yerdir.
Tam boyutİçindekiler
- Sipariş takip programı neyi göstermeli?
- Teslim tarihi neden kaçar?
- Olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
- Termin uyarısı nasıl kurulmalı?
- Excel, ön muhasebe, ERP: hangisi uygun?
- Seçerken sorulacak sorular nelerdir?
- Sipariş takibinde sık yapılan hatalar
- PakERP One'da sipariş ve teslim takibi
- Sık sorulan sorular
Sipariş takip programı neyi göstermeli?
Sipariş takip programı, her satır için "ne zaman, ne kadar, şu an nerede" sorularının cevabını göstermelidir. Belge başlığındaki tek bir tarih bu soruların hiçbirini cevaplamaz.
- Satır bazında teslim tarihi: aynı siparişin flanşı bu hafta, braketi gelecek ay istenebilir.
- Sevk edilen ve kalan miktar: kısmi sevkte kalan açık kalmalı.
- Kaç gün kaldı ya da kaç gün gecikti: tarih kendisi değil, kalan süre dikkat çeker.
- Eldeki stok: satır mevcut stoktan karşılanabiliyor mu?
- Bağlı iş emri ve ilerlemesi: üretim açıldı mı, yüzde kaçta?
- Malzeme durumu: eksik hammadde var mı, satınalma siparişi verildi mi?
- Müşteri sipariş numarası: müşteri aradığında kendi numarasını söyler.
Bu bilgiler ayrı ekranlarda duruyorsa takip yine telefonla yapılır. Aynı satırda yan yana durduklarında sabah toplantısı on dakikaya iner.
Bunlara bir de müşterinin istediği tarih ile firmanın onayladığı tarihin ayrı tutulması eklenmelidir. Müşteri ayın beşini ister, fabrika onunu onaylar; gecikme hangisine göre ölçülecek? İkisi aynı alanda tutulursa bu soru her toplantıda yeniden açılır.
Teslim tarihi neden kaçar?
Teslim tarihi çoğunlukla üretimin yavaşlığından değil, bir önceki halkanın geç fark edilmesinden kaçar. Sahada en sık görülen nedenler şunlardır:
- Malzeme geç sipariş edildi. Sipariş alındığında hammadde ihtiyacı hesaplanmadı; eksik, iş emri hatta girince anlaşıldı.
- İş emri geç açıldı. Sipariş satış ekranında kaldı, planlamaya haber verilmedi.
- Kapasite hesaba katılmadı. Aynı pres hattına aynı hafta üç acil iş verildi.
- Fason dönmedi. Kaplamaya giden parça beklenen günde dönmedi, kimse fasoncuyu aramadı.
- Sipariş değişti. Müşteri miktarı artırdı ya da tarihi öne çekti, değişiklik e-postada kaldı.
- Öncelik karıştı. Hangi işin önce gireceği her gün yeniden tartışıldı.
Bu nedenlerin hepsi tarih gelmeden önce görülebilir. Program, sipariş satırını iş emrine, malzeme ihtiyacına ve fason kaydına bağladığında görünür hâle gelir. Hangi işin önce gireceği ise ayrıca sipariş önceliklendirme yazısında ele alınıyor.
Termin kaçıran firmaların çoğunda geciken satır listesi aslında vardır, ama kimse sabah ona bakmaz. Liste sabah toplantısının ilk ekranı yapıldığında gecikmeler tarih geçmeden konuşulmaya başlar.
Olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
Aşağıdaki kontrol listesi, hangi özelliğin hangi gecikmeyi önlediğini gösterir. Deneme sırasında her birini kendi siparişinizle sınayın.
| Özellik | Önlediği gecikme | Nasıl sınanır |
|---|---|---|
| Satır bazında teslim tarihi | Farklı tarihli satırların unutulması | Üç satırlı siparişe üç ayrı tarih girin |
| Renkli gecikme ve yaklaşma uyarısı | Tarihin sessizce geçmesi | Geçmiş ve gelecek hafta tarihli satır girip listeye bakın |
| Siparişe bağlı malzeme ihtiyacı | Hammaddenin geç sipariş edilmesi | Siparişin hammadde eksiğini hesaplatın |
| Siparişe bağlı iş emri ve ilerleme | Üretimin geç başlaması | İş emri açıp bildirim girin, satırda ilerlemeyi görün |
| Fason kaydı ve fasonda bekleyen mal | Dönmeyen fasonun fark edilmemesi | Fasona gönderilen parçayı fasoncu bazında görün |
| Kısmi sevk ve kalan miktar | Kalan miktarın unutulması | Satırın yarısını sevk edip kalana bakın |
| Teklifin siparişe dönüşmesi | Kabul edilen teklifin yeniden yazılması | Teklifi siparişe çevirip satırları karşılaştırın |
| Raporu Excel'e alma | Yönetim raporunun elle hazırlanması | Geciken satırlar listesini dışarı alın |
Listeyi sınarken en çok bakılması gereken satır, malzeme ihtiyacıdır. Sipariş girildiği anda hangi hammaddenin eksik olduğunu gösteremeyen bir program, gecikmenin en sık nedenini görmez. Örneğin 5.000 adet braket siparişi girildiğinde programın eldeki sac, açık satınalma siparişi ve diğer siparişlerin ayırdığı miktarı birlikte hesaplayıp eksik varsa söylemesi beklenir. Bu hesap elle yapılıyorsa genellikle iş emri hatta girdikten sonra yapılır.
Termin uyarısı nasıl kurulmalı?
Termin uyarısı, geciken satırları kırmızı, belirli bir gün içinde teslimi olanları sarı gösterecek biçimde kurulur ve her sabah aynı listeye bakılarak kullanılır. Uyarının kendisi kolaydır; zor olan, ona her gün bakma alışkanlığıdır.
- Eşiği belirleyin. Ürün çevrim süreniz kısa ise üç gün, fasonlu işlerde yedi gün gibi bir yaklaşma eşiği seçin.
- Varsayılan görünümü "açık" yapın. Tamamlanmış satırlar listede kalabalık yapmasın.
- En acil tarihe göre sıralayın. Liste her sabah en riskli satırla başlasın.
- Sabah toplantısını bu listeyle yapın. Satış, planlama ve sevkiyat aynı ekrana baksın.
- Sarı satır için karar verin. Malzeme mi eksik, kapasite mi yok, fason mu bekliyor? Her sarı satırın bir sahibi olsun.
- Kırmızı satırı müşteriye siz bildirin. Müşterinin aramasını beklemeyin; yeni tarihi kayda geçirin.
Müşteriye ilk tarihin nasıl hesaplanacağı doğru termin verme yazısında. Uyarı ancak verilen tarih gerçekçi olduğunda işe yarar.
Excel, ön muhasebe, ERP: hangisi uygun?
Seçim, siparişin üretimle ne kadar bağlı izlenmesi gerektiğine göre yapılır.
| Seçenek | Artısı | Eksisi |
|---|---|---|
| Excel sipariş listesi | Hızlı kurulur, istenen kolon eklenir | İrsaliye ve iş emriyle bağ yok, elle güncellenir, tek kişiye bağlı |
| Ön muhasebe programı | Sipariş, irsaliye ve fatura bağlı | İş emri, malzeme ihtiyacı ve fason çoğu zaman yok |
| Ayrı sipariş takip uygulaması | Görsel pano ve hatırlatma | Stok, üretim ve irsaliye başka yerde, iki kez kayıt |
| ERP içinde sipariş | Sipariş, iş emri, malzeme, fason ve sevk aynı kayıtta | Kurulum ve alışma emek ister |
Siparişi alıp malı dışarıdan alıp satan bir firma için ön muhasebe yeterli olabilir. Siparişi üretime dönüştüren firmada ise gecikmenin asıl nedenleri üretim ve malzeme tarafında olduğu için o tarafı görmeyen bir program takibi yarım bırakır.
Seçerken sorulacak sorular nelerdir?
Satıcıya ya da deneme hesabına sorulacaklar şunlardır; cevabı anlatımdan değil, ekrandan alın:
- Sipariş listesi belge bazında mı, satır bazında mı?
- Geciken ve yaklaşan satırlar ayrı renkte, ayrı süzgeçte mi?
- Satırın yanında eldeki stok ve bağlı iş emrinin ilerlemesi görünüyor mu?
- Siparişin hammadde ihtiyacı hesaplanıp eksik malzeme için satınalma önerisi çıkıyor mu?
- Kabul edilen teklif tek adımda siparişe dönüşüyor mu?
- Sipariş değiştiğinde eski tarih ya da miktar görülebiliyor mu?
- Kaç kullanıcı aynı anda kayıt girebilir, satış ve planlama ayrı yetkiyle çalışabilir mi?
Son sorunun önemi küçümsenmemeli. Sipariş listesine yalnız satış bakıyorsa planlama ve sevkiyat yine telefonla bilgi ister. Herkesin kendi adıyla aynı listeye bakabilmesi, takibi bir kişinin işi olmaktan çıkarır.
Sipariş takibinde sık yapılan hatalar
- Siparişi geç girmek. E-postayla gelen sipariş iki gün sonra sisteme girilir; malzeme ihtiyacı da iki gün geç hesaplanır.
- Müşterinin istediği tarih ile verilen tarihi karıştırmak. İkisi ayrı tutulmazsa hangi tarihe göre gecikildiği bilinmez.
- Tarih değişikliğini kayda geçirmemek. Müşteriyle konuşulan yeni tarih telefonla kalır, liste eski tarihi göstermeye devam eder.
- Her siparişi acil işaretlemek. Hepsi acil olunca hiçbiri değildir.
- Tamamlanmış satırları listede bırakmak. Liste kalabalıklaşır, açık satır gözden kaçar.
- Excel'de ikinci liste tutmak. Program ile tablo birbirini tutmaz, hangisinin doğru olduğu tartışılır.
Satış siparişinin günlük takibi ve kısmi sevk ayrıntısı sipariş ve teslim takibi yazısında.
PakERP One'da sipariş ve teslim takibi
PakERP One'da sipariş satırı, iş emri, malzeme ihtiyacı ve sevkiyat aynı kayıttadır.
- 103 Satış Siparişleri: liste satır bazındadır; teslim tarihi, sevk edilen ve kalan miktar, ilerleme, "N gün gecikti" ya da "N gün kaldı" yazar. Geciken satır kırmızı, teslimine yedi gün kalan sarıdır; varsayılan görünüm açık satırlar, sıralama en acil teslim önce.
- 111 Satış Teklifleri: kabul edilen teklif sağ tıkla siparişe dönüştürülür, satırlar yeniden yazılmaz.
- 8110 MPS, 8112 MRP, 8113 planlanan siparişler: siparişlerin hammadde ihtiyacı hesaplanır, eksik için satınalma ve üretim önerisi çıkar.
- 8114 CRP ve 8115 çizelge: iş merkezlerinin yükü görülür.
- 8120 İş Emirleri ve Üretim Panosu: her operasyon ayrı iş emri; panoda "Üretimde", "Fasonda" ve "Ara stok" sekmeleri.
- 102 Satış İrsaliyeleri: sipariş satırları irsaliyeye çekilir, kalan miktar kendiliğinden düşer.
Her listede "Raporlar ▾" PDF ve Excel verir. Program ücretsizdir, kullanıcı sınırı yoktur; satış, planlama ve sevkiyat aynı listeye kendi adıyla bakar. Ayrıntı satış modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: İhracat Takip Programı Seçerken Neye Bakılır?, Satış Takip Programı: Sipariş, Sevk, Fatura ve Tahsilat.