Minimum sipariş miktarı (MOQ), tedarikçinin tek siparişte kabul ettiği en düşük miktardır. İhtiyaç bu miktarın altındaysa firma ya fazlasını alır ya da başka bir çözüm arar. Fazla alınan kısım stokta bekler, nakit bağlar ve eskime riski taşır; bu yüzden MOQ'lu kalemde gerçek birim maliyet, ödenen tutarın fiilen kullanılacak miktara bölünmesiyle hesaplanır. Çerçeve sipariş, ortak kalem kullanımı ve alternatif tedarikçi MOQ'nun etkisini azaltır.
Yeni bir müşteri projesi için özel ölçü O-ring gerekiyor: ilk parti 300 adet, projenin tamamında belki 1.200. Conta tedarikçisi fiyatı hemen veriyor ama bir şartla: bu ölçüde 5.000 adetin altına kalıba girmiyor. Kalan 3.800 adet ne olacak? Proje uzarsa kullanılır, uzamazsa rafta bekler ve iki yıl sonra sayımda "hareketsiz stok" olarak karşınıza çıkar.
Minimum sipariş miktarı satınalmanın en sık karşılaşılan, en az hesaplanan kısıtıdır. Çoğu firmada "tedarikçi böyle istiyor" denip geçilir. Oysa MOQ birim fiyatı, depo alanını, nakdi ve ölü stoku birlikte etkiler. Aşağıda MOQ türleri, gerçek birim maliyetin hesabı, sipariş önerisinde yuvarlama, pazarlık yolları ve izleme anlatılıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Minimum sipariş miktarı nedir, tedarikçi neden koyar?
- MOQ gerçek birim maliyeti nasıl değiştirir?
- Sipariş önerisinde MOQ ve sipariş katı nasıl uygulanır?
- MOQ ne zaman kabul edilir, ne zaman pazarlık edilir?
- Hangi kalemlerde MOQ daha çok sorun çıkarır?
- MOQ fazlası stok nasıl izlenir?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da MOQ ve sipariş katı
- Sık sorulan sorular
Minimum sipariş miktarı nedir, tedarikçi neden koyar?
Minimum sipariş miktarı, tedarikçinin bir siparişi kabul ettiği en düşük adet, kilo ya da tutardır. Tedarikçi bunu, siparişin kendi tarafındaki sabit maliyeti karşılayacak büyüklükte olması için koyar.
Sabit maliyetin kaynağı ürüne göre değişir: kalıp bağlama ve ayar süresi, bir bobinin tamamını açma zorunluluğu, haddehanenin döküm partisi, ambalajın koli adedi, nakliyenin tam araç ekonomisi. MOQ tek bir kural değildir; birkaç farklı biçimde karşınıza çıkar:
| Kısıt | Ne demek? | Örnek |
|---|---|---|
| Minimum adet | Tek siparişte en az bu kadar | Özel ölçü conta, en az 5.000 adet |
| Sipariş katı | Miktar bu sayının katı olmalı | Vida 1.000'lik kutularda |
| Minimum tutar | Toplam sipariş bu tutarın altında olamaz | Hırdavat tedarikçisinde alt sınır |
| Minimum üretim partisi | Özel üretim yalnız bu büyüklükte yapılır | Özel kalite sacda haddeden 20 ton |
| Ambalaj birimi | Açık ambalaj satılmaz | Granül 25 kg torba, 1 ton big-bag |
Bu ayrım önemlidir, çünkü her biri farklı çözülür. Sipariş katı bir yuvarlama sorunudur; minimum üretim partisi ise çoğu zaman pazarlıkla değil, kalemi değiştirerek ya da stoktan satan bir ara tedarikçiyle çözülür.
MOQ gerçek birim maliyeti nasıl değiştirir?
Fazla alınan kısım hiç kullanılmazsa, ödenen tutarın tamamı kullanılan adetlere yüklenir. Gerçek birim maliyet, fatura fiyatı değil, ödenen toplam tutarın fiilen tüketilecek miktara bölümüdür.
Formül: gerçek birim maliyet = (sipariş miktarı × birim fiyat + elde tutma gideri) / kullanılacak miktar.
Örnek (temsili rakamlarla): conta için iki teklif var.
| Tedarikçi A | Tedarikçi B | |
|---|---|---|
| Birim fiyat | 2,40 TL | 4,10 TL |
| MOQ | 5.000 adet | 500 adet |
| Ödenecek tutar | 12.000 TL (5.000 adet) | 4.920 TL (1.200 adet, tek sipariş) |
| Proje boyunca kullanılacak | 1.200 adet | 1.200 adet |
| Gerçek birim maliyet (elde tutma hariç) | 10,00 TL | 4,10 TL |
A'nın fiyatı neredeyse yarısı gibi görünür; ama proje 1.200 adette kalırsa her kullanılan conta 10 TL'ye gelir. Kullanım 5.000 adete ulaşacaksa hesap tersine döner ve A ucuzdur. Karar, kullanılacak miktarın ne kadar kesin olduğuna bağlıdır. Fazla stokun elde tutma gideri ve sipariş miktarı dengesi Ekonomik Sipariş Miktarı yazısında.
MOQ fazlası stokun en çok biriktiği yer, müşteriye özel ve düşük hacimli projelerdir: özel conta, özel etiket, baskılı koli. Proje açılırken bu kalemler için "proje bitince kalan stok ne olacak" sorusu müşteriyle konuşulursa, sayımda çıkan hareketsiz stokun önemli bir kısmı baştan önlenir.
Sipariş önerisinde MOQ ve sipariş katı nasıl uygulanır?
Önce net ihtiyaç bulunur, sonra MOQ'nun altındaysa MOQ'ya çıkarılır, en son sipariş katına yukarı yuvarlanır. Sıra karışırsa öneri ya eksik ya fazla çıkar.
- Net ihtiyaç = brüt ihtiyaç - eldeki stok - yoldaki sipariş + emniyet stoku.
- Net ihtiyaç MOQ'nun altındaysa sipariş miktarı MOQ olur.
- Sonuç sipariş katına yukarı yuvarlanır.
Örnek (temsili rakamlarla): MOQ 5.000, sipariş katı 1.000.
- Net ihtiyaç 3.200 ise sipariş 5.000 olur; 1.800 adet fazlalık stoka kalır.
- Net ihtiyaç 6.300 ise MOQ aşılmıştır; kata yuvarlanınca sipariş 7.000 olur.
- Net ihtiyaç 0 ise sipariş verilmez; MOQ sipariş açma sebebi değildir.
Son madde basit görünür ama sık atlanır. Bazı firmalar MOQ'yu "her seferinde en az bu kadar al" diye yorumlar ve ihtiyaç yokken de sipariş açar. Sipariş noktası ve emniyet stoku tarafı Emniyet Stoku Nasıl Hesaplanır? yazısında.
MOQ ne zaman kabul edilir, ne zaman pazarlık edilir?
Kullanım kesin ve sürekliyse MOQ çoğu zaman kabul edilir; kullanım belirsizse ya da fazlalık bir yıldan uzun stokta kalacaksa pazarlık edilir ya da başka yol aranır. Pazarlıkta yalnız miktarı düşürmek tek seçenek değildir:
- Çerçeve sipariş, parçalı sevk: yıllık 5.000 adet sipariş verilir, tedarikçi tek seferde üretir ama ihtiyaç oldukça sevk eder. Stok tedarikçide kalır, nakit parça parça çıkar.
- Ortak kalem: benzer ölçüdeki üç ayrı conta tek ölçüde standartlaştırılırsa toplam kullanım MOQ'yu geçebilir.
- Fiyat basamağı: tedarikçiden 500, 2.000 ve 5.000 adet için ayrı fiyat istenir; karar tabloya bakılarak verilir.
- Stoktan satan ara tedarikçi: birim fiyat yüksektir ama MOQ küçüktür; düşük hacimli kalemde toplam maliyet düşebilir.
- Müşteriye yansıtma: MOQ fazlası yalnız o müşterinin projesinde kullanılabiliyorsa, proje bitiminde kalan stokun müşteriye faturalanması sözleşmeye yazılır.
Çerçeve anlaşmanın fiyatı ve süresi bir sözleşme olarak izlenmelidir; konu Satınalma Sözleşmesi ve Fiyat Anlaşması yazısında.
Hangi kalemlerde MOQ daha çok sorun çıkarır?
Müşteriye özel, düşük hacimli ve raf ömrü kısa kalemlerde. Standart, çok üründe kullanılan bir malzemede MOQ fazlası birkaç haftada erir; özel bir parçada ise yıllarca kalabilir.
Üretim firmalarında en sık karşılaşılan örnekler şunlardır: müşteri logolu baskılı koli ve etiket, özel ölçü conta ve O-ring, özel renk granül ya da boya, belirli bir müşteri çizimine göre çekilmiş profil, özel kaplama kalınlığında sac. Bu kalemlerin ortak noktası, başka bir üründe kullanılamamalarıdır.
Böyle kalemler için iki pratik kural işe yarar. Birincisi, stok kartında hangi müşteriye ya da ürüne ait olduğu yazılır; böylece proje kapanırken liste kendiliğinden çıkar. İkincisi, bu kalemlerde satınalma kararı tek başına satınalmacıya bırakılmaz; planlama ve satış, projenin ne kadar süreceği konusunda görüş verir. Fazla alınan bir kolinin bedeli küçük görünür, ama yirmi farklı müşteri kolisinin fazlası depoda bir bölümü doldurur.
MOQ fazlası stok nasıl izlenir?
Fazlalık, hangi proje ya da müşteri için alındığı not edilerek izlenir. Bu bağ kurulmazsa birkaç ay sonra rafta duran 3.800 contanın neden orada olduğunu kimse hatırlamaz.
Üç alışkanlık yeterlidir: satınalma siparişine MOQ fazlası olduğunu ve bağlı projeyi yazmak, üç ayda bir hareketsiz stok listesine bakmak, proje kapanırken bağlı fazlalıkların ne olacağına karar vermek. Hareketsiz stok, ölü stok ve elden çıkarma yolları Ölü Stok ve Yavaş Dönen Stok yazısında.
Raf ömrü olan malzemelerde ayrı bir dikkat gerekir. Yapıştırıcı, boya, kauçuk karışım gibi kalemlerde MOQ fazlası kullanılmadan son kullanma tarihine ulaşabilir; bu kalemlerde gerçek birim maliyet hesabına hurda ihtimali de katılmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Birim fiyata bakıp karar vermek: MOQ'lu teklif ucuz görünür, kullanılmayan kısım hesaba girmez.
- MOQ'yu ihtiyaç yokken sipariş sebebi saymak: stok gereksiz büyür.
- Sipariş katını unutmak: tedarikçi siparişi kendisi yukarı yuvarlar, fatura beklenenden yüksek gelir.
- Fazlalığı projeye bağlamamak: proje bitince stok sahipsiz kalır.
- MOQ'yu hiç sorgulamamak: birçok tedarikçi çerçeve sipariş ya da fiyat basamağı önerisine açıktır; sorulmazsa teklif edilmez.
- Tedarikçi kartına MOQ yazmamak: bilgi satınalmacının hafızasında kalır, kişi değişince kaybolur.
PakERP One'da MOQ ve sipariş katı
PakERP One'da tedarikçinin minimum sipariş miktarı stok kartında tutulur, sipariş önerisinin yuvarlanması ise kartın planlama ayarlarından gelir:
- 301 Stok Kartları, Tedarikçiler sekmesi: her tedarikçi için fiyat, para birimi, teslim süresi ve "Min. Sipariş" yazılır. Aynı bilgi 250 Fiyat Kontrol listesinde cari ve stok bazında görünür.
- 301 Stok Kartları, Planlama (MRP) sekmesi: lot boyutu yöntemi (İhtiyaç Kadar, Sabit Miktar, Min-Max, Dönemsel), lot boyutu ve "Katı" alanı. 8112 MRP önerisi bu ayarlara göre yuvarlanır; sipariş katı "Katı" alanına yazılır.
- 322 Satınalma Talepleri ve 218 Talep Havuzu: öneri talebe dönüşür; satınalmacı talep miktarını tedarikçinin minimumuna göre düzeltip siparişe çevirir.
- 203 Satınalma Siparişleri: açıklamaya MOQ fazlası ve bağlı proje yazılır.
- 208 Alış Sözleşmeleri: çerçeve anlaşmanın fiyatı ve süresi tutulur; sipariş satırında fiyat sözleşmeden gelir.
Müşteriye özel kalemlerde stok kartındaki "Ana Müşteri" alanında müşteri seçilir; 301 listesinde müşteri adıyla aranınca o müşterinin bütün özel kalemleri tek seferde bulunur. Hareketsiz kalan fazlalık 301 listesinin "Raporlar ▾" menüsündeki stok raporlarıyla PDF ya da Excel olarak alınır.