Satınalma takip programı, bir ihtiyacın talep olarak yazılmasından tedarikçi faturasının kontrol edilmesine kadar her adımı birbirine bağlı izler: talep, onay, tedarikçi ve fiyat seçimi, satınalma siparişi, mal kabul ve alış faturası. İyi bir programda açık siparişler ve geciken teslimler tek listede görünür, mal kabul siparişe bağlanır, fatura miktar ve fiyat olarak sipariş ve irsaliyeyle karşılaştırılır. Zincirin bir halkası e-postada ya da telefonda kalırsa takip de orada kopar.
Ayın son günü muhasebeci elinde bir alış faturasıyla satınalma odasına geliyor. Faturada 2.000 kg sac yazıyor, birim fiyat da geçen aydan yüksek. Hangi siparişe ait? Sipariş telefonla verilmiş. Kaç kilo geldi? Depo irsaliyeyi bir klasöre koymuş, klasör üretimde. Fiyat neden arttı? Tedarikçiyle konuşan kişi o gün izinli. Faturanın kaydı ertesi aya kalıyor, ödeme planı da onunla birlikte kayıyor.
Satınalmanın sorunu genellikle tek bir adımda değildir; adımlar arasındaki boşluktadır. Talep bir kâğıtta, sipariş e-postada, mal kabul bir klasörde, fatura muhasebe programında durur. Her biri doğru olabilir, ama birbirine bağlanmadığı için "bu fatura doğru mu?" sorusunun cevabı birkaç kişiye sorularak bulunur. Satınalma takip programı seçerken bakılacak asıl şey, bu dört kaydı aynı zincire bağlayıp bağlamadığıdır. Sürecin kendisi adım adım satınalma süreci yazısında anlatılıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Satınalma takip programı neyi izler?
- Satınalma zincirinin hangi halkası en çok kopar?
- Olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
- Üçlü eşleştirme nedir, nasıl yapılır?
- Excel, e-posta, ayrı program, ERP: hangisi?
- Program seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Satınalma takibinde sık yapılan hatalar
- PakERP One'da satınalma takibi
- Sık sorulan sorular
Satınalma takip programı neyi izler?
Satınalma takip programı, bir ihtiyacın doğduğu andan faturası kontrol edilip ödenecek hâle gelene kadar geçen zinciri izler. Zincirin halkaları şunlardır:
- Talep: kim, neyi, ne kadar, hangi tarihe istiyor?
- Onay: talep onaylandı mı, kim onayladı?
- Tedarikçi ve fiyat: hangi tedarikçiden, hangi fiyatla, sözleşme var mı?
- Satınalma siparişi: tedarikçiye ne zaman gönderildi, teslim tarihi ne?
- Mal kabul: ne kadar geldi, hangi lotla, kalite kararı ne?
- Alış faturası: miktar ve fiyat sipariş ve irsaliyeyle tutuyor mu?
Programın her halkada ne olduğunu göstermesi yetmez; bir halkadan ötekine geçerken bilginin yeniden yazılmaması gerekir. Talepteki kalem siparişe, sipariş satırı mal kabule kendiliğinden geçmelidir. Her yeniden yazım yeni bir hata ihtimalidir: yanlış kod, yanlış birim, eksik miktar.
Satınalma zincirinin hangi halkası en çok kopar?
Zincir en çok iki uçta kopar: talebin yazılmadığı başta ve faturanın kontrol edilmediği sonda. Ortadaki sipariş genellikle bir biçimde verilir; sorun, ne istendiğinin ve ne faturalandığının sonradan karşılaştırılamamasıdır.
- Sözlü talep: ustabaşı "kesme diski bitti" der, satınalmacı not alır, not kaybolur. Aynı ihtiyaç iki kez sipariş edilir ya da hiç edilmez.
- Kayıtsız sipariş: sipariş telefonla verilir, teslim tarihi yalnız satınalmacının aklındadır.
- Siparişe bağlanmayan mal kabul: depo irsaliyeyi girer ama hangi siparişe karşılık geldiğini seçmez. Açık sipariş açık görünmeye devam eder, ikinci kez sipariş verilir.
- Kontrolsüz fatura: fatura geldiği gibi kaydedilir; fiyat farkı ve eksik teslim ödenmiş olur.
Taleplerin tek yerde toplanması için ayrıca satınalma talep havuzu yazısına bakın.
Satınalmada en sık görülen kayıp, faturadaki küçük fiyat farklarının fark edilmemesidir. Fatura kaydı sırasında sipariş fiyatı yan yana görülmeye başladığında bu farklar ödeme öncesinde yakalanır.
Olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
Aşağıdaki kontrol listesini deneme hesabında kendi bir alımınızla, talepten faturaya kadar yürüterek sınayın.
| Özellik | Neden gerekli | Nasıl sınanır |
|---|---|---|
| Yazılı talep ve talep havuzu | Sözlü istek kaybolmaz, aynı ihtiyaç iki kez alınmaz | İki kişiden aynı kaleme talep girip havuzda görün |
| Talebi siparişe çevirme | Kalem ve miktar yeniden yazılmaz | Talebin yarısını bir, yarısını başka tedarikçiye sipariş edin |
| Fiyatın sözleşme ya da son alıştan gelmesi | Pahalı alım fark edilir | Siparişe kalem girip fiyatın nereden geldiğine bakın |
| Açık sipariş ve teslim tarihi listesi | Geciken tedarikçi erken aranır | Teslim tarihi geçmiş siparişleri listeleyin |
| Mal kabulün siparişe bağlanması | Kalan miktar doğru görünür | Kısmi teslim girip siparişin kalanına bakın |
| Mal kabulde lot ve kalite kararı | Hatalı parti üretime çıkmaz | Bir partiyi şartlı kabul edin |
| Faturanın irsaliye ve siparişle karşılaştırılması | Fiyat farkı ve eksik teslim ödenmez | Faturaya farklı fiyat girip uyarı alın |
| Gider ve demirbaş satırı | Stoksuz alım da aynı faturada işlenir | Faturaya bir nakliye gideri satırı ekleyin |
Bu listede en çok atlanan madde son satırdır. Nakliye, kalibrasyon, fason işçilik ve bakım hizmeti gibi stoksuz alımlar ayrı bir defterde tutulduğunda satınalma raporu yalnız malzemeyi gösterir; ürünün gerçek maliyeti ve tedarikçinin toplam hacmi eksik kalır.
Üçlü eşleştirme nedir, nasıl yapılır?
Üçlü eşleştirme, tedarikçi faturasındaki miktar ve fiyatın satınalma siparişi ve mal kabul irsaliyesiyle karşılaştırılmasıdır. Sipariş ne istendiğini, irsaliye ne geldiğini, fatura ne istendiğini söyler; üçü tutmuyorsa ödeme yapılmadan önce farkın nedeni bulunur.
Örnek (şirket verisi değil, temsili rakamlar): 2.000 kg 2 mm DKP sac sipariş edilmiş, sözleşme fiyatı kg başına belli. Mal kabulde kantarda 1.960 kg tartılmış. Fatura 2.000 kg üzerinden ve sözleşme fiyatının biraz üstünde gelmiş. Kontrol şu sırayla yapılır:
- Miktar: fatura 2.000 kg, irsaliye 1.960 kg. 40 kg fark tedarikçiye bildirilir; ya iade faturası istenir ya da eksik teslim edilir.
- Fiyat: faturadaki birim fiyat sözleşme ve sipariş fiyatıyla karşılaştırılır. Fark varsa yazılı açıklaması istenir.
- Kur: dövizli alımda faturadaki kurun anlaşılan kur kuralına uyup uymadığına bakılır.
- Vade: faturadaki vade, siparişe yazılan ödeme koşuluyla karşılaştırılır.
- Kayıt: farklar çözüldükten sonra fatura kaydedilir ve ödeme planına girer.
Bu kontrolün elle yapılması, her fatura için üç ayrı kâğıdı yan yana koymak demektir. Program fiyat farkını kayıt anında gösterdiğinde kontrol dakikalar sürer. Fiyat karşılaştırmanın ayrıntısı alış fiyatı karşılaştırma yazısında.
Excel, e-posta, ayrı program, ERP: hangisi?
Seçim, satınalma bilgisinin stok ve üretimle ne kadar bağlı olması gerektiğine göre yapılır. Ayda birkaç alım yapan bir atölyede e-posta düzeni yetebilir. Her gün onlarca kalem alan, fason hizmeti satın alan ve hammaddesini üretim planına göre sipariş eden bir firmada ise zincirin her halkasını ayrı yerde tutmak, satınalmacının gününü arama ve eşleştirmeyle geçirmesi demektir.
Excel ve e-posta
Çoğu firmanın bugünkü düzeni budur: talep e-postayla gelir, sipariş Excel'de tutulur. Kurulum gerektirmez. Ama mal kabul ve fatura başka yerde olduğu için eşleştirme elle yapılır, açık sipariş listesi kimse güncellemediği gün eskir.
Ön muhasebe programı
Alış faturası ve cari tarafı güçlüdür. Talep, onay ve hammadde ihtiyacı genellikle yoktur; satınalma faturadan geriye doğru izlenir.
Ayrı satınalma uygulaması
Talep ve onay akışı için iyi olabilir. Eksisi, stok bakiyesi ve üretim ihtiyacının başka programda olması; mal kabul iki yerde girilir.
ERP içinde satınalma
Talep, sipariş, mal kabul, kalite, stok ve fatura aynı kayıttadır. Üretim ihtiyacından otomatik satınalma önerisi çıkabilir. Kurulum emeği ister; satınalmayı üretimle birlikte izlemenin en az yazım gerektiren yolu budur.
Program seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Talep yazılı olarak girilip tek bir havuzda toplanıyor mu?
- Bir talep birden çok tedarikçiye bölünerek siparişe çevrilebiliyor mu?
- Sipariş satırında fiyat sözleşmeden, fiyat listesinden ya da son alış fiyatından kendiliğinden geliyor mu?
- Tedarikçi bazında açık ve geciken siparişleri tek listede görebilir miyim?
- Mal kabul siparişe bağlanıyor, kalan miktar kendiliğinden düşüyor mu?
- Gelen e-faturayı programa çekip alış faturasına çevirebilir miyim?
- Faturada sipariş fiyatından farklı fiyat girilirse uyarı çıkıyor mu?
- Üretim ihtiyacından satınalma önerisi hesaplanıyor mu?
Soruları kendi bir alımınızla sınayın: talebi girin, yarısını bir, yarısını başka tedarikçiye sipariş edin, birinden kısmi teslim alın, faturayı farklı fiyatla girin. Program her adımda neyi gösteriyor, neyi size bırakıyor?
Satınalma takibinde sık yapılan hatalar
- Talebi sözlü bırakmak. Kaybolan talep ya üretimi durdurur ya da acil, pahalı alıma dönüşür.
- Siparişi programa girmemek. Açık sipariş listesi eksik kalır, gecikmiş teslim fark edilmez.
- Mal kabulü siparişe bağlamamak. Gelen mal siparişi kapatmaz, aynı kalem ikinci kez sipariş edilir.
- Faturayı kontrolsüz kaydetmek. Fiyat farkı ve eksik teslim ödenmiş olur, sonra geri istemek zorlaşır.
- Sözleşme fiyatını programa işlememek. Fiyat bir dosyada durur, siparişi giren kişi onu görmez.
- Nakliye ve hizmet faturalarını ayrı tutmak. Stoksuz alımlar satınalma takibinin dışında kalır, maliyet eksik hesaplanır.
Sözleşme fiyatlarının izlenmesi için satınalma sözleşmesi takibi yazısı var.
PakERP One'da satınalma takibi
PakERP One'da satınalma zinciri talepten faturaya aynı kayıttadır.
- 322 Satınalma Talepleri: talep yazılı girilir, satırda istenen fiyat da yazılabilir.
- 218 Talep Havuzu: açık talepler talep başına tek satırda; "Siparişe Çevir" ile seçili satırlar ya da kalan tüm satırlar seçilen tedarikçiye sipariş olur. Talep, tüm kalemleri sipariş edilene kadar havuzda kalır.
- 203 Satınalma Siparişleri: sipariş PDF'i Outlook ile tedarikçiye gönderilecek e-posta taslağına eklenir. Fiyat alış sözleşmesi (208), fiyat listesi ya da kart fiyatından gelir.
- 250 Fiyat Kontrol: tedarikçi × stok bazında son alış fiyatı geçmiş belgelerden EUR ya da TL olarak oluşturulur.
- 202 Alış İrsaliyesi: Çoklu Lot Girişi, her lota ayrı karşı lot ve mal kabul etiketi; giriş muayenesi 8128 Kalite Kontrol'de.
- 201 Alış Faturası: satırdaki İşlem sütunu Stok, Gider ya da Demirbaş; gider satırı gider tanımından seçilir, stok hareketi yapmaz.
Gelen e-faturalar 961 ekranına çekilip alış faturasına çevrilir. 8112 MRP üretim ihtiyacından satınalma önerisi çıkarır. Program ücretsizdir; ayrıntı satınalma modülü sayfasında.