Alış fiyatı karşılaştırma, aynı stok kalemi için tedarikçi bazında son alış fiyatlarını tek listede, aynı para biriminde ve nakliye, vade, miktar kademesi gibi ek maliyetlerle birlikte yan yana koymaktır. Kaynak, geçmiş alış faturaları ve irsaliyeleridir; liste elle değil belgelerden kurulur. Ücretsiz bir ERP programında bu liste tedarikçi x stok bazında oluşur, tedarikçi faturasındaki fiyat sipariş ve son alış fiyatıyla kontrol edilir, sözleşme fiyatı varsa siparişe kendiliğinden gelir.
Aynı M8 cıvata, üç tedarikçi, üç fiyat. Biri TL ile fiyat veriyor, biri EUR, üçüncüsü "1.000 adet üstü indirimli" diyor. Birinin nakliyesi dahil, diğerininki ayrı faturada. Biri 30 gün vade, öteki peşin. Hangisi ucuz? Satınalmacı bu soruya çoğu zaman en son baktığı teklife göre cevap verir, çünkü üç teklifi aynı zemine indirmek yarım saat hesap ister ve o yarım saat hiç bulunmaz.
Fiyat karşılaştırmanın zorluğu fiyatın kendisinde değil, fiyatların karşılaştırılabilir olmamasındadır. Para birimi, miktar, nakliye, vade ve tarih farklıysa iki rakam yan yana konamaz. Ücretsiz ERP kullanan bir firma için bu zemini kurmanın yolu, her alış belgesinin fiyatını tedarikçi ve stok bazında biriktirmek ve karşılaştırmayı bu birikimden yapmaktır.
Tam boyutİçindekiler
- Alış fiyatları neden karşılaştırılamıyor?
- Karşılaştırılabilir fiyat nasıl kurulur?
- Fiyatlara döviz bazında bakmak ne kazandırır?
- Tedarikçi faturasındaki fiyat nasıl kontrol edilir?
- Sözleşme fiyatı ve fiyat listesi ne zaman gerekir?
- Ücretsiz ERP ile fiyat karşılaştırma düzeni nasıl kurulur?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da alış fiyatı karşılaştırma
- Sık sorulan sorular
Alış fiyatları neden karşılaştırılamıyor?
Çünkü teklifte yazan birim fiyat, malın rafa girene kadar oluşan maliyetin yalnız bir parçasıdır. Beş etken aynı kalemin fiyatını farklı gösterir:
- Para birimi. EUR bazlı teklif ile TL teklif, kur oynadıkça yer değiştirir. Bugün ucuz olan iki ay sonra pahalıdır.
- Miktar kademesi. 500 adette bir fiyat, 5.000 adette başka. Karşılaştırma bizim gerçekten alacağımız miktarda yapılmalıdır.
- Nakliye ve ambalaj. Fiyata dahil mi, ayrı fatura mı? Palet ücreti, kasa depozitosu var mı?
- Vade. 60 gün vadeli fiyat ile peşin fiyat aynı rakam olsa bile aynı maliyet değildir; vade paranın zamanını taşır.
- Tarih. Geçen yılki alış fiyatıyla bugünkü teklifi kıyaslamak anlam taşımaz; son alış fiyatı ve tarihi birlikte durmalıdır.
Bunlara bir de kalite ve termin etkisi eklenir: geç gelen ya da şartlı kabul edilen malın gizli maliyeti. O taraf tedarikçi değerlendirme yazısının konusudur; burada yalnız fiyata bakıyoruz.
Karşılaştırılabilir fiyat nasıl kurulur?
Her teklifi "depoya girmiş birim maliyet" haline getirerek: aynı para birimi, aynı miktar, nakliye dahil, vade etkisi eklenmiş. Bu dört düzeltme yapılınca üç teklif tek sütunda yan yana konur.
| Kalem | Tedarikçi A | Tedarikçi B | Tedarikçi C |
|---|---|---|---|
| Teklif birim fiyatı | 2,40 TL | 0,065 EUR | 2,20 TL (1.000 üstü) |
| Bizim miktarımızda fiyat (800 adet) | 2,40 TL | 0,065 EUR | 2,35 TL (800 adet kademesi) |
| Aynı para birimine çevrilmiş | 2,40 TL | Kurla TL'ye çevrilir | 2,35 TL |
| Nakliye payı (adet başına) | Dahil | +0,05 TL | +0,08 TL |
| Vade | 30 gün | Peşin | 60 gün |
| Karşılaştırılabilir maliyet | Hesaplanır | Hesaplanır | Hesaplanır |
Tabloyu her sipariş için elle kurmak gerekmez. Önemli olan, tedarikçi kartında ve alış belgesinde bu bilgilerin ayrı alanlarda durmasıdır: para birimi, nakliye satırı ayrı, vade günü kartta. Bilgi ayrı durursa karşılaştırma bir rapor işidir; tek satıra sıkıştırılmışsa her seferinde hesap makinesi işidir.
Fiyat geçmişi ilk kez belgelerden çıkarılan firmalarda en çok şaşırtan şey, aynı kalemin aynı tedarikçiden yıl içinde kaç farklı fiyatla alındığıdır. Bu farkın bir kısmı gerçek zam, bir kısmı kur, bir kısmı da siparişe fiyat yazılmadığı için tedarikçinin o günkü listesinden gelen rakamdır. Siparişe fiyat yazma alışkanlığı oturunca üçüncü grup kaybolur ve fatura kontrolü dakikalara iner.
Fiyatlara döviz bazında bakmak ne kazandırır?
Tedarikçinin gerçekten zam yapıp yapmadığını gösterir. TL fiyatı yüzde on artan bir kalemde artış kurdan mı, tedarikçiden mi geliyor? Aynı alışları EUR bazına çevirince cevap ortaya çıkar: EUR fiyatı sabit kalmışsa zam yoktur, kur vardır; EUR fiyatı da artmışsa tedarikçi zam yapmıştır.
Bunun için her alış belgesinin fiyatı belge tarihindeki kurla ortak bir para birimine çevrilir. Kur kaynağı TCMB'nin günlük kurlarıdır; belge tarihinden önceki iş gününün kuru alınır. Kur farkının cari hesaba etkisi ayrı bir konudur ve dövizli cari ve kur farkı yazısında anlatıldı.
Sac, alüminyum, granül gibi dünya fiyatına bağlı kalemlerde döviz bazlı bakış özellikle işe yarar. Tedarikçiyle görüşmeye "EUR fiyatınız altı ayda yüzde sekiz arttı, hammadde borsasında bu artış yok" cümlesiyle girmek, "pahalısınız" demekten farklı sonuç verir.
Tedarikçi faturasındaki fiyat nasıl kontrol edilir?
Üç rakamla: sipariş fiyatı, son alış fiyatı ve varsa sözleşme fiyatı. Fatura bu üçünden birinden sapıyorsa muhasebeye gitmeden satınalmaya döner.
- Sipariş fiyatı. Satınalma siparişi açılırken fiyat yazılmış olmalı. Alış faturası siparişten ya da irsaliyeden satır alarak kesilince fiyat siparişten gelir; tedarikçi faturasındaki fiyat farklıysa fark görünür.
- Son alış fiyatı. Aynı kalem aynı tedarikçiden en son kaça alındı? Bu rakam yanında durmuyorsa yüzde beşlik sessiz zamlar aylarca fark edilmez.
- Sözleşme fiyatı. Yıllık fiyat anlaşması varsa belgeye o fiyat gelmeli, tedarikçinin faturası ona uymalı.
Kontrolün yeri fatura girişidir. Gelen e-faturayı alış faturasına çevirirken satır fiyatı sipariş fiyatıyla karşılaştırılır; fark varsa fatura kabul edilmeden önce tedarikçiyle konuşulur. Fatura kabul edildikten sonra fiyat farkı için iade faturası ya da fiyat farkı faturası gerekir, o da hem bize hem tedarikçiye iş çıkarır. Satınalma zincirinin bütünü Ücretsiz ERP ile Satınalma yazısında.
Sözleşme fiyatı ve fiyat listesi ne zaman gerekir?
Aynı kalemi aynı tedarikçiden yıl boyunca alıyorsanız sözleşme; bir tedarikçiden çok kalem alıyorsanız fiyat listesi. İkisi de "bu sipariş kaça" sorusunu her seferinde sormaktan kurtarır ve fatura kontrolünün referansı olur.
Alış sözleşmesinde tedarikçi, geçerlilik tarihi, kalem, fiyat, para birimi, miktar kademesi ve teslim süresi yazar. Sözleşme aktifken sipariş açıldığında fiyat sözleşmeden gelir; satınalmacı fiyatı elle yazmaz, yanlış da yazamaz. Sözleşme süresi bittiğinde fiyat düşer ve sipariş açılırken uyarı çıkar; yenileme görüşmesi bu uyarıyla başlar.
Fiyatın nereden geleceği de sıralı olmalıdır. Sözleşme varsa sözleşme, yoksa tedarikçi kartındaki anlaşma fiyatı, yoksa fiyat listesi, yoksa son alış fiyatı, o da yoksa stok kartındaki alış fiyatı. Bu sıra yazılı olmadığında iki satınalmacı aynı kaleme iki farklı fiyat yazar. Lisans ücreti olmayan bir ERP ile çalışıyor olmak bu sırayı değiştirmez; sıra programda kurulu olmalı ve belgeye kendiliğinden gelmelidir.
Ücretsiz ERP ile fiyat karşılaştırma düzeni nasıl kurulur?
- Tedarikçi kartlarını tekleştirin. Aynı firma iki kartla duruyorsa fiyat geçmişi ikiye bölünür.
- Siparişe fiyat yazın. Fiyatsız sipariş, fatura kontrolünü imkansız kılar.
- Nakliyeyi ayrı satırda girin. Alış faturasında nakliye gider satırı olarak ayrı dursun; birim fiyata karışmasın.
- Para birimini belgede tutun. EUR teklif EUR olarak girilsin, kur belge tarihinden gelsin. TL'ye elle çevrilip yazılan fiyat geçmişte izlenemez.
- Fiyat listesini geçmişten kurun. Onaylı alış faturaları ve irsaliyelerinden tedarikçi x stok bazında son fiyatı çıkaran bir liste oluşturun; elle girilen fiyatları ayrı işaretleyin.
- Fatura girişinde karşılaştırın. Fatura fiyatı ile sipariş ve son alış fiyatı yan yana; fark varsa kabul etmeden sorun.
- Üç ayda bir zam taraması yapın. Döviz bazlı listede EUR fiyatı artan kalemleri süzün, tedarikçiyle bu listeyle görüşün.
Bu düzenin maliyeti yazılım değildir; ücretsiz ERP programı bu listeleri belgelerden zaten kurar. Maliyet, siparişe fiyat yazma ve nakliyeyi ayırma alışkanlığıdır.
Sık yapılan hatalar
- Teklifi Excel'de, faturayı programda tutmak. Teklif fiyatı ile fatura fiyatı hiç karşılaşmaz.
- Nakliyeyi birim fiyata yedirmek. Bir sonraki karşılaştırmada o tedarikçi pahalı görünür, oysa öteki nakliyeyi ayrı kesiyordur.
- Kuru elle yazmak. Belge tarihindeki resmi kur yerine "bugün 38 küsur" diye yazılan kur, döviz bazlı karşılaştırmayı bozar.
- Yalnız birim fiyata bakmak. Miktar kademesi ve vade hesaba katılmadan ucuz görünen teklif, depoya girince pahalı çıkar.
- Sözleşme bitişini takip etmemek. Süresi dolan sözleşme fiyatı siparişe gelmeye devam ederse tedarikçi faturada yeni fiyatı yazar, fark ay sonunda çıkar.
- Fatura kabul edildikten sonra kontrol etmek. Fark bulunur ama düzeltmesi iki firmaya da iş çıkarır.
PakERP One'da alış fiyatı karşılaştırma
PakERP One'da fiyat karşılaştırma ayrı bir modül değil, satınalma ekranlarının içindeki bir düzendir: fiyat geçmişi belgelerden kurulur, belgeye kendiliğinden gelir ve fatura girişinde kontrol edilir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir; ücretsiz ERP hesabı giriş ekranından açılır.
- 250 Fiyat Kontrol: cari x stok bazında tek alış fiyatı listesi. Aynı kalemin farklı tedarikçilerdeki fiyatı ayrı satırda yan yana durur. Kolonlarda fiyat, para birimi, kaynak (Geçmiş ya da Elle), son alış tarihi, son alış fiyatı ve son alış belgesi vardır. Geçmişten Oluştur düğmesi onaylı alış faturaları ve irsaliyelerinden her cari x stok için en son fiyatı alır ve belge tarihindeki kurla seçilen para birimine (örneğin EUR) çevirir; kuru bulunamayan belgeler atlanır ve sayısı bildirilir. "Fiyatı boş" süzgeci hiç fiyatı olmayan çiftleri gösterir.
- Fiyat bulunma sırası: satınalma belgesinde stok seçildiğinde fiyat sırayla aranır: 208 alış sözleşmesi, tedarikçi kartındaki sözleşme fiyatı, fiyat listesi, 250'deki tedarikçi fiyatı, stok kartındaki alış fiyatı. Sıra programda kuruludur, iki satınalmacı aynı kaleme farklı fiyat yazamaz.
- 208 Alış Sözleşmeleri: tedarikçi, geçerlilik tarihi, satırlarda stok, fiyat, para birimi, miktar kademesi ve teslim süresi. Sözleşme aktif edilince fiyat çözümlemesinde ilk sırayı alır; stok kartında ve cari kartında salt okunur Sözleşmeler sekmesi o karta ait satırları listeler.
- 203 Satınalma Siparişleri: fiyat siparişe yazılır; 202 Alış İrsaliyesi ve 201 Alış Faturası Siparişten Satır Al ile kesildiğinde fiyat siparişten gelir.
- 201 Alış Faturası: tedarikçi faturasında birim fiyat değil tutar yazılıysa Tutar hücresine doğrudan yazılır, birim fiyat tutar bölü miktar olarak hesaplanır; hücrenin okuyla açılan hesap makinesi toplamı yapar. Nakliye ayrı satırda Gider olarak eklenir, stok maliyetine karışmaz.
- 961 Gelen e-Faturalar: entegratörden gelen tedarikçi faturası Alış Faturası Oluştur ile taslağa çevrilir; dövizli faturada kur belge tarihinden önceki iş gününün TCMB satış kurudur.
- 240 Satınalma Analizi ve Stok Fiyat Listesi Karşılaştırma raporu: tedarikçi bazında alım hacmi ve kalem bazında fiyat kıyası; Raporlar ▾ menüsünden PDF ya da Excel.
Fiyat ve sözleşme düzeninin tamamı Fiyat ve Sözleşme modül sayfasında anlatıldı.