Sıcak ve soğuk dövme üreticisi için ücretsiz ERP programı, çeliği döküm numarasıyla lot olarak almalı, parça başına kesme ağırlığını ürün ağacında tutarak kilo ile adet arasındaki çevrimi yapmalı, çapak ve kesme artığını hurda olarak ayırmalı, kalıp başına basılan adedi bildirimlerden toplamalı ve ısıl işlem fasonunu ayrı bir operasyon ve depo olarak izlemelidir. Böylece her parça lotu çeliğin dökümüne kadar geri izlenir.
Bir dövmehanede sabah ilk konuşulan şey çoğu zaman çeliktir: hangi kalite, hangi çap, hangi dökümden kaç ton kaldı. Çünkü dövmede hammadde yalnızca maliyetin büyük kısmı değil, kalitenin de kaynağıdır. Aynı 42CrMo4 kalitesinde iki farklı dökümden gelen çubuk, ısıl işlemden sonra farklı sertlik verebilir. Müşteri şikayet ettiğinde ilk sorulan da budur: bu parça hangi dökümden?
Dövme işletmeleri Türkiye'de otomotiv, tarım makineleri, iş makineleri, vana ve savunma sanayisine flanş, mil, kol, dişli taslağı, bağlantı parçası ve cıvata verir. Sıcak dövmede çubuk indüksiyonla ısıtılıp preste ya da şahmerdanda kalıp içinde şekillenir; soğuk dövmede tel ya da çubuk oda sıcaklığında, çok istasyonlu preslerde biçimlenir. İki yöntemin de ERP'den beklediği benzer: çelik lotunu kaybetmemek, kiloyu adede doğru çevirmek, kalıbı ve fasonu izlemek.
Tam boyutİçindekiler
- Dövme parçası hangi aşamalardan geçer?
- Çeliğin döküm numarası neden lot kaydının parçası olmalı?
- Kesme ağırlığı ile dövme ağırlığı arasındaki fark nasıl hesaplanır?
- Dövme kalıbının ömrü nasıl izlenir?
- Isıl işlem fasonu nasıl takip edilir?
- Örnek: 5.000 adet flanş için çelik ve hurda hesabı
- Dövmehanelerde sık görülen kayıt hataları
- PakERP One'da çubuktan sevkiyata
- Sık sorulan sorular
Dövme parçası hangi aşamalardan geçer?
Sıcak dövmede tipik akış kesme, ısıtma, dövme, çapak kesme, ısıl işlem, temizleme, muayene ve gerekiyorsa talaşlı işlemedir. Soğuk dövmede ısıtma yerine tel hazırlama (tavlama, fosfat kaplama) ve çok istasyonlu şekillendirme vardır.
- Mal kabul: çubuk ya da kangal tartılır; malzeme sertifikası, döküm numarası ve kalite kontrol edilir.
- Kesme: çubuk testere ya da makasla parça başına belirlenen ağırlıkta takozlara kesilir.
- Isıtma ve dövme: takoz indüksiyon ocağında ısıtılır, ön dövme ve son dövme kalıplarında biçimlenir.
- Çapak kesme: kalıp ayrım çizgisindeki fazla malzeme preste kesilir; çıkan çapak hurdadır.
- Isıl işlem: normalizasyon, ıslah ya da sertleştirme; çoğu firmada fason.
- Temizleme: kumlama ya da bilyalı püskürtme ile tufal alınır.
- Muayene: ölçü, sertlik ve gerekiyorsa manyetik parçacık ile çatlak kontrolü.
- İşleme ve sevk: müşteri isterse torna ve freze; sonra sevk.
Soğuk dövmede tablo biraz farklıdır. Hammadde çoğu zaman kangal teldir; tel önce tavlama ve fosfat kaplama için fasona gider, sonra tel çekmede çapa getirilir ve çok istasyonlu preste dakikada yüzlerce parça basılır. Adetler o kadar yüksektir ki parçalar sayılmaz, tartılarak sayılır: kasa tartılır, birim ağırlığa bölünür. Bu yüzden soğuk dövmede parça kartındaki adet başı ağırlığın doğru olması, stok miktarının doğru olmasıyla aynı anlama gelir.
Çeliğin döküm numarası neden lot kaydının parçası olmalı?
Çünkü dövme parçanın mekanik özellikleri çeliğin kimyasından gelir ve kimya döküme göre değişir. Döküm numarası mal kabulde iç lotla birlikte kaydedilmezse, bir sertlik ya da çatlak sorununda aynı dökümden gelen diğer parçalar bulunamaz.
Pratikte her döküm numarası ayrı bir iç lot alır. Aynı irsaliyeyle üç farklı dökümden çubuk geldiyse, irsaliye satırı üç lota bölünür; her lotun kilosu, çubuk adedi ve sertifikası ayrı tutulur. Kesme operasyonunda hangi lottan kesildiği kaydedilir. İki dökümün çubuğunu aynı kasada kesip karıştırmak, izlenebilirliği o noktada bitirir. Sertifikanın okunması ve kontrolü EN 10204 malzeme sertifikası yazısında, karşı lot ile döküm no ilişkisi karşı lot ve döküm no rehberinde anlatılıyor.
Dövmehanelerde çelik farkının en sık kaynağı kesme ağırlığının zamanla değişmesidir. Kalıp aşındıkça operatör takozu biraz büyütür, ama ürün ağacındaki ağırlık eski kalır. Ay sonunda çelik eksik çıkar. Kesme ağırlığı değiştiğinde ağacın da güncellenmesi bu farkı kapatır.
Kesme ağırlığı ile dövme ağırlığı arasındaki fark nasıl hesaplanır?
Ürün ağacına parça başına kesme ağırlığı yazılır; dövme ham ağırlığı ile kesme ağırlığı arasındaki fark çapak ve tufal kaybıdır, ham ağırlık ile işlenmiş ağırlık arasındaki fark ise talaştır. Bu üç ağırlık ayrı tutulmazsa ne çelik ihtiyacı doğru hesaplanır ne de fire görünür.
| Ağırlık | Ne anlama gelir? | Nereden gelir? |
|---|---|---|
| Kesme ağırlığı | Bir takozun ağırlığı, çelik tüketimi | Proses tasarımı, ürün ağacı |
| Dövme ham ağırlığı | Çapak kesildikten sonraki parça | Tartım, teknik resim |
| İşlenmiş ağırlık | Müşteriye giden son parça | Teknik resim |
| Çapak ve tufal | Kesme ile ham arasındaki fark | Hesap, hurda tartımı |
| Talaş | Ham ile işlenmiş arasındaki fark | Hesap, talaş tartımı |
Fiyatlandırma da çoğu zaman bu ağırlıklara bağlıdır. Dövme parçalar sık sık "kilo fiyatı" üzerinden teklif edilir, ama faturaya adet ile girer. Stok kartında adet ile kilo arasındaki katsayının tanımlı olması, hem teklifte hem stok değerlemede aynı rakamı kullanmayı sağlar. Birim dönüşümünün ayrıntısı kg, adet, metre birim dönüşümü yazısında.
Dövme kalıbının ömrü nasıl izlenir?
Kalıp ömrü, kalıpla basılan parça sayısıyla izlenir: her üretim bildirimi bir kalıba bağlıysa, bildirimlerin toplamı o kalıbın kaç parça bastığını verir. Kalıp üreticisinin ya da kendi geçmişinizin verdiği ömre yaklaşan kalıp bakıma ya da yenilemeye alınır.
Sıcak dövme kalıpları ısıl yorulma ve aşınmayla bozulur; ömür birkaç bin vuruştan on binlerce vuruşa kadar değişir. Kalıp ömrünün gerçekten ölçülmesi için üç kayıt gerekir: hangi kalıbın hangi iş emrinde kullanıldığı, o iş emrinde kaç parça basıldığı (iyi ve fire dahil, ayar parçaları da) ve kalıbın ne zaman bakıma ya da tamire girdiği. Kalıp kaynaklı fire nedenleri (dolmama, kat yeri, kalıp kayması) ayrı tutulursa, ömür sonunun yaklaştığı fire oranındaki artıştan da anlaşılır. Vuruş sayacı ve bakım zamanı konusu kalıp takibi rehberinde ayrıntılı anlatılıyor.
Isıl işlem fasonu nasıl takip edilir?
Isıl işleme giden parça stoktan düşmez; fasoncu adına açılmış bir depoya geçer ve dönüşte yeni aşamasıyla (ıslah edilmiş, normalize edilmiş) stoğa girer. Fasoncunun şarj numarası ve sertlik raporu dönüş kaydına bağlanmalıdır.
Dövmede ısıl işlem fasonu çoğu zaman kilo üzerinden fiyatlanır. Gidiş irsaliyesinde adetin yanında toplam kilo da yazılırsa fasoncunun faturası kontrol edilebilir. Bir iş emrinin parçaları iki ayrı şarja bölünürse, iki şarjın sertlik sonuçları da ayrı tutulmalıdır; tek bir şarjda sorun çıktığında yalnız o parçalar ayrılır. Fason irsaliyesinin nasıl kesileceği fason irsaliyesi yazısında.
Örnek: 5.000 adet flanş için çelik ve hurda hesabı
Aşağıdaki hesap temsili rakamlarla yapılmıştır. Bir dövmehane 42CrMo4 çubuktan 5.000 adet flanş dövecek.
- Kesme ağırlığı parça başına 2,35 kg, dövme ham ağırlığı 2,05 kg, işlenmiş ağırlık 1,60 kg.
- Gereken çelik: 5.000 x 2,35 = 11.750 kg. Ayar parçaları ve çubuk sonu kayıpları için yaklaşık yüzde 2 pay eklenirse 12.000 kg.
- Beklenen çapak ve tufal: 5.000 x (2,35 - 2,05) = 1.500 kg.
- Isıl işleme giden ağırlık: 5.000 x 2,05 = 10.250 kg; fasoncu kilo üzerinden fatura keser.
- Talaşlı işlemede çıkan talaş: 5.000 x (2,05 - 1,60) = 2.250 kg.
İş emri kapandığında çubuk deposundan 12.300 kg çıkış görülüyorsa, 300 kg'lık fark ya fazladan ayar parçasıdır, ya kayıt dışı fire, ya da tartı hatası. Bu fark her iş emri için görüldüğünde, hangi parçada çelik kaybının büyüdüğü de ortaya çıkar.
Dövmehanelerde sık görülen kayıt hataları
- Dökümleri tek lotta toplamak: "42CrMo4 Ø60" tek kartta tek bakiye olur, hangi çubuğun hangi dökümden olduğu kaybolur.
- Kesme takozunu stoğa almamak: kesilmiş ama dövülmemiş takozlar sayımda görünmez.
- Çapağı tartmamak: hurdacıya giden ton ile beklenen çapak karşılaştırılamaz.
- Kalıbı iş emrine yazmamak: kalıp ömrü ancak tahminle bilinir.
- Isıl işlem şarjını almamak: sertlik sorununda hangi parçaların aynı şarjda olduğu bulunamaz.
PakERP One'da çubuktan sevkiyata
PakERP One dövmeye özel bir modül içermez; akış lot, nitelik, iş emri ve fason ekranlarıyla kurulur. Ücretsiz ERP programı olarak kullanıcı ve modül sınırı yoktur.
- 202 Alış İrsaliyesi: Çoklu Lot Girişi ile her döküm ayrı lot alır; satırda karşı lot, döküm no ve rulo ya da çubuk adedi girilir. Sertifika PDF'i belgenin Ekler sekmesine eklenir, 100x120 mal kabul etiketi UYGUN, ŞARTLI ya da RED olarak basılır.
- 301 Stok Kartları: çubuk kartında ana birim kg; parça kartında 2. birim kg ve katsayı (adet başı ağırlık) tanımlanır, raporlar adetin yanında kiloyu da verir.
- 8107 Ürün Ağacı: kesme, dövme, çapak kesme, ısıl işlem, kumlama ve işleme operasyonları şemada sıralanır; çubuk malzeme kutusuna parça başı kesme ağırlığı yazılır, ısıl işlem fason adım olarak işaretlenir, pres operasyonuna tezgah ile birlikte kalıp seçilir.
- 326 Nitelikler: kesilmiş takoz, ham dövme, ısıl işlemli, işlenmiş gibi aşamalar ayrı nitelik ve ayrı lot olarak stokta durur.
- 8121 Üretim Bildirimleri ve Android uygulama: iyi ve fire adet, fire nedeni, operatör ve vardiya girilir; tüketilen çubuk lotu en eski lot önerisinden "Lot Seç" ile değiştirilir ya da tablette etiketten okutulur. Bildirim listesi "Raporlar" menüsünden Excel'e alınıp kalıba göre toplanarak kalıp başına basılan adet bulunur; otomatik vuruş sayacı ve bakım uyarısı programda yoktur.
- 8124 Fason Siparişleri ve 102/202 fason irsaliyesi: ısıl işlemciye gidiş ve dönüş açık iş emrinin fason operasyonuna bağlanır; 8127 Fason Stok Mutabakatı fasoncudaki miktarı karşılaştırır.
- 327 Hurda Kayıtları ve 328 Hurda Cinsleri: çapak, talaş ve hatalı parça ayrı cins olarak tartılıp toplam eksi dara ile net kaydedilir.
- 8135 İzlenebilirlik: sevk edilen parça lotundan ısıl işlem aşamasına, kesilen çubuğa ve döküm numarasına kadar şema açılır.
Ekranların ayrıntısı Üretim modülü sayfasında.