CRM, müşteri ilişkileri yönetimidir: potansiyel müşteriyi ilk temastan siparişe kadar izlemek, kiminle ne konuşulduğunu ve sırada hangi işin olduğunu kayda geçirmektir. Üretim firmasında CRM; teklif taleplerini, tekrar eden siparişleri, yıllık çağrıları, satın alma departmanıyla görüşmeleri ve müşteri ziyaretlerini tek müşteri kartında toplar. Böylece satışçı değişse ya da izne çıksa bile müşterinin geçmişi ve bekleyen işi kaybolmaz.
Büyük bir müşterinizin satın alma sorumlusu değişti. Yeni gelen kişinin adını, telefonunu ve geçen ay hangi parça için fiyat istediğini firmanızda kim biliyor? Çoğu atölyede cevap tek bir satışçının telefon rehberinde ve defterinde durur.
CRM bu bilgiyi kişiden alıp firmaya yazmanın düzenidir. Adı yazılım dünyasından gelse de fikir eskidir: müşteriyle ilgili ne olduysa bir yere not edilir, sıradaki iş bir tarihe bağlanır. Önce tanım geliyor, sonra fabrika satışındaki kullanımı, en sonda da hangi kayıtlarla başlanacağı.
Tam boyutİçindekiler
- CRM nedir, üretim firmasında neyi tutar?
- Fabrika satışı mağaza satışından neden farklı?
- Üretim firmasında CRM hangi işlerde kullanılır?
- CRM'de hangi kayıtlar tutulur?
- CRM kullanmaya adım adım nasıl başlanır?
- CRM'in işe yaradığı nasıl anlaşılır?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da CRM nasıl kullanılır?
- Sık sorulan sorular
CRM nedir, üretim firmasında neyi tutar?
CRM (Customer Relationship Management), müşteri ve potansiyel müşteriyle yapılan her temasın kayıt altına alınması ve satışın aşama aşama izlenmesidir. Üretim firmasında CRM'in tuttuğu şey üç başlıkta toplanır: kim, ne konuşuldu, sırada ne var.
- Kim: müşteri firma, satın alma, kalite ve planlama tarafındaki yetkililer, telefonları ve görevleri.
- Ne konuşuldu: telefon görüşmesi, ziyaret, toplantı, gönderilen e-posta ve sonucu.
- Sırada ne var: teklif gönderilecek, fiyat revizyonu konuşulacak, yeni proje için tekrar aranacak.
Bunlara bir de iş fırsatı eklenir. Müşteri yeni bir parça için teklif istediğinde bu bir fırsattır; tutarı, aşaması ve kazanılma olasılığı vardır. Fırsat kazanılırsa siparişe, kaybedilirse nedeniyle birlikte arşive gider.
CRM bir muhasebe ya da stok programı değildir. Fatura kesmez, stok düşmez. Ama faturaya giden yolun başını tutar: o fatura hangi görüşmeden, hangi tekliften çıktı?
Fabrika satışı mağaza satışından neden farklı?
Fabrika satışında müşteri az, işlem uzun ve ilişki yıllarca sürer. Bu yüzden üretim firmasında CRM'in ağırlığı yeni müşteri bulmaktan çok mevcut müşteriyi doğru yönetmektedir.
Bir pres atölyesi düşünün. Müşteri listesinde belki birkaç ana sanayi tedarikçisi ve onlarca küçük müşteri vardır. Bir parçanın teklifi bir hafta sürebilir: teknik resim gelir, malzeme ve kalıp hesabı yapılır, termin konuşulur. Teklif kabul edilirse aynı parça aylarca, bazen yıllarca tekrar sipariş edilir.
Bu yapıda satışçının günü şu işlerle geçer:
- Satın alma departmanından gelen teklif talebini cevaplamak ve takip etmek.
- Yıllık ya da aylık çağrı (müşterinin önümüzdeki dönem ihtiyacı) bilgisini planlamaya iletmek.
- Hammadde fiyatı değişince fiyat revizyonu için görüşme yapmak.
- Termin sıkıştığında müşteriyle konuşup durumu yazmak.
- Belli aralıklarla müşteriyi ziyaret etmek ve ziyaretin notunu tutmak.
Yıllık çağrı ve tahmin takibi ayrı bir konudur; ayrıntısı müşteri çağrıları ve tahmin takibi rehberinde. CRM tarafında önemli olan, bu bilginin kimden, ne zaman geldiğinin müşteri kartında görünmesidir.
Üretim firmalarında CRM'e geçerken en çok zorlanılan yer görüşme kaydıdır; satışçı arar, konuşur ve not almadan diğer işe geçer. Görüşme kaydı iki cümleye indirildiğinde ve haftalık toplantı ekrandan yapıldığında alışkanlık birkaç haftada oturur.
Üretim firmasında CRM hangi işlerde kullanılır?
En çok dört iş için kullanılır: yeni müşteri adaylarını izlemek, teklifleri sonuçlandırmak, mevcut müşteriyle temas aralığını korumak ve kaybedilen işin nedenini öğrenmek.
Aday müşteri
Fuarda tanışılan, internetten yazan, bir tavsiyeyle arayan firma henüz müşteri değildir. Cari kart açmadan önce aday olarak tutulur; ciddileşince müşteriye dönüştürülür. Bu adımın ayrıntısı aday müşteri takibi yazısında.
Teklif ve fırsat
Her teklif talebi bir fırsat olarak açılır, aşaması güncellenir. Toplantıda "hangi teklifler cevap bekliyor" sorusunun cevabı listeden okunur, hafızadan değil. Aşamaların nasıl kurulacağı satış hunisi rehberinde.
Mevcut müşteri
Tekrar eden siparişi olan müşteriyle de düzenli temas gerekir. Uzun süredir aranmayan ya da ziyaret edilmeyen müşteri, CRM'de görev listesinde kendini belli eder.
Kayıp iş
Kaybedilen teklif nedeniyle kapanır: fiyat, termin, kalite şartı, müşteri vazgeçti. Bu kayıtlar birikince firmanın neden iş kaçırdığı sezgiden çıkıp listeye dönüşür.
CRM'de hangi kayıtlar tutulur?
Başlangıç için altı kayıt türü yeter. Fazlası ilk aylarda boş kalır ve sistemin kullanılmadığı izlenimi verir.
| Kayıt | Ne yazılır | Kim girer |
|---|---|---|
| Aday | Firma adı, kaynak (fuar, telefon, web), ilgilendiği iş, tahmini tutar, sorumlu | Satış |
| Müşteri (cari) | Ünvan, vergi bilgisi, adres, sorumlu satışçı | Satış, muhasebe |
| Kişi | Ad, görev (satın alma, kalite, planlama), telefon, e-posta | Satış |
| Fırsat | Konu, tutar, aşama, beklenen karar tarihi, sıradaki adım | Satış |
| Aktivite | Görüşme, ziyaret, toplantı, e-posta; kısa not ve sonuç | Görüşmeyi yapan herkes |
| Görev | Yapılacak iş, tarih, kime atandığı | Satış, yönetici |
Tabloda "kim girer" sütunu önemlidir. Aktiviteyi yalnız satışçı girerse planlamanın müşteriyle yaptığı termin görüşmesi kayda geçmez. Müşteriyle konuşan herkes, kısa da olsa not düşmelidir.
CRM kullanmaya adım adım nasıl başlanır?
Önce müşteri kartları düzeltilir, sonra kişiler ve açık işler girilir; geçmiş görüşmeleri geriye doğru yazmaya çalışmak gerekmez.
- Müşteri listesini temizleyin. Aktif müşterileri ayırın, mükerrer kartları birleştirin, her müşteriye bir sorumlu satışçı atayın.
- Kişileri girin. Her müşteride en az satın alma yetkilisi ve onun telefonu olsun. Kalite ve planlama tarafı biliniyorsa onlar da.
- Açık teklifleri fırsat olarak açın. Bugün cevap bekleyen ne varsa tutarı ve aşamasıyla girilir. Kapanmış eski teklifler girilmez.
- Aşamaları sade tutun. Dört beş aşama yeter: talep alındı, teklif hazırlanıyor, teklif verildi, görüşülüyor, kazanıldı ya da kaybedildi.
- Her görüşmeden sonra not alışkanlığı kurun. İki cümle yeter: ne konuşuldu, sırada ne var.
- Haftalık satış toplantısını ekrandan yapın. Excel çıktısı yerine CRM listesi açılır; eksik kayıt orada görünür ve tamamlanır.
İlk ay eksik kayıt olacaktır. Önemli olan, toplantıda konuşulan her işin listede bir satırı olmasıdır.
CRM'in işe yaradığı nasıl anlaşılır?
Birkaç ay sonra şu sorulara ekrandan, kimseye sormadan cevap verilebiliyorsa CRM işe yarıyordur. Cevap için yine satışçıyı aramak gerekiyorsa kayıt alışkanlığı oturmamıştır.
- Şu an cevap bekleyen teklifler hangileri, en eskisi kaç gündür bekliyor?
- Bu müşteriyle en son ne zaman görüşüldü, ne konuşuldu?
- Bu hafta kimin kimi araması gerekiyor?
- Son üç ayda kaybedilen işlerin çoğu hangi nedenle kaybedildi?
- Satışçı izne çıktığında onun müşterisini arayan kişi neyi bilmeli?
Son soru en iyi sınavdır. İzindeki satışçının yerine bakan kişi müşteriyi açtığında son görüşmeyi, açık teklifi ve bekleyen görevi görüyorsa müşteri bir kişiye değil firmaya bağlıdır. Bir müşterinin bütün kayıtlarını tek ekranda toplamanın yolu müşteri 360 görünümü yazısında.
Bu soruların hiçbiri bir oran ya da hedef istemez. CRM'den ilk beklenen, satışın kayıtlı olmasıdır; dönüşüm oranı, huni tutarı gibi göstergeler kayıt birikip düzene girdikten sonra anlam kazanır. Hangi göstergeye ne zaman bakılacağı CRM panosu rehberinde ayrıca anlatılıyor.
Sık yapılan hatalar
CRM'in kullanılmaz hâle gelmesinin nedenleri çoğu firmada aynıdır:
- Ayrı müşteri listesi: CRM'deki müşteri kartı ile faturanın kesildiği cari kart farklıysa iki liste zamanla birbirinden ayrılır. Adres birinde güncellenir, diğerinde eski kalır.
- Fazla alan: Her kayıtta doldurulması zorunlu onlarca alan, satışçının kayıt girmekten kaçmasına yol açar.
- Sıradaki adımın yazılmaması: Görüşme kaydedilir ama sonraki iş tarihe bağlanmaz. Fırsat orada bekler, kimse aramaz.
- Kayıp nedeninin boş geçilmesi: Kaybedilen iş "kaybedildi" diye kapanır; neden yazılmaz. Bir yıl sonra fiyat mı termin mi sorun, bilinmez.
- Yalnız yöneticinin bakması: CRM satışçıya iş çıkaran bir rapor aracı gibi görülürse kayıt girilmez. Satışçının kendi gününü planladığı ekran olmalıdır.
İlk maddenin neden bu kadar önemli olduğu ERP ve CRM ayrı mı olmalı yazısında ayrıca ele alınıyor.
PakERP One'da CRM nasıl kullanılır?
PakERP One'da CRM ayrı bir program değil, ana menünün en sağındaki CRM başlığıdır. Aday müşteriye dönüştüğünde açılan kart, faturanın kesildiği cari kartın kendisidir; bir şey iki kez girilmez. CRM programla birlikte ücretsiz gelir.
- 1203 Adaylar: fuardan, telefondan, web sitesinden gelen firmalar; kaynak, tahmini tutar ve sorumluyla. Tek işlemle müşteriye dönüştürülür, geçmiş görüşme ve görevler cariye taşınır.
- 1204 Fırsatlar: aşama sütunlarında kartlar (kanban) ya da tablo; kazanılan ve kaybedilen fırsat, kayıp nedeniyle.
- 1205 Aktiviteler ve 1206 Görevler ve Hatırlatmalar: görüşme, ziyaret, toplantı, e-posta kaydı; sıradaki iş ve tarihi.
- 1207 Teklif Takibi: 111 Satış Teklifleri'ndeki teklifler; bekleyen, kabul edilen, reddedilen.
- 1202 Müşteri Yönetimi: merkezde cari; fırsat, teklif, sipariş, fatura, kişi, aktivite, görev ve finans dalları tek şemada.
- 1201 CRM Panosu ve 1210 Satış Ekibi: açık fırsatlar, geciken görevler, satışçı başına müşteri, görüşme ve ciro.
Satışçı sahada Android "PakERP One CRM" uygulamasıyla müşterisine bakar ve ziyaretini kaydeder. Ekranların tamamı CRM sayfasında.