Satış hunisi, açık iş fırsatlarının aşamalara göre dizilmiş hâlidir. B2B üretim firmasında huni kurmak için önce gerçek satış adımları belirlenir (talep alındı, teklif hazırlanıyor, teklif verildi, görüşülüyor, kazanıldı ya da kaybedildi), her aşamaya giriş şartı ve kazanma olasılığı verilir, her fırsatın tutarı ve sıradaki adımı yazılır. Ağırlıklı tutar, fırsat tutarı ile aşama olasılığının çarpımıdır.
Pazartesi satış toplantısı. Tahtaya iki sütun çizilir: "teklif verildi" ve "cevap bekleniyor". Satışçılar aklına gelen işleri sayar, biri tutarları toplar. Toplantı biter, tahta silinir. Bir sonraki pazartesi aynı liste baştan yazılır ve geçen haftaki işlerden ikisi hiç anılmaz.
Satış hunisi bu tahtanın kalıcı hâlidir. Her iş bir satırdır, bir aşamadadır ve bir sonraki adımı vardır. Örnek olarak bir pres ve sac işleme atölyesinin satışını alalım; huni onun üzerinden adım adım kuruluyor.
Tam boyutİçindekiler
- Satış hunisi nedir, neden huni denir?
- B2B üretim firmasında huni hangi aşamalardan oluşur?
- Aşama olasılığı ve ağırlıklı tutar nasıl hesaplanır?
- Satış hunisi adım adım nasıl kurulur?
- Fırsatın bir aşamada beklemesi neden izlenir?
- Tekrar eden siparişler huniye girer mi?
- Huniyi kim, ne sıklıkla günceller?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da satış hunisi
- Sık sorulan sorular
Satış hunisi nedir, neden huni denir?
Satış hunisi, potansiyel işlerin ilk temastan karara kadar geçtiği aşamaların sıralı listesidir. Huni denmesinin nedeni, üst aşamaya giren işlerin yalnız bir kısmının alta, yani siparişe ulaşmasıdır.
İngilizce kaynaklarda aynı şey "pipeline" (boru hattı) diye de geçer. Huni, aşamalar arasındaki kaybı; boru hattı, içeride bekleyen toplam işi anlatır. Fabrikada ikisine de bakılır: içeride ne kadar iş var ve bunun ne kadarı gerçekten gelecek?
Hunideki her satıra fırsat denir. Fırsat bir müşteri ya da aday, bir konu (yeni parça, yeni proje, ek hacim), bir tutar ve bir aşamadan oluşur. Fırsatın nasıl açılıp kapandığı fırsat yönetimi rehberinde ayrıca anlatılıyor; bu yazı huninin iskeletine odaklanıyor.
B2B üretim firmasında huni hangi aşamalardan oluşur?
Fabrika satışında beş aktif aşama ve iki kapanış aşaması çoğu firmaya yeter. Önemli olan aşama adı değil, her aşamaya hangi şartla girildiğidir.
| Aşama | Giriş şartı | Çıkış şartı | Sorumlu |
|---|---|---|---|
| Talep alındı | Müşteri teklif istedi, teknik resim ya da şartname geldi | Talep incelendi, teklif verilecek mi kararı alındı | Satış |
| Teklif hazırlanıyor | Malzeme, kalıp ve işçilik hesabı başladı | Fiyat ve termin netleşti | Satış, üretim, satınalma |
| Teklif verildi | Teklif belgesi müşteriye gitti | Müşteri geri dönüş yaptı | Satış |
| Görüşülüyor | Fiyat, termin ya da şart üzerine pazarlık var | Karar açıklandı | Satış, yönetim |
| Kazanıldı | Sipariş ya da yazılı onay geldi | Kapanış | Satış |
| Kaybedildi | Müşteri başka firmayı seçti ya da vazgeçti | Kayıp nedeni yazıldı | Satış |
"Teklif hazırlanıyor" aşaması mağaza satışında yoktur ama üretimde en çok zaman alan yerdir. Bir parçanın hesabı için kalıphane, satınalma ve planlamadan bilgi beklenir. Bu aşamayı ayrı tutmak, teklifin satışçıda değil maliyet hesabında beklediğini görünür kılar.
"Talep alındı" aşamasının da bir işlevi vardır: her talebe teklif verilmez. Makine parkına uymayan, kapasitenin dolu olduğu dönemde istenen ya da ödeme şartı kabul edilemeyen işler bu aşamada elenir. Elenen talep "kaybedildi" değil, "teklif verilmedi" nedeniyle kapanır; böylece kayıp istatistiği bozulmaz ve hangi işlerin baştan reddedildiği de görünür.
Fabrika satışında huninin en çok tıkandığı yer teklif hazırlama aşamasıdır; satışçı müşteriye söz vermiştir ama fiyat kalıp ya da malzeme bilgisini bekler. Bu aşama ayrı tutulduğunda, gecikmenin kimde olduğu tartışma konusu olmaktan çıkar.
Aşama olasılığı ve ağırlıklı tutar nasıl hesaplanır?
Her aşamaya bir kazanma olasılığı verilir; ağırlıklı tutar, fırsat tutarı ile bu olasılığın çarpımıdır. Formül: ağırlıklı tutar = fırsat tutarı x aşama olasılığı / 100.
Olasılıklar başlangıçta tahmindir. Aşağıdaki örnekteki oranlar ve tutarlar temsilidir, bir firmanın gerçek verisi değildir:
| Fırsat | Aşama | Tutar | Olasılık | Ağırlıklı tutar |
|---|---|---|---|---|
| Braket, yeni proje | Talep alındı | 400.000 TL | %10 | 40.000 TL |
| Kapak sacı, ek hacim | Teklif verildi | 250.000 TL | %40 | 100.000 TL |
| Bağlantı parçası | Görüşülüyor | 150.000 TL | %60 | 90.000 TL |
| Destek sacı | Teklif hazırlanıyor | 100.000 TL | %20 | 20.000 TL |
Örnekte hunideki toplam tutar 900.000 TL, ağırlıklı toplam 250.000 TL'dir. Yönetim için anlamlı olan ikinci rakamdır: önümüzdeki dönem için beklenebilecek işin kaba bir tahmini.
Altı ay sonra olasılıklar gerçek veriyle düzeltilir. "Teklif verildi" aşamasına giren fırsatların kaçta kaçı kazanıldıysa o aşamanın olasılığı odur. Bu oranın nasıl ölçüleceği teklif dönüşüm oranı yazısında.
Satış hunisi adım adım nasıl kurulur?
Huni bir haftada kurulur; doğru çalışması birkaç ay kayıt ister. Sıra şöyledir:
- Son çeyrekte verilen teklifleri listeleyin. Hangi adımlardan geçtiklerini satışçılarla birlikte yazın. Aşamalar bu listeden çıkar, bir şablondan değil.
- Aşama sayısını beş altıda tutun. Her aşamanın giriş şartını tek cümleyle yazın. Şartı yazılamayan aşama gereksizdir.
- Olasılıkları tahminle başlatın. Üst aşamalara düşük, karara yakın aşamalara yüksek oran verin; ileride veriyle düzeltin.
- Bekleme süresi belirleyin. Bir fırsat bir aşamada kaç gün kalırsa işaretlensin? Teklif hazırlama için daha uzun, teklif verildi için daha kısa süre makuldür.
- Açık işleri girin. Bugün cevap bekleyen her teklif bir fırsat olur: müşteri, konu, tutar, aşama, sıradaki adım.
- Kayıp nedenlerini listeleyin. Fiyat, termin, kalite şartı, kapasite, müşteri vazgeçti. Kapanışta biri seçilmeden fırsat kapanmasın.
- Haftalık toplantıyı huniden yapın. Aşamada uzun bekleyenler ve sıradaki adımı olmayanlar önce konuşulur.
Fırsatın bir aşamada beklemesi neden izlenir?
Çünkü huni dolu görünürken iş akmıyor olabilir. Toplam tutar her hafta aynı kalıyorsa ya yeni fırsat gelmiyordur ya da eskiler yerinde sayıyordur.
Örneğin "teklif verildi" aşamasında üç haftadır duran bir fırsatın gerçek olasılığı, aşamanın verdiği orandan düşüktür. Müşteri büyük ihtimalle başka teklifleri de değerlendiriyordur ya da proje ertelenmiştir. Bekleme süresi aşıldığında fırsatın işaretlenmesi, satışçıya "ara ve öğren" demenin en kısa yoludur.
Bekleyen fırsatın cevabı bazen kayıptır. Bu da bir bilgidir; kayıp nedeni yazılıp kapatılan fırsat, huniyi şişirmekten iyidir. Kayıp nedenlerinin nasıl okunacağı kaybedilen işin analizi rehberinde.
Tekrar eden siparişler huniye girer mi?
Girmez. Seri üretimde aynı parçanın her ay gelen siparişi bir fırsat değil, mevcut işin devamıdır; huniye girerse toplam tutar anlamını yitirir.
Huniye giren işler yeni karar gerektiren işlerdir: yeni parça, yeni proje, mevcut müşteriden ek hacim, fiyat revizyonu görüşmesi, yeni bir müşteri. Tekrar eden siparişin miktarı ise müşterinin çağrısından ve tahmininden izlenir. Bu ikisini ayırmak için müşteri çağrıları ve tahmin takibi yazısına bakılabilir.
Fiyat revizyonu ayrı bir durumdur. Hammadde fiyatı değişince mevcut parçanın fiyatı yeniden konuşulur; kaybedilirse iş elden gidebilir. Bu görüşmeler huniye ayrı bir konu adıyla girilirse yönetim hangi müşteride fiyat görüşmesinin sürdüğünü görür.
Huniyi kim, ne sıklıkla günceller?
Fırsatı açan satışçı günceller; yönetici haftada bir bakar. Huni, toplantıdan önce güncellenmiş olmalıdır, toplantıda değil.
Pratikte üç an vardır. Müşteriden bir haber geldiğinde (teklif istendi, fiyat itiraz edildi, sipariş geldi) aşama aynı gün değiştirilir. Satışçı haftanın son günü kendi listesine bakar: sıradaki adımı geçmiş ya da boş olan fırsatları düzeltir. Yönetici de haftalık toplantıdan önce huninin toplamına ve uzun bekleyenlere göz atar.
Planlama ve satınalma huniyi güncellemez ama okur. "Görüşülüyor" aşamasında büyük bir fırsat varsa planlama kapasiteyi, satınalma da özel bir hammaddenin tedarik süresini önceden sorabilir. Huni bu açıdan yalnız satışın değil, fabrikanın önümüzdeki aylara bakan penceresidir.
Sık yapılan hatalar
- Tutarı boş fırsat girmek: Tutarı boş fırsat huni toplamına girmez. Kesin rakam yoksa makul bir tahmin yazılmalı, teklif verilince düzeltilmelidir.
- Aynı işi iki kez açmak: Revize edilen teklif yeni fırsat değildir; mevcut fırsatın tutarı güncellenir. Aksi hâlde huni aynı işi iki kez sayar.
- Her teklifi aynı aşamaya yığmak: Hazırlanan ve verilen teklif ayrılmazsa gecikmenin satışta mı hesapta mı olduğu görünmez.
- Kapanmayan fırsatlar: Müşteri aylardır dönmüyorsa fırsat kaybedildi diye kapatılmalıdır. Açık bırakılan eski fırsatlar ağırlıklı tutarı şişirir.
- Olasılığı satışçının hissine bırakmak: Olasılık aşamadan gelmelidir. Her satışçı kendi oranını yazarsa toplamlar karşılaştırılamaz.
- Sıradaki adımı yazmamak: Aşaması doğru ama sonraki işi tarihsiz bir fırsat, takipsiz kalmış demektir.
PakERP One'da satış hunisi
PakERP One'da huni CRM menüsündeki fırsatlardan kurulur; aşamalar firmanın kendi listesidir.
- Fırsat Aşamaları (CRM tanımları): aşamanın adı, sırası, rengi, kazanma olasılığı ve fırsat o aşamada kaç gün bekleyince işaretleneceği buradan düzenlenir. Kayıp nedenleri ve aday kaynakları da ayrı tanım listeleridir.
- 1204 Fırsatlar: aşama sütunlarında kartlar; kart sürüklenince aşama değişir. Olasılık aşamadan gelir, ağırlıklı tutar kendiliğinden hesaplanır. Bekleme süresini aşan kartta "19 gündür bekliyor" gibi bir işaret görünür. Aynı liste tablo görünümünde de açılır.
- Sıradaki adım göstergesi: her fırsatın yanında gecikti, bugün, planlı ya da adım yok bilgisi.
- 1201 CRM Panosu: açık fırsatlar, bu ay kazanılan, geciken görev, cevap bekleyen teklif ve ortada satış akışı.
Kazanılan fırsattan hazırlanan teklif 111 Satış Teklifleri'ndeki belgenin kendisidir; siparişe ve faturaya aynı belge zinciriyle gider. CRM programla birlikte ücretsiz gelir. Ayrıntılı kullanım: CRM kılavuzu.