Fırsat yönetimi, müşteriyle konuşulan her somut işin tutarı, aşaması, karar tarihi ve sıradaki adımıyla kaydedilip kapanana kadar izlenmesidir. Hangi işin kazanılacağı satışçının hissinden değil işaretlerden anlaşılır: karar tarihi belli mi, karar veren kişiyle görüşüldü mü, teknik şartlar netleşti mi, müşteri geri dönüyor mu? Her fırsat ya kazanıldı ya da nedeniyle kaybedildi olarak kapanır.
Ayın son haftası. Genel müdür satış toplantısında soruyor: "Önümüzdeki ay hangi işler geliyor?" Satışçı listesini sayıyor; hepsi "olumlu" görünüyor, hepsi "büyük ihtimalle" geliyor. Ay bitince listedeki işlerin bir kısmı siparişe dönüyor, bir kısmından hiç haber çıkmıyor ve kimse hangisinin neden gelmediğini bilmiyor.
Fırsat yönetimi bu "büyük ihtimalle"yi kayda bağlar. Bir fırsat kaydında neler olmalı, kazanılacak iş hangi işaretlerden anlaşılır, fırsat açılıştan kapanışa nasıl yürür: bu üç sorunun cevabı sırayla aşağıdaki bölümlerde.
Tam boyutİçindekiler
- Satış fırsatı nedir, fırsat yönetimi neyi kapsar?
- Bir fırsat kaydında hangi bilgiler olmalı?
- Hangi fırsatın kazanılacağı nasıl anlaşılır?
- Aynı anda çok fırsat açıksa hangisine öncelik verilir?
- Her fırsatta sıradaki adım neden olmalı?
- Fırsat baştan sona nasıl yönetilir?
- Fırsat ne zaman kapatılmalı?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da fırsat yönetimi
- Sık sorulan sorular
Satış fırsatı nedir, fırsat yönetimi neyi kapsar?
Satış fırsatı, belirli bir müşteriyle belirli bir iş için başlamış satış görüşmesidir: yeni bir parçanın teklifi, mevcut parçada ek hacim, yeni bir proje ya da fiyat revizyonu. Fırsat yönetimi bu işlerin açılışından kapanışına kadar izlenmesini kapsar.
Fırsatı müşteriden ve tekliften ayırmak gerekir. Müşteri bir firmadır; aynı müşteride aynı anda üç fırsat açık olabilir. Teklif ise fırsatın bir aşamasında üretilen belgedir; bir fırsat için birden çok revizyon verilebilir ama fırsat tektir.
Her temas bir fırsat değildir. Müşterinin mevcut siparişinin termini için yaptığı arama bir görüşmedir, fırsat değil. Seri üretimde her ay gelen tekrar siparişi de fırsat olarak açılmaz; o, mevcut işin devamıdır. Fırsat ancak yeni bir karar gerektiğinde açılır: müşteri yeni bir şey alacak mı, fiyatı kabul edecek mi, hacmi artıracak mı?
Fırsatlar aşamalara göre dizildiğinde satış hunisi ortaya çıkar. Huninin aşamalarının nasıl kurulacağı satış hunisi yazısında; burada tek tek fırsatların nasıl yönetileceğine bakıyoruz.
Bir fırsat kaydında hangi bilgiler olmalı?
Yedi bilgi, bir fırsatın takibi için yeterlidir. Eksik olan her biri ileride bir soruyu cevapsız bırakır.
| Bilgi | Neden gerekli | Fabrikadan örnek |
|---|---|---|
| Müşteri | Fırsatın kime ait olduğu | Bir koltuk iskeleti üreticisi |
| Konu | Ne satıldığı | Yeni model için dört sac parça |
| Tutar | Önceliklendirme ve tahmin | Yıllık tahmini sipariş tutarı |
| Aşama | İşin nerede olduğu | Teklif verildi |
| Beklenen karar tarihi | Hangi aya düşeceği | Müşterinin proje takvimi |
| Sorumlu | Kimin takip edeceği | Bölge satışçısı |
| Sıradaki adım ve tarihi | Takipsiz kalmaması | Satın almayla fiyat görüşmesi, perşembe |
Tutar konusunda bir not: seri üretimde fırsatın tutarı tek siparişin değil, işin yıllık ya da proje boyu değeridir. Aynı firmada herkes aynı tanımı kullanmazsa fırsatlar karşılaştırılamaz. Hangisini seçtiğiniz değil, herkesin aynısını kullanması önemlidir.
Fabrikalarda fırsat listesi genellikle teklif aşamasında şişer: teklif gönderilir, müşteri dönmez, kayıt da açık kalır. Bekleme süresi aşılan fırsatların her hafta tek tek konuşulduğu firmalarda liste kısa ama gerçekçi kalır.
Hangi fırsatın kazanılacağı nasıl anlaşılır?
İşaretlere bakılarak. Satışçının iyimserliği tek başına ölçü değildir; müşterinin davranışı daha çok şey söyler.
| Konu | Kazanma yönünde işaret | Kaybetme yönünde işaret |
|---|---|---|
| Karar tarihi | Müşteri tarih verdi, proje takvimi belli | "Bakacağız" dışında cevap yok |
| Karar veren | Satın alma ve mühendislikle ayrı ayrı görüşüldü | Yalnız bilgi toplayan bir kişiyle konuşuluyor |
| Teknik şart | Tolerans, malzeme, kaplama soruları netleşti | Teknik soru hiç sorulmadı |
| Fiyat görüşmesi | Belirli kalemlerde pazarlık var | Yalnız toplam fiyat soruldu, sonra sessizlik |
| Termin | İlk sevk tarihi konuşuluyor | Termin hiç gündeme gelmedi |
| Temas | Müşteri kendisi arıyor, ek bilgi istiyor | Toplantı iki kez ertelendi |
Termin konusu fabrika satışında belirleyicidir. Müşteri ilk sevk tarihini soruyorsa işi gerçekten planlıyordur. Verilen terminin tutturulabilir olması da kazanmanın şartıdır; bu konu doğru termin verme rehberinde ayrıca ele alınıyor.
Aynı anda çok fırsat açıksa hangisine öncelik verilir?
Ağırlıklı tutarı yüksek, karar tarihi yakın ve sıradaki adımı gecikmiş olana. Bu üç bilgi birlikte okunduğunda haftanın öncelik listesi kendiliğinden çıkar.
Ağırlıklı tutar, fırsatın tutarı ile aşamasının kazanma olasılığının çarpımıdır. Yüksek tutarlı ama ilk aşamadaki bir fırsat, orta tutarlı ama görüşme aşamasındaki bir fırsattan daha az ağırlık taşıyabilir. Karar tarihi yakın olan fırsat ise beklemeye gelmez: müşteri karar verdikten sonra yapılan arama işe yaramaz.
Fabrikada bir öncelik ölçüsü daha vardır: kapasite. Görüşmedeki iş, dolu bir makineye ya da yoğun bir fason operasyonuna yükleniyorsa satışçı termin konuşmadan önce planlamaya sormalıdır. Kazanılan ama zamanında yapılamayan iş, kaybedilen bir işe göre daha çok zarar verebilir.
Öncelik listesi haftada bir yeniden yapılır. Her pazartesi aynı üç soruyla bakılır: bu hafta karar verilecek iş hangisi, en büyük ağırlıklı tutar nerede, hangi fırsatın adımı geçmiş?
Her fırsatta sıradaki adım neden olmalı?
Çünkü sıradaki adımı olmayan fırsat, kimsenin takip etmediği fırsattır. Fırsat kaydının en çok ihmal edilen alanı budur ve en çok iş kaybettiren de odur.
Sıradaki adım somut olmalıdır: "takip" değil, "satın almayı arayıp revize fiyatı sor". Bir tarihi olmalıdır. Tarih geçtiğinde fırsat bir listede kendini göstermelidir. Bu sayede yönetici, tek tek sormadan hangi işlerin beklediğini görür.
Basit bir kural işe yarar: bir görüşme bittiğinde, bir sonraki adım yazılmadan görüşme kaydı kapanmaz. Adım yazmak otuz saniye sürer; unutulan bir fırsatın maliyeti çoğu zaman bütün bir teklif emeğidir. Görev ve hatırlatmaların satışta nasıl kullanıldığı görev ve hatırlatma takibi yazısında.
Fırsat baştan sona nasıl yönetilir?
- Açılış: müşteri bir iş için temas ettiğinde fırsat açılır; konu, tahmini tutar ve sorumlu yazılır.
- Nitelendirme: iş kapsamımıza uyuyor mu, hacim anlamlı mı, karar veren kim? Uymuyorsa fırsat "teklif verilmedi" diye kapanır.
- Teklif hazırlığı: maliyet, kalıp, malzeme ve termin bilgisi toplanır. Bu aşamada beklenen bilgi ve kimden beklendiği not edilir.
- Teklif: belge gönderilir, fırsatın tutarı teklifteki tutarla güncellenir, geri dönüş için tarih konur.
- Görüşme: pazarlık, revizyon, teknik toplantı. Her temasın notu fırsata işlenir.
- Kapanış: kazanıldıysa sipariş girilir; kaybedildiyse neden seçilir ve kısa bir açıklama yazılır.
Kapanıştaki neden alanı, satışın en değerli verisidir. Kaybedilen fırsatların nedenleri bir araya geldiğinde fiyat mı, termin mi, kalite şartı mı sorun, görünür olur. Bu analizin nasıl yapılacağı kaybedilen işin nedeni rehberinde.
Fırsat ne zaman kapatılmalı?
Sonuç belli olduğunda, ya da sonuç uzun süredir belirsiz kaldığında. İkinci durum genellikle atlanır.
Müşteri aylardır dönmüyorsa, toplantılar ertelenmişse, proje "şimdilik durdu" denmişse fırsat açık bırakılmamalıdır. Açık kalan eski fırsatlar huni toplamını şişirir, tahmini bozar. Böyle bir fırsat "müşteri vazgeçti" ya da "proje ertelendi" nedeniyle kapatılır; iş yeniden canlanırsa yeni bir fırsat açılır.
Kazanılan fırsat da beklemeden kapatılmalıdır. Sipariş geldiği hâlde "görüşülüyor" aşamasında kalan fırsat, aynı işi iki kez saydırır: bir kez huniye, bir kez siparişe.
Kapanışta kısa bir değerlendirme yazmak da faydalıdır. Kazanılan bir iş için müşterinin bizi neden seçtiği (fiyat, termin, daha önceki kalite geçmişi, hızlı teklif) bir sonraki teklifte neye dikkat edileceğini söyler. Kaybedilen bir iş için rakibin teklifi hakkında bir bilgi edinildiyse o da not edilir. Bu notlar iki cümleyi geçmese bile bir yıl sonra aynı müşteriye teklif verilirken açılıp okunur.
Kapanan fırsatların oranı da zamanla bir gösterge olur: verilen tekliflerin kaçta kaçı siparişe dönüyor? Bu oranın nasıl hesaplanacağı ve neye göre kırılacağı teklif dönüşüm oranı yazısında.
Sık yapılan hatalar
- Revizyonu yeni fırsat saymak: Aynı iş için verilen ikinci teklif mevcut fırsatın tutarını değiştirir; yeni fırsat açılmaz.
- Karar tarihini hiç yazmamak: Hangi işin hangi aya düşeceği bilinmez, tahmin yapılamaz.
- Olasılığı her fırsatta elle değiştirmek: Olasılık aşamaya bağlı olmalıdır; elle yazılan oranlar satışçıdan satışçıya değişir.
- Kaybı "diğer" nedeniyle kapatmak: Neden listesinde karşılığı yoksa liste güncellenmelidir.
- Fırsatı yalnız satışçıya bırakmak: Büyük fırsatlarda üretim ve yönetimin de görüşme notlarını görmesi gerekir.
PakERP One'da fırsat yönetimi
PakERP One'da fırsatlar CRM menüsünde müşteri kartına bağlı tutulur ve teklif, sipariş, fatura zincirine aynı kayıtla bağlanır.
- 1204 Fırsatlar: aşamalı kanban ve tablo görünümü. Kart sürüklenince aşama değişir; olasılık aşamadan gelir, ağırlıklı tutar kendiliğinden hesaplanır. Kazanılan ve kaybedilen fırsatlar kayıp nedeniyle kapanır.
- Sıradaki adım göstergesi: her fırsatın yanında gecikti, bugün, planlı ya da adım yok bilgisi; takipsiz fırsat panoda öne çıkar. Aşamasında belirlenen günden uzun kalan kart işaretlenir.
- Fırsattan teklif: teklif doğrudan fırsattan hazırlanır ve 111 Satış Teklifleri'nde belge olarak durur; 1207 Teklif Takibi'nde cevap durumu izlenir.
- 1206 Görevler ve Hatırlatmalar: görev tamamlanırken sıradaki adım sorulur.
- 1202 Müşteri Yönetimi: müşterinin fırsatları, teklifleri ve siparişleri aynı şemada.
Satışçı sahadan fırsatın aşamasını ücretsiz Android CRM uygulamasıyla değiştirir. Adım adım kullanım: CRM kılavuzu.