Kaybedilen işin nedeni, her kaybedilen teklif ya da fırsat sabit bir neden listesinden biri seçilerek kapatıldığında analiz edilebilir hâle gelir. Nedenler fiyat, termin, kalite şartı, kapasite, ödeme şartı, geç teklif ve müşterinin vazgeçmesi gibi başlıklarda toplanır. Üç ya da altı aylık dönemde nedenler adet ve tutar olarak sayılır, müşteri ve iş türüne göre kırılır; en çok tekrar eden neden için karar alınır.
Telefon çalıyor. Arayan, iki aydır teklifi konuşulan müşterinin satın alma sorumlusu: "Bu projede başka bir firmayla devam ediyoruz, teşekkür ederiz." Satışçı telefonu kapatıyor, teklif dosyasını kenara koyuyor. Neden kaybedildiği sorulmadı; sorulduysa da bir yere yazılmadı.
Altı ay sonra yönetim aynı soruyu soruyor: neden son dönemde büyük işleri kaçırıyoruz? Herkesin bir fikri var, kimsenin kaydı yok. Kayıp nedeni analizi bu fikirleri sayıya çevirir. Yapılacak iş üç parçalı: sabit bir neden listesi kurmak, nedeni müşteriden öğrenmek ve biriken kayıtlardan karar çıkarmak.
Tam boyutİçindekiler
- Kayıp nedeni analizi nedir, neden yapılır?
- Kayıp nedenleri listesi nasıl hazırlanır?
- Kayıp nedeni müşteriden nasıl öğrenilir?
- Kayıp nedenleri adım adım nasıl analiz edilir?
- Mevcut müşteri sessizce nasıl kaybedilir?
- Kazanılan işin nedeni de yazılmalı mı?
- Analizden hangi kararlar çıkar?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da kayıp nedenlerini izlemek
- Sık sorulan sorular
Kayıp nedeni analizi nedir, neden yapılır?
Kayıp nedeni analizi, kaybedilen teklif ve fırsatların neden kaybedildiğini kayda geçirip belirli aralıklarla toplu olarak incelemektir. Amaç tek bir kaybı açıklamak değil, tekrar eden nedeni bulmaktır.
Tek bir kayıp çoğu zaman şansa bağlanır: müşteri tanıdığıyla çalıştı, rakip o ay boştaydı. Ama aynı neden on kayıptan altısında görünüyorsa bu artık şans değildir. Fiyatlama yöntemi, termin hesabı ya da teklif hazırlama süresi gözden geçirilmelidir.
İngilizce kaynaklarda bu çalışma "win loss analizi" diye geçer; kazanılan işlerin nedenleri de aynı şekilde toplanır. Fabrika satışında kazanılan işin nedeni de değerlidir: müşteri bizi termin için mi, kalite geçmişi için mi, fiyat için mi seçti?
Analiz, fırsatların düzenli kapatılmasına dayanır. Fırsatın açılıştan kapanışa nasıl yönetildiği fırsat yönetimi rehberinde anlatılıyor.
Kayıp nedenleri listesi nasıl hazırlanır?
Sabit, kısa ve birbirinden ayrışan nedenlerle. Her kayıpta yalnız biri seçilir; gerekirse ayrıca kısa bir açıklama yazılır. Üretim firması için çoğu zaman şu liste yeterlidir:
| Neden | Ne anlama gelir | Kim bakar |
|---|---|---|
| Fiyat | Rakip daha ucuz teklif verdi | Satış, maliyet |
| Termin | İstenen tarihte teslim edemeyecektik | Planlama |
| Teknik yeterlilik | Tolerans, malzeme, kaplama ya da ölçü şartını karşılayamadık | Üretim, kalite |
| Kapasite | Makine ya da fason kapasitesi yetmedi | Planlama, yönetim |
| Ödeme şartı | Müşterinin vade ya da ödeme şekli uygun değildi | Finans, yönetim |
| Geç teklif | Teklifimiz karar verildikten sonra gitti | Satış |
| Mevcut tedarikçide kaldı | Müşteri yerleşik tedarikçisini değiştirmedi | Satış |
| Müşteri vazgeçti | Proje iptal edildi ya da ertelendi | Satış |
"Diğer" seçeneği olabilir ama sık seçiliyorsa liste eksiktir; açıklamalara bakılıp yeni bir neden eklenir. Listeyi her çeyrekte değiştirmek ise geçmişle karşılaştırmayı bozar. Neden adları değişecekse eski kayıtlar da yeni ada taşınmalıdır.
Kayıp nedeni ilk toplandığında çoğu firmada fiyat açık ara ilk sıradadır. Müşteriyle teyit edilen kayıplar ayrı sayıldığında termin ve geç teklif nedenlerinin payı belirgin biçimde artar.
Kayıp nedeni müşteriden nasıl öğrenilir?
Doğrudan sorarak, karar açıklandıktan sonraki ilk birkaç gün içinde. Satın alma sorumluları çoğu zaman nedeni söyler; sorulmadığı için söylemezler.
Sorunun biçimi önemlidir. "Neden bizi seçmediniz?" savunma doğurur. "Bir dahaki teklifimizde neyi farklı yapmalıyız?" daha açık bir cevap getirir. Fiyat söz konusuysa farkın büyüklüğünü sormak da işe yarar: küçük bir fark mı, büyük bir fark mı? Büyük fark, maliyet hesabında bir varsayımın yanlış olduğunu düşündürür.
Satışçının yazdığı neden ile müşterinin söylediği neden her zaman aynı değildir. Satışçı kaybı çoğu zaman fiyata bağlar; müşteri ise termin belirsizliğinden ya da teknik sorulara geç cevap verilmesinden söz edebilir. Bu yüzden büyük kayıplarda nedeni satış yöneticisinin de müşteriyle teyit etmesi faydalıdır.
Cevap alınamazsa bu da kaydedilir: neden "bilinmiyor" olarak işaretlenir. Bilinmeyen kayıpların oranı yüksekse analizden önce toplama alışkanlığı düzeltilmelidir.
Kayıp nedenleri adım adım nasıl analiz edilir?
- Dönemi seçin. Üç ya da altı ay. Daha kısa dönemde kayıp sayısı az olur, sonuç rastlantıya kalır.
- Nedenleri adet olarak sayın. Her nedenin kaç kayıpta seçildiği bulunur ve çoktan aza dizilir.
- Aynı sayımı tutar olarak yapın. Az sayıda ama büyük tutarlı kayıplar adet sıralamasında görünmez.
- Kırılım yapın. Müşteri, iş türü, tutar bandı, satışçı. "Fiyat" nedeni yalnız bir iş türünde yoğunlaşıyorsa sorun o sürecin maliyetindedir.
- İlk iki nedene odaklanın. Çoğu zaman kayıpların büyük kısmı birkaç nedende toplanır. Bu yaklaşım Pareto analizi ile aynı mantıktadır.
- Açıklamaları okuyun. Sayılar hangi nedene bakılacağını söyler, açıklamalar neyin değişmesi gerektiğini.
- Karar ve sorumlu yazın. Her odak neden için bir aksiyon ve bir sonraki analizde kontrol.
Örnek (temsili): altı ayda kaybedilen 30 tekliften 12'si fiyat, 8'i termin, 5'i geç teklif, 5'i diğer nedenlerle kaybedilmiş olsun. Tutar bazında ise termin nedeni ilk sıraya çıkıyorsa, büyük işler termin yüzünden kaçırılıyor demektir; çözüm fiyatta değil planlamadadır.
Kayıp nedenleri, teklif dönüşüm oranının arka yüzüdür. Oranın nasıl hesaplandığı teklif dönüşüm oranı yazısında.
Mevcut müşteri sessizce nasıl kaybedilir?
Sipariş azalarak. Mevcut müşteri çoğu zaman "artık çalışmıyoruz" demez; siparişleri seyrekleşir, miktarlar düşer, bir gün hiç gelmez. Bu kayıp bir fırsatın kapanışında görünmediği için kayıp listesine de girmez.
Sessiz kaybı yakalamak için birkaç işarete düzenli bakılır:
- Son sipariş tarihi, müşterinin olağan sipariş aralığını geçti mi?
- Son üç ayın sipariş tutarı geçen yılın aynı dönemine göre belirgin düştü mü?
- Son görüşme ne zaman yapıldı? Uzun süredir kimse aramadıysa bilgi de yoktur.
- Kalite şikayeti ya da geciken teslimat var mı? Müşteri şikayetlerinin kaydı için müşteri şikayeti yönetimi rehberine bakılabilir.
Bu işaretlerden biri görüldüğünde müşteri aranır ya da ziyaret edilir. Görüşmede bir neden öğrenilirse kayıp nedeni listesindeki başlıklarla aynı adla not edilir; böylece yeni iş kaybı ile mevcut müşteri kaybı aynı tabloda okunur.
Kazanılan işin nedeni de yazılmalı mı?
Evet. Kazanılan işin nedeni, firmanın neyi iyi yaptığını gösterir ve bir sonraki teklifte neyin korunacağını söyler.
Fabrika satışında kazanılan iş çoğu zaman fiyatla açıklanır ama müşteriye sorulduğunda başka nedenler çıkar: teklifin hızlı gelmesi, teknik sorulara aynı gün cevap verilmesi, önceki işlerde terminin tutması, kalite belgelerinin eksiksiz gönderilmesi. Bunlar fiyattan daha zor taklit edilen üstünlüklerdir.
Kazanma nedenleri için ayrı bir liste tutmak gerekmez; kayıp listesindeki başlıkların olumlu karşılığı yeterlidir (fiyat uygundu, termin uygundu, teknik yeterlilik, hızlı teklif, mevcut ilişki). Böylece aynı başlık altında kaç işin kazanıldığı ve kaç işin kaybedildiği yan yana görülür. Örneğin "termin" başlığında kazanılan iş sayısı kaybedilenden çoksa, firmanın termin konusunda güçlü olduğu ve teklif konuşmasında bunun öne çıkarılması gerektiği anlaşılır.
Analizden hangi kararlar çıkar?
Nedenin sahibine göre değişir. Fiyat nedeninde maliyet hesabının varsayımları (hurda payı, hazırlık süresi, fason bedeli) gözden geçirilir. Termin nedeninde teklif aşamasında planlamaya danışma kuralı getirilir. Geç teklif nedeninde teklif hazırlama süresi ölçülmeye başlanır. Teknik yeterlilik nedeni tekrar ediyorsa ya bu işlere teklif verilmez ya da yatırım konuşulur.
Bazı kararlar "bu işe teklif vermeyelim" şeklindedir. Bu da değerlidir: kazanılması zor işlere harcanan teklif emeği, kazanılabilecek işlere ayrılır.
Kararın etkisi bir sonraki analizde ölçülür. Termin için planlamaya danışma kuralı getirildiyse, sonraki çeyrekte termin nedeniyle kaybedilen iş sayısı azaldı mı? Azalmadıysa ya kural uygulanmıyordur ya da sorun başka yerdedir. Analiz toplantısının ilk gündem maddesi, önceki toplantıda alınan kararların ne olduğudur.
Sık yapılan hatalar
- Her kaybı fiyata bağlamak: En kolay söylenen neden fiyattır; gerçek neden termin ya da geç teklif olabilir.
- Nedeni zorunlu tutmamak: Neden seçilmeden kapanan fırsatlar analizin dışında kalır.
- Yalnız adet saymak: Büyük tutarlı birkaç kayıp küçük kayıplar arasında kaybolur.
- Analizi yapıp karar almamak: Her çeyrek aynı tablo sunulur, hiçbir şey değişmez.
- Satışçıyı suçlamak için kullanmak: Kayıp nedeni bir ceza listesine dönüşürse satışçılar nedeni dürüst yazmaz; her kayıp "müşteri vazgeçti" olur.
- Teklif verilmeyen talepleri kayıp saymak: Bilerek teklif verilmeyen iş kayıp değildir; ayrı bir başlıkta tutulmalıdır.
PakERP One'da kayıp nedenlerini izlemek
PakERP One'da kayıp nedenleri CRM tanımlarında firmanın kendi listesi olarak tutulur ve her kaybedilen fırsatta biri seçilir.
- 1204 Fırsatlar: kaybedilen fırsat kayıp nedeniyle kapanır; tablo görünümünde nedene göre süzülür ve sıralanır.
- 1201 CRM Panosu: son 90 günün kayıp nedenleri çoktan aza sıralı görünür.
- 1207 Teklif Takibi: reddedilen ve geçerliliği dolan teklifler ayrı gruplarda.
- 1202 Müşteri Yönetimi: müşteri şemasında son siparişler, faturalar, görüşmeler ve finans durumu tek ekranda; sessizleşen müşteri buradan okunur.
- 1205 Aktiviteler: müşteriyle yapılan kayıp görüşmesinin notu müşterinin zaman çizelgesine yazılır.
CRM programla birlikte ücretsiz gelir. Tanımların nasıl düzenleneceği: CRM kılavuzu.