1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Cp ve Cpk Nasıl Hesaplanır
Üretim Rehberi · Kalite

Cp ve Cpk Nasıl Hesaplanır? Proses Yeterliliği, Ppk Farkı ve Talaşlı İmalattan Örnek

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Cp, tolerans genişliğinin prosesin doğal yayılımına (6 sigma) oranıdır ve prosesin toleransa sığıp sığamayacağını gösterir. Cpk ise ortalamanın toleransın hangi ucuna yakın olduğunu da hesaba katar: üst sınıra ve alt sınıra olan uzaklıklardan küçük olanı 3 sigmaya bölünür. Cp yüksek ama Cpk düşükse proses merkezde değildir. Otomotiv müşterileri seri üretimde çoğunlukla en az 1,33 Cpk ister.

Müşterinin kalite mühendisi toplantıda tek bir soru sorar: «Bu çapın Cpk'sı kaç?» Cevap 0,93 ise konuşma uzar. Oysa aynı tezgah, aynı takım ve aynı operatörle yapılan iş, ofset 8 mikron düzeltilince 1,1'e çıkabilir. Cpk'yı düşüren her zaman kötü bir tezgah değildir; çoğu zaman merkezden kaymış bir ayardır.

Proses yeterliliği hesabı bu iki durumu ayırmaya yarar: proses bu toleransı tutturacak kadar dar mı dağılıyor, yoksa dar dağılıyor ama yanlış yerde mi? Formüller kısadır. Asıl iş, doğru veriyi toplamak ve doğru sigmayı kullanmaktır.

İş emirleri (8120): Operasyon bazlı iş emirleri; ilerleme çubuğu, tezgah, fasoncu, termin ve müşteri.Tam boyut
İş emirleri (8120) · Operasyon bazlı iş emirleri; ilerleme çubuğu, tezgah, fasoncu, termin ve müşteri.

Cp ve Cpk nedir, neyi ölçer?

İkisi de prosesin toleransa göre ne kadar rahat çalıştığını gösteren oranlardır. Cp yalnızca genişliğe bakar, Cpk genişliğe ve konuma birlikte bakar.

Bir otoparkı düşünün. Cp, aracın park yerine sığıp sığmadığını söyler: yer 3 metre, araç 1,8 metre. Cpk, aracın park yerinin neresinde durduğunu da sorar: araç sağdaki çizgiye 5 santim yanaşmışsa sığması bir şey ifade etmez, kapı açılmaz.

Bu oranlar ancak kararlı bir proseste anlamlıdır. Kontrol kartında sınır dışı noktalar, kaymalar ya da eğilimler varsa hesaplanan Cpk o haftanın tesadüfüdür, prosesin niteliği değildir. Bu yüzden yeterlilik çalışmasından önce prosesin kontrol kartıyla kararlı olduğu gösterilir.

Cp ve Cpk formülü nedir?

Formüller şunlardır (USL üst tolerans sınırı, LSL alt tolerans sınırı, μ ortalama, σ standart sapma):

  • Cp = (USL − LSL) / (6 × σ)
  • Cpu = (USL − μ) / (3 × σ)
  • Cpl = (μ − LSL) / (3 × σ)
  • Cpk = Cpu ve Cpl'den küçük olanı

Tek taraflı toleranslarda (örneğin yalnız en fazla değeri verilen bir yüzey pürüzlülüğü ya da yalnız en az değeri verilen bir sertlik) Cp hesaplanmaz; yalnız ilgili taraf için Cpu ya da Cpl bulunur ve Cpk olarak raporlanır.

Sigmanın nereden alındığı hesabın en çok karıştırılan yeridir. Cp ve Cpk'da alt grup içi sigma kullanılır; X-R kartından gelen veride bu değer ortalama açıklığın d2 sabitine bölünmesiyle bulunur (beşli alt grupta d2 = 2,326). Tüm ölçümlerin toplu standart sapması kullanılırsa elde edilen sayı Pp ve Ppk'dır.

Sahadan not

Talaşlı imalatta düşük Cpk'nın en sık nedeni sanılandan basittir: ofset düzeltmeleri vardiyadan vardiyaya farklı kişilerce, farklı referansla yapılır. Ofset düzeltme kuralı yazılı hale geldiğinde, tezgaha dokunmadan Cpk'nın yükseldiği sık görülür.

Örnek: torna parçasında Cpk adım adım nasıl hesaplanır?

Temsili rakamlarla bir CNC torna işi: mil çapı 20,00 ±0,05 mm. USL = 20,05, LSL = 19,95, tolerans genişliği 0,10 mm. Üç gün boyunca her iki saatte art arda 5 parça ölçülmüş, 25 alt grup toplanmış ve kontrol kartında sınır dışı nokta görülmemiş.

  1. Ortalama: 25 alt grup ortalamasının ortalaması μ = 20,008 mm.
  2. Ortalama açıklık: R ortalama = 0,035 mm.
  3. Alt grup içi sigma: σ = 0,035 / 2,326 = 0,01505 mm.
  4. Cp: 0,10 / (6 × 0,01505) = 0,10 / 0,0903 = 1,11.
  5. Cpu: (20,05 − 20,008) / (3 × 0,01505) = 0,042 / 0,04515 = 0,93.
  6. Cpl: (20,008 − 19,95) / 0,04515 = 0,058 / 0,04515 = 1,28.
  7. Cpk: küçük olan, yani 0,93.

Ne söylüyor bu sonuç? Cp 1,11: proses toleransa sığıyor ama payı az. Cpk 0,93: ortalama üst sınıra 8 mikron yaklaşmış ve bu yüzden üst tarafta tolerans dışı parça riski var. Ofset düzeltilip ortalama 20,000'e çekilirse Cpk, Cp'ye eşitlenir ve 1,11 olur.

1,33'e ulaşmak için merkezlemek yetmez. Gereken sigma 0,10 / (6 × 1,33) ≈ 0,0125 mm'dir; yani ortalama açıklığın 0,035'ten yaklaşık 0,029'a inmesi gerekir. Bu artık ayar değil, proses işidir: takım tutucunun rijitliği, bağlama, kesme parametresi, ölçüm yöntemi.

Cpk kaç olmalı, 1,33 ne demek?

Cpk 1,33, en yakın tolerans sınırının ortalamadan 4 sigma uzakta olduğu anlamına gelir. Seri üretim için yaygın kabul edilen alt değer budur; ilk numune ve yeni proses onayında müşteriler çoğunlukla daha yüksek bir değer, sıklıkla 1,67 ister. Kesin değer müşterinin tedarikçi kalite el kitabında yazar.

CpkEn yakın sınıra uzaklıkNormal dağılımda tahmini tolerans dışı oranı (tek taraf)Sahadaki anlamı
1,003 sigmaYaklaşık binde 1,35Ayıklama olmadan sevk riskli
1,334 sigmaMilyonda yaklaşık 32Seri üretimde yaygın alt değer
1,675 sigmaMilyonda 1'in altındaYeni proses onayında sık istenen değer
2,006 sigmaPratikte sıfıra yakınKontrol sıklığı azaltılabilir

Bu oranlar dağılım normal olduğunda geçerlidir. Sertlik, pürüzlülük ya da salgı gibi sıfıra dayanan özellikler çoğu zaman çarpık dağılır; normal varsayımıyla hesaplanan Cpk yanıltabilir. Tahmini oranları PPM hesabıyla karşılaştırmak, hesabın gerçeğe ne kadar yakın olduğunu da gösterir.

Cpk ile Ppk arasındaki fark nedir?

Cpk kısa dönem, alt grup içi değişkenliğe; Ppk uzun dönem, toplam değişkenliğe dayanır. Formül aynıdır, değişen yalnızca sigmadır.

Alt grup içi sigma, art arda üretilen parçalar arasındaki farkı ölçer: prosesin en iyi gününde ne yapabileceğini söyler. Toplam sigma ise vardiyalar, rulolar, takım değişimleri arasındaki farkları da içerir: müşterinin gerçekte ne aldığını söyler.

İkisi arasındaki fark bir bilgidir. Cpk 1,6 iken Ppk 1,0 çıkıyorsa proses kısa vadede iyi, ama gün içinde ya da partiden partiye kayıyordur. Aranacak yer alt grup içi değil, alt gruplar arasıdır: sabah ilk parçalar, takım değişimi sonrası ilk ayar, yeni rulo. PPAP'ta ilk proses çalışmalarında Ppk istenmesinin nedeni de budur; numune döneminde uzun dönem verisi henüz yoktur ve eldeki verinin tamamı hesaba katılır.

Proses yeterlilik çalışması nasıl yapılır?

  1. Ölçüm sistemini doğrulayın: ölçüm değişkenliği yüksekse hesaplanan sigma prosesin değil, mikrometrenin sigmasıdır. Önce Gage R&R yapılır.
  2. Seri koşulları kurun: seri takım, seri malzeme, seri operatör. Ayarcının yanında beklediği bir deneme çalışması gerçeği göstermez.
  3. Alt grupları planlayın: genellikle 25 alt grup, her biri art arda 5 parça; en az birkaç vardiyaya ve birden çok hammadde partisine yayılmış.
  4. Kararlılığı kontrol edin: X-R kartında özel neden işareti varsa önce neden giderilir.
  5. Dağılımı kontrol edin: histograma bakın; çift tepeli bir dağılım iki farklı makine ya da iki kalıp gözü karıştırıldığını gösterir.
  6. Cp, Cpk, Pp ve Ppk'yı birlikte raporlayın, hangi sigmanın kullanıldığını yazın.
  7. Sonucu kontrol planına bağlayın: düşük çıkan özellikte kontrol sıklığı artırılır, yüksek çıkanda azaltılabilir.

Cpk düşük çıkarsa ne yapılır?

Önce sayının nedeni ayrılır: ortalama mı kaymış, dağılım mı geniş, yoksa ölçüm mü kirli? Üç durumun çözümü birbirinden tamamen farklıdır ve yanlış olana yatırım yapmak sık görülen bir kayıptır.

  1. Ölçümü kontrol edin: Gage R&R sonucu toleransın önemli bir kısmını kaplıyorsa hesaplanan sigmanın bir bölümü ölçüm gürültüsüdür. Ölçüm iyileşince Cpk tezgaha dokunmadan yükselebilir.
  2. Merkezlemeye bakın: Cp ile Cpk arasındaki fark büyükse sorun konumdadır. Ofset ya da ayar kuralı yazılır, ilk parça onayında hedef değer tolerans sınırı değil tolerans ortası olur.
  3. Değişkenliğin kaynağını arayın: alt grup içi mi, alt gruplar arası mı? Alt grup içi büyükse bağlama, takım rijitliği, kesme parametresi; gruplar arası büyükse vardiya, rulo, takım değişimi gibi zamana bağlı etkenler incelenir.
  4. Geçici önlemi belirleyin: kalıcı çözüm gelene kadar kontrol sıklığı artırılır ya da yüzde yüz kontrol yapılır. Bu önlem kontrol planına geçici olarak yazılır ve kaldırılma şartı belirtilir.
  5. Müşteriyle konuşun: özel karakteristikte istenen değer tutmuyorsa durum ve eylem planı müşteriye bildirilir; sessizce ayıklayarak sevk etmek denetimde en zor açıklanan durumdur.

Geçici önlemle kalıcı çözümü karıştırmamak gerekir. Yüzde yüz kontrol Cpk'yı değiştirmez, yalnız kötü parçanın müşteriye gitme olasılığını azaltır; o da kontrolün kendi etkinliği kadar.

Cpk hesabında sık yapılan hatalar

  • 30 parçayla Cpk ilan etmek: aynı saatte basılmış 30 parça yalnızca o saatin resmidir; güven aralığı çok geniştir.
  • Kararsız proseste hesaplamak: sonuç tesadüfidir ve bir sonraki hafta tutmaz.
  • Sigma türünü karıştırmak: toplam sigmayla hesaplayıp Cpk diye raporlamak.
  • Kalıp gözlerini ya da iş millerini karıştırmak: dört gözlü bir kalıpta her gözün ayrı yeterliliği vardır.
  • Ayıklanmış veriyle hesaplamak: kontrolden geçmiş parçaları ölçmek, dağılımın kuyruklarını keser ve Cpk'yı yapay olarak yükseltir.
  • Çarpık dağılımı normal saymak: tek taraflı özelliklerde gerçek tolerans dışı oranı tahminden farklı çıkar.

PakERP One'da yeterlilik verisi nasıl toplanır?

PakERP One Cp ve Cpk hesaplamaz; hesabın girdisi olan ölçümler kalite muayenesinde, ölçümün hangi iş emri ve lota ait olduğu üretim kayıtlarında tutulur. Hesap Excel'e aktarılan veriyle yapılır.

  1. 8165 Kalite Kriterleri: mil çapı gibi bir özellik için hedef değer, alt ve üst sınır, birim ve numune adedi tanımlanır.
  2. 8128 Kalite Kontrol: proses muayenesinde her kriter satırına ölçülen değer yazılır; muayene ilgili iş emri ve lotla birlikte saklanır.
  3. 8120 İş Emirleri: her operasyon ayrı iş emri numarası alır; yeterlilik çalışmasının hangi operasyon ve tezgahta yapıldığı buradan bellidir.
  4. Raporlar ▾ ve Excel: muayene listesi Excel'e alınır, alt gruplar tarihe göre dizilir ve formüller uygulanır.
  5. Evrak ekleri: tamamlanan yeterlilik çalışmasının raporu stok kartına dosya olarak eklenir; PPAP dosyasında aynı rapor kullanılır.

Program ücretsizdir. Ekranların genel yerleşimi üretim modülü sayfasında.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Cpk 1 ne anlama gelir?
Ortalamanın en yakın tolerans sınırına 3 sigma uzaklıkta olduğunu gösterir. Normal dağılımda o tarafta yaklaşık binde 1,35 parça tolerans dışı beklenir. Çoğu müşteri için kabul edilebilir değildir; ayıklama ya da sık kontrol gerekir.
Cp yüksek Cpk düşük çıkarsa ne yapılır?
Proses dar dağılıyor ama merkezde değil. Önce ayar ya da ofset ile ortalama tolerans ortasına çekilir. Bu çoğu zaman tezgaha ve takıma dokunmadan Cpk'yı Cp'ye yaklaştırır.
Cpk hesabı için kaç parça gerekir?
Yaygın uygulama 25 alt grup ve her grupta 5 parça, yani 125 ölçümdür. Daha az veriyle hesaplanan değer geçici kabul edilmeli ve verinin farklı vardiya ve hammadde partilerine yayıldığı gösterilmelidir.
Cpk negatif olabilir mi?
Evet. Ortalama tolerans sınırının dışındaysa ilgili taraf için hesap negatif çıkar. Bu, üretilen parçaların yarıdan fazlasının o taraftan tolerans dışı olduğunu gösterir ve proses derhal durdurulup ayar kontrol edilmelidir.
Ppk ne zaman istenir?
Genellikle yeni parça onayında, ilk proses çalışmalarında istenir. O dönemde uzun dönem veri yoktur; eldeki tüm ölçümlerin toplam değişkenliğiyle hesaplanan Ppk, müşterinin alacağı parçalara daha yakın bir resim verir.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.