Ücretsiz ERP ile ürün maliyeti, ürün ağacındaki malzeme ve fire, rotadaki operasyon süreleri, iş merkezlerinin saatlik işçilik ve genel gider oranları, stoktaki malzeme maliyeti, üretim bildirimleri ve fason faturalarından hesaplanır. Önce iş merkezleri ve oranlar, sonra ağaç ve rota tanımlanır; standart maliyet teklif için, iş emri bazındaki fiili maliyet ise ay sonu kapanışı ve sapma analizi için kullanılır.
Bu parça bize kaça mal oluyor? Üretim firmasında bu soru çoğu zaman yanlış anda sorulur: müşteri fiyat indirimi istediğinde ya da yıl sonu kârı beklenenden düşük geldiğinde. Cevabı veren kişi eski bir Excel dosyasını açar, sac fiyatını günceller, işçiliği tahminle yazar. Bir rakam çıkar ama arkasında kimse durmaz.
Ücretsiz ERP ile maliyet hesabı yapmak formülü değiştirmez. Maliyetin unsurları, standart ve fiili maliyet ayrımı ve sapma analizi aynıdır; bunları sayısal örnekle Maliyet Muhasebesi rehberinde bulabilirsiniz. Değişen şey, hesabın beslendiği veridir. Ağaç, süre, fire ve fason faturası günlük işin içinde kayda girer, ay sonunda aranmaz. Bu sayfanın konusu o veri: hangi sırayla hazırlanır, teklif aşamasında nasıl kullanılır, ay sonunda nasıl kapanır.
Tam boyutİçindekiler
- Ürün maliyeti için ERP'de hangi veri gerekir?
- Excel maliyet tablosu nerede tıkanır?
- Maliyet verisi hangi sırayla girilmeli?
- Sipariş gelmeden teklif maliyeti nasıl çıkarılır?
- Ay sonunda fiili maliyet nasıl kapatılır?
- Aynı parçanın iki lotu neden farklı maliyette çıkar?
- PakERP One'da ürün maliyeti hangi ekranlarda?
- Sık sorulan sorular
Ürün maliyeti için ERP'de hangi veri gerekir?
Birim maliyet altı veriden çıkar: ürün ağacı ve fire oranı, operasyon süreleri, iş merkezlerinin saatlik oranları, malzemenin stoktaki birim maliyeti, üretim bildirimleri ve fason bedeli. Biri eksikse program yine bir rakam verir; ama o rakam eksik kalemi sıfır ya da standart kabul eder.
| Veri | Nerede oluşur | Eksik ya da eskiyse |
|---|---|---|
| Ürün ağacı ve fire oranı | Mühendislik, ağaç tanımı | Malzeme eksik ya da fazla yüklenir |
| Operasyon süresi (hazırlık ve birim süre) | Rota | İşçilik ve genel gider tahmine döner |
| İş merkezi saatlik oranı | Üretim ve muhasebe birlikte belirler | Pres hattı ile montaj aynı pahalılıkta görünür |
| Malzemenin birim maliyeti | Alış faturası, stok hareketi | Geçen çeyreğin sac fiyatıyla hesap yapılır |
| Üretim bildirimi (adet, fire, süre) | Saha, operatör | Fiili maliyet standarda eşit çıkar |
| Fason bedeli | Fason siparişi ve faturası | Kaplama ya da ısıl işlem maliyeti kaybolur |
Tablonun ilk dört satırı masa başında bir kez hazırlanır, ara ara güncellenir. Son iki satır ise her gün sahadan gelir. Maliyet hesabının zorluğu formülde değil, bu iki satırın her vardiyada eksiksiz girilmesindedir.
Excel maliyet tablosu nerede tıkanır?
Excel tek bir parçanın maliyetini hesaplamaya yeter; tıkandığı yer, yüzlerce parçanın maliyetinin her ay birlikte güncellenmesidir. Sac fiyatı değiştiğinde o sacı kullanan kırk mamulün dosyası tek tek açılmaz. Açılsa da biri unutulur.
İkinci sorun bağlantıdır. Excel'deki tablo stoktaki gerçek alış fiyatını, operatörün bildirdiği süreyi ya da fasoncunun faturasını görmez. Bu rakamlar elle taşınır ve elle taşınan her rakam bir gün eski kalır.
- Çok seviyeli ağaçta yarı mamulün maliyeti değişince üst seviyeler kendiliğinden güncellenmez.
- Aynı parçanın iki lotunun farklı fiyattan alınmış rulodan üretildiği görülmez.
- Fiili süre yoktur; standart süre gerçek kabul edilir.
- Dosyayı hazırlayan kişi izne çıktığında hesabı yapacak kimse kalmaz.
Lisans ücreti olmayan bir ERP bu noktada bütçe engelini kaldırır: maliyet için ayrı modül ya da ek paket alma kararı gerekmez. Ücretsiz ERP'ye geçen firmanın önündeki iş, verinin düzenidir.
Maliyet çalışmasına yeni başlayan firmalarda ilk ayın sapma raporu çoğu zaman çok büyük çıkar ve rapora güveni sarsar. Sebep genellikle üretim değil, ağaçta unutulmuş bir fire oranı ya da ölçülmeden yazılmış bir süredir. İlk iki ayı standardı düzeltme dönemi olarak görmek, rakamlara erken hüküm vermekten daha sağlıklıdır.
Maliyet verisi hangi sırayla girilmeli?
Önce iş merkezleri ve oranları, sonra ağaç ve rota, en son açılış maliyetleri. Ters sırada başlanırsa ağaçlar oranı olmayan iş merkezlerine bağlanır ve ilk hesap boş gelir.
- İş merkezleri: kesim, pres hattı, kaynak, montaj gibi maliyet açısından farklı davranan her yer ayrı iş merkezi olur. Her birine saatlik işçilik ve genel gider oranı verilir. Oranın hangi giderlerden ve hangi dağıtım anahtarıyla bulunacağına mali müşavirle birlikte karar verin.
- Ürün ağaçları: ciroyu taşıyan mamullerden başlayın. Miktar, birim ve fire oranı ağaçta yazılı olsun. Sac kg ile alınıp adetle tüketiliyorsa çevrim katsayısı stok kartında dursun. Ağacın kurulumu için Ürün Ağacı (BOM) yazısına bakabilirsiniz.
- Rota ve süreler: her operasyonun hazırlık süresi ve birim süresi. Ölçülmemiş süre yerine tahmin yazıyorsanız bunu not edin; ilk ayın fiili süreleri tahmini düzeltir.
- Açılış maliyetleri: sayım günü depodaki hammadde, yarı mamul ve mamulün birim maliyeti. Bu rakam yanlışsa ilk ayların satılan mal maliyeti de yanlış olur.
- Fason fiyatları: kaplama, ısıl işlem, boya gibi dış operasyonların sipariş fiyatı. Fatura gelene kadar geçici maliyet olarak bunlar kullanılır.
- Bildirim düzeni: hangi vardiyada kimin, hangi ekrandan adet, fire ve süre gireceği yazılı hale getirilir.
Altı adımın hepsi bir haftada bitmez. İlk üçü tamamlandığında standart maliyet hesaplanabilir; teklif için bu kadarı yeter.
Sipariş gelmeden teklif maliyeti nasıl çıkarılır?
Teklif maliyeti, henüz üretilmemiş parçanın standart maliyetidir. Müşterinin teknik resmi ve benzer bir parçanın gerçekleşen değerleriyle taslak bir ağaç ve rota kurulur, program maliyeti aşağıdan yukarı toplar.
Örnek olarak galvaniz kaplı bir bağlantı braketi düşünün. Kesim ve pres içeride, kaplama fasonda. Aşağıdaki rakamlar yalnız hesabın mantığını göstermek için seçildi.
| Kalem | Dayanak | Birim (TL) |
|---|---|---|
| Sac | 0,52 kg (fire dahil) × 38 TL/kg | 19,76 |
| Kesim ve pres | 1.000 adet için 5 saat × 1.100 TL/saat (işçilik ve genel gider) | 5,50 |
| Kaplama (fason) | Fasoncunun güncel fiyatı | 4,20 |
| Ambalaj | Kutu, palet ve etiket payı | 0,60 |
| Toplam | 30,06 |
Kâr marjı eklenmeden önce iki soru sorulmalı. Sac fiyatı hangi tarihin fiyatı? Pres süresi ölçüldü mü, yoksa benzer parçadan mı alındı? Teklif kazanılırsa ilk partinin fiili maliyeti bu tabloyla yan yana konur. Fark büyükse ikinci siparişte fiyat konuşulur; hiç bakılmazsa zarar yıllarca sessizce sürer.
Ay sonunda fiili maliyet nasıl kapatılır?
Ay sonu maliyet kapanışı, açık kalan her şeyin kapatılmasıyla başlar; hesap en son adımdır. Aşağıdaki liste kapanış gününden önce sahayla ve muhasebeyle birlikte gözden geçirilir.
| Kontrol | Kim bakar | Neden |
|---|---|---|
| Biten iş emirleri kapatıldı mı? | Üretim planlama | Açık iş emri, maliyeti yarı mamulde bekletir |
| Ayın bütün bildirimleri girildi mi? | Vardiya amiri | Eksik bildirim eksik süre ve eksik fire demektir |
| Hurda ve fire nedeniyle kaydedildi mi? | Kalite | Hurdanın maliyeti ayrı görünmeli |
| Fason faturaları geldi ve eşleşti mi? | Satınalma, muhasebe | Geçici fiyat ile fatura arasındaki fark düzeltilir |
| Genel giderler muhasebeye işlendi mi? | Muhasebe | Dağıtılacak tutar eksikse oran düşük çıkar |
| Sayım farkları işlendi mi? | Depo | Miktar yanlışsa değer de yanlıştır |
Liste tamamlanınca genel giderler iş merkezlerine dağıtılır, iş emirlerinin maliyeti kapanır ve sapmalar ürün bazında incelenir. Sapma raporunda her ay aynı kalem öne çıkıyorsa sorun olayda değil standarttadır; standardı güncelleyin.
Aynı parçanın iki lotu neden farklı maliyette çıkar?
Çünkü farklı fiyattan alınmış rulodan, farklı fire oranıyla ve bazen farklı fasoncuda işlenmişlerdir. Lot takibi yapan firmada maliyet de lot bazında izlenebilir: mamul lotunun maliyeti, içine giren hammadde lotunun alış maliyetini ve o partinin fason faturasını taşır.
Bu ayrıntı en çok müşteri şikâyetinde işe yarar. Sorunlu lotun hangi rulodan, hangi kaplama partisinden geldiği ve kaça mal olduğu aynı yerden görülür. Lot izlenebilirlik ile maliyet aynı stok hareketlerinden beslendiğinde ikisi için ayrı kayıt tutulmaz. İşçilik oranının arkasındaki ücret verisi için Ücretsiz ERP ile Bordro ve Puantaj yazısı bordronun maliyete nasıl bağlandığını gösterir.
PakERP One'da ürün maliyeti hangi ekranlarda?
PakERP One'da maliyet ayrı bir tabloya elle yazılmaz; stok, üretim ve fason hareketlerinden hesaplanır. Maliyet ekranları üretim modülünün içindedir ve bu ücretsiz ERP programında ek paket gerektirmez.
- 8160 İş Merkezleri: her iş merkezinin saatlik işçilik ve genel gider oranı.
- 8107 Ürün Ağacı (Şema): reçete ve rota tek şemada; malzeme miktarı, fire, operasyonlar ve fason adımları sürükle-bırak ile tanımlanır.
- 8150 Standart Maliyet Hesaplama: ağaç ve rotadan aşağıdan yukarı toplanan maliyet; istenirse stok kartına yazılır. Teklif maliyeti buradan okunur.
- 8121 Üretim Bildirimleri: iyi ve fire adet, fire nedeni, operatör, başla ve bitir saati. Sahada Android "PakERP One Üretim" uygulamasında iş emri formundaki QR okutularak da girilir.
- 8124 Fason Siparişleri: iş emrinden doğan fason kayıtları; fatura geldiğinde maliyete fatura tutarı girer.
- 8151 Fiili Üretim Maliyeti: iş emri bazında malzeme, işçilik, genel gider ve fason; planlanan ile gerçekleşen yan yana.
- 8152 Dönem Maliyet Kapanışı ve 8153 Standart / Fiili Karşılaştırma: ay sonu dağıtımı, istenirse muhasebe fişi ve ürün bazında sapma.
Her listedeki "Raporlar ▾" menüsü PDF ve Excel verir; sapma tablosunu satışa ya da satınalmaya göndermek için ayrıca dosya hazırlamak gerekmez. Modülün tamamı için Üretim ve İş Emri sayfasına bakın.
Konuyla ilgili: 710, 720, 730 ile Üretim Maliyeti Nasıl Kaydedilir?.