İrsaliye programı, malın fabrikadan çıkışını ve girişini belgeleyen sevk irsaliyesini kesen, yazdıran ve gerekiyorsa e-İrsaliye olarak entegratör üzerinden gönderen programdır. Üretim firmasında irsaliye satırlarını sipariş kaydından almalı, stoktan doğru depo ve lotu düşmeli, araç ve şoför bilgisini hatırlamalı, fason ve iade irsaliyesini ayırmalı, sonra tek tıkla faturaya dönüşmelidir. Yalnız kâğıt basan bir program sevkiyatı hızlandırır ama stok ve fatura tarafında ikinci bir kayıt bırakır.
Saat beşe çeyrek var. Tır yüklenmiş, şoför kabinde bekliyor. İrsaliye hâlâ kesilmedi, çünkü sevkiyat sorumlusu sipariş kaydındaki parça numarasını stok kartında bulamıyor, lot numarasını depodan telefonla soruyor, plakayı da geçen haftaki irsaliyeden kopyalamaya çalışıyor. Bir de e-İrsaliye gönderilecek. Kapıdaki bekleme çoğu fabrikada üretimden değil, bu son on beş dakikadan doğar.
İrsaliye programı seçerken bakılacak yer burasıdır: belgeyi ne kadar hızlı ve doğru kesebildiğiniz. Bir irsaliye tek başına basit bir belgedir; zorluk, onu sipariş, stok, lot, araç bilgisi ve sonradan kesilecek faturayla bağlamaktadır. Yalnız kâğıda yazı basan bir program bu bağların hiçbirini kurmaz. Bağ kurulmayınca da aynı bilgi önce irsaliyeye, sonra stok çıkışına, sonra faturaya ayrı ayrı yazılır ve her yazımda hata ihtimali tekrar doğar.
Tam boyutİçindekiler
- İrsaliye programı ne işe yarar, faturadan farkı nedir?
- Fabrikada kaç çeşit irsaliye kesilir?
- İrsaliye programında olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
- Kâğıt irsaliye mi, e-İrsaliye mi?
- Hazır şablon, ön muhasebe, ayrı program, ERP: hangisi?
- Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- İrsaliye kesiminde sık yapılan hatalar
- PakERP One'da irsaliye kesimi
- Sık sorulan sorular
İrsaliye programı ne işe yarar, faturadan farkı nedir?
İrsaliye malın yer değiştirdiğini, fatura ise alacak ve borcu belgeler. İrsaliye programı, malın kimden kime, hangi araçla, hangi miktarda ve hangi tarihte gittiğini kayda geçirir; fatura bu kaydın üzerine sonradan kesilir. Mal taşınırken yanında irsaliye bulunur, fatura ise yasal süresi içinde ayrıca düzenlenir. Sürenin nasıl sayıldığı fatura düzenleme süresi yazısında var.
Fabrikada irsaliyenin taşıdığı bilgi faturadan fazladır: lot numarası, ambalaj, araç plakası, şoför, teslim adresi, sevk zamanı. Faturada çoğu zaman yalnız miktar ve tutar önemlidir. Bu yüzden irsaliyesi düzgün kesilen bir firmada fatura neredeyse kendiliğinden çıkar; irsaliyesi dağınık olan firmada ay sonu fatura kesimi günler sürer.
Fabrikada kaç çeşit irsaliye kesilir?
Üretim yapan bir firmada en az beş tür irsaliye hareketi vardır ve her birinin stoğa etkisi farklıdır. Programın bunları ayırması gerekir:
| İrsaliye | Ne zaman | Stok etkisi | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Satış irsaliyesi | Mamul müşteriye gider | Mamul deposundan çıkar | Sevk edilen lot satıra yazılmalı |
| Alış irsaliyesi (mal kabul) | Tedarikçiden mal gelir | Hammadde deposuna girer | Numara tedarikçinindir, her partiye lot açılır |
| Fason sevk irsaliyesi | Parça kaplama, ısıl işlem için gider | Fasoncu deposuna geçer, satış sayılmaz | Satış irsaliyesiyle karışmamalı |
| Fasondan geliş | İşlenmiş parça döner | Yeni aşamada geri girer | Fire ve eksik ayrıca yazılmalı |
| Satış iade irsaliyesi | Müşteri malı geri gönderir | Mamul ya da karantina deposuna girer | Hangi sevkiyattan döndüğü bağlanmalı |
Fason irsaliyesi en çok karıştırılan türdür. Satış gibi kesilirse mal stoktan düşer, geri geldiğinde yeni alış gibi girer ve fasoncudaki bakiye hiçbir yerde görünmez. Ayrıntısı fason irsaliyesi yazısında.
Kapıdaki bekleme süresi çoğu fabrikada irsaliye satırının elle yazılmasından gelir. Sipariş satırının irsaliyeye çekilmesi ve şoför bilgisinin hatırlanması kurulduğunda irsaliye kesimi dakikalar içine iner.
İrsaliye programında olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
Kapıdaki bekleme süresini kısaltan ve sonradan düzeltme gerektirmeyen özellikler olmazsa olmazdır. Deneme sırasında her birini kendi siparişinizle sınayın:
| Özellik | Ne kazandırır |
|---|---|
| Sipariş satırını irsaliyeye çekme | Parça, miktar ve fiyat sipariş kaydından gelir, yeniden yazılmaz |
| Birden çok siparişin satırları tek irsaliyede | Aynı müşteriye aynı araçla giden işler tek belgede toplanır |
| Stoktan depo ve lot düşümü | Sevk edilen parti kayda geçer, eksi stok erken görülür |
| Araç, dorse ve şoför hafızası | Plaka ve kimlik bilgisi her seferinde yazılmaz |
| İrsaliye türü ayrımı (satış, fason, iade) | Stok doğru depoya gider |
| Kâğıt çıktı ve e-İrsaliye birlikte | Müşterinin durumuna göre doğru belge kesilir |
| Belge serisi ve numara düzeni | Numara atlamaz, mükerrer olmaz |
| Faturalaştırma | İrsaliye tek adımda faturaya dönüşür, bağ korunur |
| Kısmi sevk | Sipariş satırında kalan miktar açık kalır |
Bu listedeki maddeler tek tek küçük görünür. Ama her biri eksik olduğunda kapıda bekleyen araca birkaç dakika ekler ve ay sonunda düzeltilecek bir kayıt bırakır.
Bir de çıktı tarafı vardır. Müşteri kâğıt irsaliyede kendi parça numarasını, sipariş numarasını ve lot bilgisini görmek isteyebilir. Çıktı şablonu değiştirilemeyen bir program, bu istek geldiğinde irsaliyenin yanına elle yazılmış bir liste eklemeye zorlar.
Kâğıt irsaliye mi, e-İrsaliye mi?
Bu seçim firmanın tercihine değil, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) belirlediği zorunluluk sınırlarına ve firmanın e-belge durumuna bağlıdır. Sınıra giren firma e-İrsaliyeye geçmek zorundadır; sınırın altındaki firma isterse gönüllü geçebilir. Güncel sınırları GİB'in e-belge sayfasından kontrol edin; sınırlar zaman içinde değişebiliyor.
İki yol arasındaki farklar programdan beklenecekleri de değiştirir:
- Kâğıt irsaliye: matbaada basılmış seri numaralı form ya da yazıcıdan basılan belge kullanılır. Programın çıktıyı forma oturtması, kopya sayısını ve seri numarasını doğru vermesi gerekir.
- e-İrsaliye: belge elektronik olarak GİB'in özel entegratörü üzerinden alıcıya gider. Fiili sevk zamanı, taşıyıcı bilgisi ve teslim adresi doğru doldurulmazsa belge geri döner. Program gönderim durumunu ve alıcı yanıtını göstermelidir.
Alanların nasıl doldurulacağı e-İrsaliye nasıl düzenlenir yazısında adım adım var. Program seçerken asıl soru, aynı ekranda hem kâğıt hem e-İrsaliye kesilip kesilemediğidir; bazı müşterileriniz e-belge kullanıcısı olmayabilir.
Hazır şablon, ön muhasebe, ayrı program, ERP: hangisi?
Seçim, irsaliyenin stok ve siparişle ne kadar bağlı olması gerektiğine göre yapılır. Ayda birkaç sevk yapan bir atölye ile günde on araç çıkaran bir yan sanayi firmasının ihtiyacı aynı değildir; ikincisinde her tekrar yazım, gün sonunda saatlere dönüşür.
Word ya da Excel şablonu
Hemen basılır. Stoktan düşmez, siparişi kapatmaz, e-İrsaliye gönderemez. Her bilgi yeniden yazılır. Çok seyrek sevk yapan küçük atölye dışında yük getirir.
Ön muhasebe programı
İrsaliyeyi faturaya bağlar, çoğu zaman e-İrsaliye de gönderir. Eksisi, fason sevki ve lot düşümünde zayıf kalmasıdır; fasona giden mal satış gibi görünebilir.
Ayrı sevkiyat ya da irsaliye programı
Araç planlama ve etiket tarafında güçlü olabilir. Ama sipariş ve fatura başka programdaysa her irsaliye iki yerde kayıt bırakır.
ERP içinde irsaliye
Satırları sipariş kaydından alır, stoktan lotu düşer, fason ve iadeyi ayırır, faturaya dönüşür. Kurulumu emek ister; üretim yapan firmada tekrar yazımı en aza indiren yol budur.
Seçerken hangi sorular sorulmalı?
Deneme sırasında şu soruların cevabını ekranda görün:
- İki farklı siparişin satırlarını tek irsaliyede toplayabilir miyim?
- Stok kodunu bilmeden parça adıyla ya da müşterinin parça numarasıyla satır bulabilir miyim?
- Sevk edilen lotu seçebilir miyim, program en eski lotu önerir mi?
- Aynı müşteriye geçen hafta giden şoför ve plaka kendiliğinden gelir mi?
- Fason sevk irsaliyesi satıştan ayrı tutuluyor mu, fasoncudaki bakiyeyi görebilir miyim?
- Aynı ekrandan e-İrsaliye gönderip durumunu izleyebilir miyim?
- Bir irsaliyeyi ya da birkaç irsaliyeyi tek adımda faturaya çevirebilir miyim?
- İrsaliye çıktısının düzeni ve fiyatın basılıp basılmayacağı ayarlanabiliyor mu?
Soruların cevabını satıcının anlatımından değil, kendi siparişinizle yaptığınız denemeden alın. Özellikle fason irsaliyesini ve kısmi sevki deneyin; sorun çoğu zaman bu iki durumda ortaya çıkar.
İrsaliye kesiminde sık yapılan hatalar
- Malı yüklemeden irsaliye kesmek. Yükleme sırasında miktar değişir, irsaliye düzeltilir ya da iptal edilir. e-İrsaliyede bu daha zahmetlidir.
- Fasonu satış irsaliyesiyle göndermek. Stok düşer, fasoncudaki mal kayıptan sayılır.
- Lotu boş bırakmak. Şikayet geldiğinde hangi partinin gittiği bulunamaz.
- İrsaliyeyi faturalamayı unutmak. Faturalanmamış irsaliyeler haftalık listede izlenmezse yasal süre kaçar.
- Teslim adresini cari kartından almak. Müşterinin fabrika adresi ile fatura adresi farklıysa mal yanlış adrese yazılır.
- Plakayı her seferinde elle yazmak. Bir harf yanlış yazılan plaka e-İrsaliyede sorun çıkarır.
Sevkiyatın plan ve takip tarafı sevkiyat takip programı yazısında.
PakERP One'da irsaliye kesimi
PakERP One'da irsaliye sipariş, stok, lot ve faturayla aynı kayıttadır.
- 102 Satış İrsaliyeleri: "Satır Al" penceresiyle açık sipariş satırları belge no, stok kodu ya da stok adıyla aranıp birden çok siparişin satırları aynı irsaliyeye alınır.
- Lot Seç: satır sağ tıkla açılır; yalnız o depo ve nitelikteki bakiyeli lotlar listelenir, "FIFO Ayarla" giriş tarihine göre dağıtır.
- Araç ve şoför kayıtları: cari seçilince o cariye kesilen son irsaliyenin şoför, plaka, TC kimlik no ve taşıyıcı bilgisi gelir; yeni plaka ve şoför kendiliğinden kayda eklenir.
- İrsaliye türü: satış ve fason ayrı seçilir. Fason irsaliyesi fasoncu deposuna transfer olur ve açık iş emrinin fason operasyonuna bağlanır.
- Kaydet: satış irsaliyesi kaydedilince onaylanır ve "e-İrsaliye gönderilsin mi?" diye sorulur. Gönderim 965 Entegratör Ayarları'ndaki GİB özel entegratörü üzerinden yapılır.
- Faturalaştır: irsaliye listesinde sağ tık; kaynak bağları korunur, Kaydet'e basılmadan hiçbir şey yazılmaz.
202 Alış İrsaliyesi'nde Çoklu Lot Girişi, 120'de satış iade irsaliyesi vardır. Her formda "Yazdır ▾", her listede "Raporlar ▾"; formda Önceki / Sonraki (Alt+PgUp / Alt+PgDn). Program ücretsizdir; entegratör hizmet bedeli firmanın entegratörle sözleşmesine bağlıdır. Ayrıntı e-belge modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Dış Ticaret Programı: Teklif, Proforma, Sevk, Fatura.