Gıda üretiminde ücretsiz bir ERP, her hammadde ve ambalaj girişine lot ile son kullanma tarihi yazılıp üretimde tüketilen lotların mamul lotuna bağlanmasıyla işe yarar. Sevkte en eski ya da en önce bitecek lot önce çıkar, şüpheli lot karantinaya alınır, bir şikayette mamul lotundan hammadde lotuna ve tedarikçinin parti numarasına kadar geri gidilir. Lisans ücreti olmaması bu düzeni kurmaya engel değildir; belirleyici olan lotun bakiyenin bir boyutu olarak tutulmasıdır.
Sabah altı buçuk. Karıştırıcıya girecek un çuvalları paletten indiriliyor. Çuvalın üstünde bir üretim tarihi var, ama hangi partiden geldiği depocunun defterinde yazıyor. Öğleden sonra bir market zincirinden telefon geliyor: dünkü sevkiyattaki bir koli için raftan toplama kararı alınmış, aynı partiden başka hangi şubelere gönderildiği soruluyor. Cevap iki saatte, defter, irsaliye klasörü ve üç Excel dosyası karıştırılarak veriliyor.
Gıda üreten bir firmada bu telefon er ya da geç gelir. Un, yağ, şeker, baharat, ambalaj filmi; hepsinin bir partisi, bir son kullanma tarihi ve bir tedarikçisi vardır. Sorun kayıt tutmamak değildir; kayıtların birbirine bağlı olmamasıdır. Bir ücretsiz ERP programı bu bağı kurabilir mi, kurarsa gıdaya özgü hangi alanlara bakmak gerekir? Aşağıda lot, son kullanma tarihi ve geri çağırma açısından kayıt düzeninin nasıl kurulduğu var.
Tam boyutİçindekiler
- Gıda üretiminde lot takibi neden farklıdır?
- Hangi kalemler lotlu tutulmalı?
- Son kullanma tarihi ve FEFO ücretsiz ERP'de nasıl yönetilir?
- Reçete ve üretim bildirimi: mamul lotu nasıl oluşur?
- Geri çağırma tatbikatı: bir şikayet ne kadar sürede izlenir?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da gıda için lot, SKT ve geri çağırma
- Sık sorulan sorular
Gıda üretiminde lot takibi neden farklıdır?
Farkı yaratan şey son kullanma tarihidir. Metal parçada bir lot rafta iki yıl bekleyebilir; gıdada aynı lot üç haftada değersizleşir, bazen üç günde. Bu yüzden gıdada lot yalnızca "nereden geldi" sorusunun değil, "ne zaman biter" sorusunun da cevabıdır.
İkinci fark geri çağırmanın yönüdür. Sanayi parçasında şikayet çoğu zaman müşteriden gelir ve geriye doğru izlenir. Gıdada ise tedarikçi bir hammadde partisini geri çağırabilir; o zaman ileriye doğru bakmak gerekir: bu un partisi hangi hamurlara girdi, o hamurlar hangi mamullere dönüştü, mamuller hangi marketlere gitti. İki yön de aynı kayıtlardan çıkmalıdır.
Üçüncü fark ambalajdır. Etiket üzerindeki alerjen bilgisi ya da parti kodu yanlış basılmışsa, içerik doğru olsa bile ürün toplatılır. Bu nedenle ambalaj ve etiket de hammadde gibi lotlu girmelidir. Gıda mevzuatı izlenebilirliği zorunlu tutar; hangi kayıtların ne kadar süre saklanacağı için güncel mevzuata bakılmalıdır, aşağıdaki kaynak bölümünde adres var.
Hangi kalemler lotlu tutulmalı?
Kısa cevap: ürünün içine giren ya da ürünle temas eden her şey. Uzun cevap aşağıdaki tabloda.
| Kalem | Lot ne zaman açılır | Kayda yazılacak bilgi |
|---|---|---|
| Hammadde (un, yağ, şeker, katkı) | Her mal kabulde, tedarikçi partisi başına | Tedarikçi parti no, üretim tarihi, SKT, analiz sonucu |
| Ambalaj ve etiket | Her mal kabulde | Baskı partisi, matbaa, etiket sürümü |
| Yarı mamul (hamur, sos, karışım) | Her üretim partisinde | İş emri no, tüketilen hammadde lotları, karıştırma saati |
| Mamul | Her paketleme partisinde | Üretim tarihi, SKT, hat, vardiya, tüketilen yarı mamul ve ambalaj lotları |
| Temizlik kimyasalı | Mal kabulde | SKT; ürüne girmez ama teması olduğu için kaydı istenir |
Tabloya bakınca "her şeye lot açarsak depocu iş yapamaz" itirazı gelir. Haklı bir itirazdır ve cevabı şudur: lot açmak bir kez, mal kabulde yapılır. Ücretsiz ERP olsun, ücretli paket olsun, iyi kurulmuş bir programda lot sonraki hareketlerde listeden seçilir. Lot yeniden yazılmaz. Yük mal kabule biner, üretime ve sevkiyata değil.
Küçük gıda atölyelerinde en sık görülen durum, lot kaydının depoda bir defterde, reçetenin ustanın kafasında, sevk irsaliyesinin muhasebede olmasıdır. Her biri doğru tutulur, ama üçünü birbirine bağlayan tek şey hafızadır. Geri çağırma günü hafıza yetmez; kayıtlar aynı programda ve birbirine bağlı olmak zorundadır.
Son kullanma tarihi ve FEFO ücretsiz ERP'de nasıl yönetilir?
Son kullanma tarihi lot açılırken kaydedilir ve sevkte ya da üretimde lot seçilirken sıralamayı belirler. Buna FEFO denir: önce bitecek olan önce çıkar. FIFO ise giriş sırasına bakar; ilk giren ilk çıkar. Çoğu zaman iki sıra aynıdır, ama tedarikçi bazen daha yeni bir teslimatta daha kısa tarihli mal gönderir. O zaman FIFO yanıltır, FEFO doğru sonucu verir.
Programda ayrı bir SKT alanı yoksa iki yol vardır. Birincisi, lot numarasının içine tarihi kodlamak: 260915-A gibi bir lot numarası hem sıralanabilir hem de etikette okunur. İkincisi, lot açıklamasına tarihi yazıp sevkte en eski lotu önce seçen düzeni kullanmak. Hangisi seçilirse seçilsin kural yazılı olmalı ve depoda herkes aynı kuralı uygulamalı.
Karantina da bu düzenin parçasıdır. Laboratuvar sonucu gelene kadar bir hammadde partisi kullanılabilir sayılmamalı. Bunun en sade yolu ayrı bir karantina deposu açmaktır: mal kabulde parti önce oraya girer, sonuç uygunsa ana depoya aktarılır. Lot seçim ekranı yalnız ana depoyu gösterdiği için operatör yanlışlıkla bekleyen partiyi alamaz. Giriş kalite düzeni yazısında bu akışın ayrıntısı var.
Reçete ve üretim bildirimi: mamul lotu nasıl oluşur?
Mamul lotu, iş emri kapatılırken oluşur ve o iş emrinde tüketilen bütün lotları miras alır. Bunun için iki kayıt gerekir: reçete ve üretim bildirimi.
Reçete, sanayideki ürün ağacının gıdadaki adıdır: 100 kg hamur için 62 kg un, 30 kg su, 1,2 kg tuz gibi. Reçetenin ERP'de durması, iş emri açıldığında ihtiyacın kendiliğinden hesaplanmasını sağlar. 400 kg hamur için hangi hammaddeden ne kadar gerektiği ve elde yeterli olup olmadığı iş emri açılırken görünür. Ürün ağacı yazısı reçete kurmanın kurallarını anlatır; gıdada ek olarak fire payı (hamur kaybı, kesim artığı) reçeteye yazılmalıdır.
Üretim bildirimi ise "bu partide şu lotları kullandım, şu kadar mamul çıktı, şu kadar fire verdim" kaydıdır. Gıdada bildirimin bir de saati vardır: karıştırma, dinlendirme, pişirme saatleri kalite dosyasında istenir. Bildirimi vardiya sonunda ofiste değil, hattın başında girmek gerekir; aksi halde operatör hangi un çuvalını açtığını akşam hatırlamaz.
Yarı mamul ile mamul arasındaki halka da kopmamalı. Hamur partisinin lotu, paketleme iş emrinde tüketilen lot olarak seçilmeli; mamul lotu böylece hem hamura hem de hamurun içindeki una bağlanır. Bu iki kademeli bağ, geri çağırmada işin yarısıdır.
Geri çağırma tatbikatı: bir şikayet ne kadar sürede izlenir?
Kayıt düzeni doğru kurulduysa bir şikayetin kaynağına inmek dakikalar sürer; bunun için pahalı bir paket değil, lotları birbirine bağlayan bir ücretsiz ERP de yeter. Yıl içinde en az bir kez tatbikat yapıp süreyi ölçmek gerekir; müşteri denetimlerinde de bu tatbikatın kaydı sorulur.
- Mamul lotunu bulun. Şikayetteki paket üzerinde parti kodu ve SKT yazar. Bu kod ERP'de mamul lotudur.
- İş emrine gidin. Mamul lotu hangi paketleme iş emrinden çıktı, hangi hat, hangi vardiya, hangi operatör.
- Tüketilen lotları açın. Paketleme iş emrinde tüketilen hamur lotu ve ambalaj lotu; hamur lotunun iş emrinde tüketilen un, yağ ve katkı lotları.
- Tedarikçi partisine ulaşın. Un lotunun mal kabul kaydında tedarikçi parti numarası ve analiz sonucu durur. Şikayet tedarikçiye bu numarayla iletilir.
- İleri izleyin. Aynı un lotu başka hangi hamurlara girdi, o hamurlar hangi mamul lotlarına dönüştü, o lotlar hangi irsaliyelerle hangi müşterilere gitti. Toplatma listesi bu adımdan çıkar.
- Süreyi yazın. Tatbikat başlangıç ve bitiş saati, bulunan lot sayısı ve eksik kalan halka varsa nedeni.
Beşinci adımda eldeki stok da görünür: aynı hammadde lotundan üretilip henüz sevk edilmemiş mamul varsa bloke edilir, müşteriye gitmesi önlenir. Lot izlenebilirlik rehberi geri ve ileri izlemenin mantığını daha geniş anlatır.
Sık yapılan hatalar
- Lot numarasını mal kabulde değil üretimde açmak. Hammadde depoya lotsuz girdiyse hangi çuvalın hangi partiden olduğu artık bilinemez.
- Ambalajı lotsuz tutmak. Etiket baskı hatasında toplatılacak mamul bulunamaz.
- Tedarikçi parti numarasını yazmamak. Kendi lot numaranız tedarikçiye bir şey ifade etmez.
- Üretim bildirimini gün sonunda toplu girmek. Hangi lotun hangi partiye girdiği tahminle yazılır ve zincir kopar.
- SKT geçen malzemeyi stoktan düşmemek. Rafta duran ama kullanılamayan lot hem stok değerini şişirir hem de yanlışlıkla üretime girer. İmha edilen parti, nedeniyle birlikte hurda ya da imha kaydı olarak çıkılmalıdır.
- Karantina deposu açmamak. Sonucu bekleyen parti ile onaylı parti aynı rafta durursa operatör ayırt edemez.
PakERP One'da gıda için lot, SKT ve geri çağırma
PakERP One üretim yapan her firmaya açık, lisans ücreti olmayan bir ücretsiz ERP programıdır; lot, karşı lot ve nitelik yapısı gıda üretiminde de aynı şekilde kullanılır.
- 202 Alış İrsaliyesi: Çoklu Lot Girişi ile bir teslimattaki her çuval grubu ya da palet ayrı lot alır; karşı lot alanına tedarikçinin parti numarası yazılır. Mal kabul etiketi (100x120, UYGUN / ŞARTLI / RED) basılıp palete yapıştırılır.
- 320 Depolar: Karantina için ayrı depo açılır. Analiz sonucu gelince stok fişiyle ana depoya aktarılır; lot seçimi yalnız seçilen depodaki bakiyeli lotları gösterir.
- 8107 Ürün Ağacı: Reçete sürükle-bırak şemada kurulur; hamur yarı mamul, mamul onun üstünde. Fire payı satıra yazılır.
- 8120 İş Emirleri: Karıştırma ve paketleme ayrı operasyon, her biri ayrı iş emri numarası (GGAAYY-NN) alır. Üretilebilir miktar eldeki lot bakiyesinden hesaplanır.
- 8121 Üretim Bildirimleri: Tüketilen lotlar, iyi ve fire adet, operatör, vardiya, başlangıç ve bitiş saati girilir. Hattın başındaki telefonla, ücretsiz Android uygulamasında iş emri formundaki QR okutularak da girilebilir.
- 102 Satış İrsaliyesi: Satırda lot seçimi açılır; "FIFO Ayarla" en eski lottan dağıtır. SKT sırası farklıysa lot elle seçilir.
- 313 Lot İzleme: Mamul lotundan hammadde lotuna ve karşı lota kadar soy ağacı; aynı hammadde lotunun gittiği mamuller ve irsaliyeler de aynı ekranda. Geri çağırma tatbikatı bu ekranda yapılır.
- 327 Hurda Kayıtları: SKT geçen ya da imha edilen parti, 328'de tanımlı nedenle stoktan düşülür.
Program ve bulut sunucu 0 ₺; kullanıcı, belge ve modül sınırı yok. Hesap giriş ekranındaki "Ücretsiz hesap oluşturun" bağlantısından açılır. Stok ve lot düzeninin bütünü için Stok, Lot ve Nitelik modülü sayfasına bakabilirsiniz.