Fasoncudaki mal, fason irsaliyesi satış gibi değil depolar arası transfer gibi işlenirse izlenebilir. İyi bir fason takip programı her fasoncuyu ayrı depo olarak tutar, sevk ve dönüşü iş emrinin fason operasyonuna bağlar, lot ve niteliği korur, fireyi ayrı kaydeder ve fasoncu bazında açık miktarı gösterir. Ay sonunda fasoncunun kendi listesiyle mutabakat yapılabilmelidir.
Yıl sonu sayımında depo tamam, ama mali müşavirin bir sorusu var: fasoncularda ne kadar malımız var? Galvanizcide bir miktar kasa, ısıl işlemcide birkaç palet, boyacıda dün giden parti. Satınalma sorumlusu "aşağı yukarı" bir rakam söyler. Fasoncuyu aramak gerekir, onun listesi ise bizim parça kodlarımızı değil kendi iş numaralarını kullanır.
Fason, stoğun fabrika dışında geçirdiği zamandır. Kayıtta bu zaman doğru tutulmazsa mal ya iki kez sayılır ya hiç sayılmaz. Fason takip programı seçerken bakılacak ilk şey, fasona giden malın programda nereye gittiğidir: satılmış gibi mi düşüyor, yoksa bir depodan ötekine mi geçiyor? Fasonun günlük işleyişi fason takibi rehberinde anlatılıyor; aşağıdaki bölümler program seçimine odaklanıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Fason takip programı neyi izlemeli?
- Fasoncudaki mal kayıtta neden kaybolur?
- Fason takibinde olmazsa olmazlar: kontrol listesi
- Fasoncu depo olarak mı, cari olarak mı tutulmalı?
- Excel, ön muhasebe ya da ERP modülü: hangisi uygun?
- Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Ay sonu fason mutabakatı nasıl yapılır?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da fason takibi
- Sık sorulan sorular
Fason takip programı neyi izlemeli?
Beş şeyi: ne gönderildi, ne geri geldi, ne kadar fire verildi, fasoncuda ne kaldı ve bu malın hangi iş emrine ait olduğu. Bunlara fason bedeli ve lot bilgisi eklenince takip tamamlanır.
- Sevk: hangi parça, hangi nitelikte (kesilmiş, preslenmiş), kaç adet, hangi lot, hangi irsaliyeyle.
- Dönüş: aynı parça yeni niteliğiyle (kaplanmış, ısıl işlem görmüş), kaç adet, hangi tarihte.
- Fire ve eksik: fasoncunun hurdaya ayırdığı ya da hiç dönmeyen miktar.
- Açık miktar: fasoncu bazında, parça bazında bekleyen.
- Bedel: fason faturasındaki işçilik tutarı ve hangi partiye ait olduğu.
Temsili bir örnekle akış şöyle görünür: preshaneden 1.000 adet kesilmiş braket galvanizciye gider. Programda stok kartı aynı kalır, yalnız niteliği "kesilmiş" olarak fasoncu deposuna geçer. Bir hafta sonra 600 adet kaplanmış olarak döner, 20 adet fire bildirilir. Kayıtta galvanizcide 380 adet açık kalır; iş emri ise 600 adetlik ilerlemeyle bir sonraki operasyona izin verir. Kalan 380 adet döndüğünde aynı hesap kapanır.
Bu bilgilerin aynı kayıtta olması, "fasonda ne var" sorusunu telefona gerek kalmadan cevaplar.
Fasoncudaki mal kayıtta neden kaybolur?
Çoğu zaman irsaliye yanlış türde kesildiği için. Fason irsaliyesi normal satış irsaliyesi gibi işlenirse mal stoktan çıkar ve fasoncuya "satılmış" görünür. Geri geldiğinde ise yeni bir alış gibi girer. Arada fasoncuda ne kaldığını gösteren hiçbir kayıt olmaz.
Diğer sık sebepler:
- Dönüşte farklı stok kodu: giden parça "kesilmiş braket", gelen "kaplı braket" diye ayrı kartla girer; iki kart arasında bağ kurulmaz.
- Kısmi dönüşler: bin adet gider, üç seferde döner. Hangi dönüşün hangi sevke ait olduğu karışır.
- Fire bildirimi gelmez: fasoncu eksik getirir ama yazılı fire bildirmez; fark yıllarca açık kalır.
- Lot düşer: giderken yazılan lot dönen irsaliyede yoktur; geri izleme fasonda kopar.
Bu sebeplerin ortak noktası, fasonun kayıtta ayrı bir süreç olarak değil, bir satış ve bir alış gibi iki bağımsız olay olarak tutulmasıdır. Program seçerken asıl aranacak şey, gidiş ve dönüşü tek bir fason kaydının iki ucu olarak bağlamasıdır. Bu sorunların ayrıntısı fasonda fire ve eksik parça yazısında var.
Fason takibini programa taşıyan firmalarda ilk mutabakat genelde uzun sürer; yıllardır kapatılmamış küçük farklar bir arada ortaya çıkar. İlk ay bu farkları fasoncuyla yazılı olarak kapatmak, sonraki ayların mutabakatını kısa bir kontrol işine çevirir.
Fason takibinde olmazsa olmazlar: kontrol listesi
| Özellik | Neden gerekli? | Nasıl sınanır? |
|---|---|---|
| Fasoncu başına depo | Fasondaki mal stok olarak görünür | Bir sevkten sonra fasoncu deposunun bakiyesine bakın |
| Transfer olarak sevk | Mal satılmış gibi düşmez | Fason irsaliyesinin cari bakiyeyi değiştirmediğini görün |
| Nitelik dönüşümü | Giden ve gelen aynı kartta, farklı aşamada izlenir | Kesilmiş gidip kaplanmış dönen bir parçayla deneyin |
| Lot korunması | Geri izleme fasonda kopmaz | Dönen lotun soy ağacında gidenin göründüğünü kontrol edin |
| İş emri bağı | Dönüş iş emrinin ilerlemesine işlenir | Dönüşten sonra sonraki operasyonun açıldığını görün |
| Kısmi dönüş ve fire | Açık miktar doğru kalır | Üç parçalı dönüş ve bir fire girin |
| Fasoncu bazında açık liste | Mutabakat yapılabilir | Tek fasoncunun açık kalemlerini PDF alın |
| e-İrsaliye | Sevk yasal belgeyle yapılır | Fason irsaliyesini e-İrsaliye olarak gönderin |
Fasoncu depo olarak mı, cari olarak mı tutulmalı?
İkisi birden. Fasoncu cari kartıyla irsaliye ve faturanın muhatabıdır; deposuyla da malın bulunduğu yerdir. Yalnız cari olarak tutulursa mal stoktan kaybolur, yalnız depo olarak tutulursa fason faturası ve e-İrsaliye kesilemez.
Her fasoncu için ayrı depo açmak, tek bir "fason deposu" kullanmaktan daha iyi sonuç verir. Tek depoda galvanizcideki ile boyacıdaki mal karışır, mutabakat fasoncu bazında yapılamaz. Fasoncu kartında bir de varsayılan fason operasyonu ve teslim süresi tutmak işe yarar: hangi fasoncunun hangi işi yaptığı ve ortalama kaç günde döndürdüğü planlamada termin hesabına girer. Fasoncudaki stoğun ayrıntılı takibi fasoncudaki stok takibi yazısında anlatılıyor.
Excel, ön muhasebe ya da ERP modülü: hangisi uygun?
| Seçenek | Artısı | Eksisi |
|---|---|---|
| Excel listesi | Hemen kurulur, fasoncuya gönderilebilir | Stokla bağ yok, kısmi dönüşler elle eşlenir, lot kaybolur |
| Ön muhasebe programı | İrsaliye ve fatura aynı yerde | Fason irsaliyesi çoğu zaman satış gibi işlenir; nitelik ve iş emri yok |
| Ayrı fason takip aracı | Fasona özel ekranlar | Stok ve üretim başka programda; veri iki kez girilir |
| ERP içinde fason modülü | Sevk, dönüş, stok, lot, iş emri ve maliyet tek kayıtta | Fason operasyonunun ürün ağacında tanımlı olması gerekir |
Fasonu az ve tek tip olan firmada iyi tutulmuş bir liste bir süre yeter. Birden fazla fasoncu, kısmi dönüş ve lot takibi varsa fasonun üretim ve stokla aynı kayıtta olması gerekir.
Karar verirken bir de maliyet tarafını düşünün. Fasoncunun faturası parçaya bağlanmazsa, kaplama ya da ısıl işlem bedeli ay sonunda genel gidere yazılır. Bu durumda kaplamalı ve kaplamasız parçalar aynı maliyetle görünür, teklif fiyatı da yanlış hesaplanır. Fasonu stokla birlikte tutan program, bedeli de aynı partiye ekleyebilir.
Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Fason irsaliyesi stoktan çıkış mı yapıyor, yoksa fasoncu deposuna transfer mi?
- Dönen parça aynı stok kartında yeni niteliğiyle mi giriyor?
- Elle kesilen fason irsaliyesi açık iş emrine bağlanıyor mu?
- Bir sevkin birden fazla dönüşü ve firesi ayrı ayrı girilebiliyor mu?
- Fasoncu bazında açık miktar raporu alınabiliyor mu?
- Fason faturasındaki işçilik bedeli parça maliyetine ekleniyor mu?
- Fason irsaliyesi e-İrsaliye olarak gönderilebiliyor mu?
İlk üç soru en belirleyicidir. Fason irsaliyesi transfer olarak işlenmiyorsa, dönen parça aynı kartta izlenmiyorsa ve iş emrine bağlanmıyorsa, diğer özellikler ne kadar iyi olursa olsun fasonda bekleyen mal yine elle tutulan bir listeye kalır. Satıcıdan bu üç adımı kendi parçalarınızdan biriyle, ekranda baştan sona göstermesini isteyin.
Ay sonu fason mutabakatı nasıl yapılır?
Programdan fasoncu bazında açık miktar listesi alınır ve fasoncunun elindeki listeyle satır satır karşılaştırılır. Fark çıkan her satır için üç ihtimal vardır: dönüş irsaliyesi girilmemiştir, fire bildirilmemiştir ya da sevk yanlış fasoncuya yazılmıştır.
- Listeyi parça kodu ve lotla birlikte gönderin; fasoncu kendi iş numarasını yanına yazsın.
- Yolda olan malı (dönüşü kesilmiş ama henüz gelmemiş) ayrı işaretleyin.
- Fire farkını yazılı alın; sözlü kabul edilen fire bir sonraki ay unutulur.
- Uzun süredir hareket görmeyen kalemleri ayrıca konuşun. Bunlar çoğu zaman ya hurdaya ayrılmıştır ya da yanlış kayıttır.
Fason bedelinin parça maliyetine nasıl eklendiği fason işçilik maliyeti yazısında var.
Sık yapılan hatalar
- Fason irsaliyesini satış gibi kesmek. Cari bakiyesi bozulur, stok kaybolur.
- Tek fason deposu. Fasoncu bazında mutabakat yapılamaz.
- Dönüşü yeni stok kartıyla almak. Giden ve gelen arasındaki bağ kopar, maliyet taşınmaz.
- Lotu dönüşte yazmamak. Müşteri şikayetinde hangi kaplama partisi olduğu bulunamaz.
- Fireyi kapatmamak. Fasoncuda yıllardır duran hayali stok birikir.
- Fason faturasını parçaya bağlamamak. İşçilik bedeli genel gidere düşer, parça maliyeti eksik çıkar.
PakERP One'da fason takibi
PakERP One'da fason, üretim ve stokla aynı kayıttadır; fasona giden mal satış gibi değil, fasoncu deposuna transfer olarak işlenir.
- 102 Satış İrsaliyesi / 202 Alış İrsaliyesi: elle kesilen fason irsaliyesi açık iş emrinin fason operasyonuna kendiliğinden bağlanır; fasondan geliş iş emri ilerlemesine işlenir.
- Fasoncu deposu: nitelik ve lot korunur; dönen parça aynı kartta yeni niteliğiyle ve yeni lotla girer, soy ağacına işlenir.
- 8124 Fason Siparişleri, 8125 / 8126 fason sevk ve geliş.
- 8127 Fason Stok Mutabakatı: fasoncu bazında gönderilen, gelen ve açık miktar.
- Üretim Panosu, Fasonda sekmesi: fasoncu sütunlarında bekleyen parça, adet ve kaç gündür orada olduğu.
- e-İrsaliye: fason irsaliyesi programdan özel entegratör üzerinden gönderilir.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Ayrıntı fason modülü sayfasında.