Üretim emri, hangi mamulden ne kadar ve ne zamana üretileceğini söyleyen plan belgesidir; planlama açar, tüm üretimi kapsar. İş emri ise bu üretimin tek bir operasyonunu, belli bir tezgaha ya da fasoncuya veren saha belgesidir; operatör onunla çalışır ve bildirimini ona yapar. Bir üretim emrinden, rotadaki operasyon sayısı kadar iş emri doğar. Tek operasyonlu atölyede ikisi tek belgede birleşebilir.
Pazartesi sabahı üretim toplantısı. Planlamacı "braketin üretim emrini cuma açtım" diyor. Pres ustası "bende iş emri yok" diye cevap veriyor. Fason sorumlusu kaplamaya ne zaman gideceğini soruyor, kimse net cevap veremiyor. Toplantı, aynı kelimeyi farklı kağıtlar için kullanan insanlar arasında bir tercüme işine dönüşüyor.
Fabrikaların çoğunda "üretim emri", "iş emri", "imalat emri", "iş kartı" birbirinin yerine kullanılır. Kelimeler önemli değil; önemli olan planın hangi belgede, sahaya verilen talimatın hangi belgede durduğunun herkesçe bilinmesi. Aşağıda iki katmanın farkı, birbirinden nasıl türediği ve hangi fabrikaya hangisinin uyduğu anlatılıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Üretim emri nedir?
- İş emri nedir?
- Üretim emri ile iş emri arasındaki farklar nelerdir?
- Üretim emrinden iş emirleri nasıl türetilir?
- Tek belge mi, iki katman mı? Hangi fabrikaya hangisi uyar?
- Üretim emri ve iş emri nasıl numaralandırılmalı?
- Hangisi ne zaman kapanır?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da üretim siparişi ve iş emirleri
- Sık sorulan sorular
Üretim emri nedir?
Üretim emri, belli bir mamulden belli bir miktarın belli bir tarihe kadar üretilmesi kararını kayda alan plan belgesidir. Bir satış siparişinden, stok hedefinden ya da ana üretim planından doğar ve planlama tarafından açılır.
Bir üretim emrinde tipik olarak şunlar bulunur:
- Mamul kodu ve miktar
- Termin tarihi, bağlı olduğu müşteri siparişi
- Kullanılacak ürün ağacı ve rota
- Toplam malzeme ihtiyacı ve rezervasyon
- Genel durum: açık, üretimde, tamamlandı
Üretim emri "ne" ve "ne zaman" sorusunu cevaplar; "hangi tezgahta, kim" sorusunu cevaplamaz. Bazı programlarda bu belgeye "üretim siparişi" denir. Planın kendisinin nasıl kurulduğu üretim planlama yazısında.
İş emri nedir?
İş emri, üretim emrinin tek bir operasyonunu sahaya veren talimattır: hangi parça, hangi operasyon, hangi tezgah ya da fasoncu, kaç adet, hangi kalıpla ve hangi tarihte. Operatör iş emriyle çalışır, ürettiği adedi ve fireyi o iş emrine bildirir.
Bir iş emri formunda genellikle operasyon adı, tezgah, kalıp, çıkacak aşama, kullanılacak malzeme ve lot, kalite kontrol talimatı, takip ve duruş satırları ile okutulabilen bir barkod ya da QR bulunur. İş emri operatörün diliyle yazılır: "Pres 3, kalıp K-114, 5.000 adet, bugün başla" gibi. Plan belgesindeki müşteri adı, sipariş tutarı ya da termin gerekçesi operatörü ilgilendirmez; forma sadece işi doğru yapmak için gereken bilgi konur. İş emrinin ayrıntılı yapısı ve akışı iş emri rehberinde anlatılıyor; bu yazı iki belge arasındaki ilişkiye bakıyor.
İki katmanlı yapıya yeni geçen fabrikalarda ilk haftalarda en çok sorulan soru, operatörün hangi numarayı yazacağıdır. İş emri formunda tek, büyük ve okutulabilen bir numara bulunduğunda bu soru kendiliğinden kalkar; üretim emri numarası planlamada kalır, sahaya inmez.
Üretim emri ile iş emri arasındaki farklar nelerdir?
Temel fark kapsamdadır: üretim emri tüm üretimi, iş emri tek bir operasyonu kapsar. Diğer farklar bundan doğar.
| Soru | Üretim emri | İş emri |
|---|---|---|
| Kim açar? | Planlama | Üretim emrinden türetilir, üretim şefi dağıtır |
| Kapsam | Mamulün tüm rotası | Tek operasyon |
| Muhatap | Satış, planlama, satınalma | Operatör, ustabaşı, fasoncu |
| Neyi cevaplar? | Ne, ne kadar, ne zamana | Nerede, kim, hangi kalıpla |
| Bildirim | Doğrudan bildirim almaz | Üretim bildirimi ona yapılır |
| İlerleme | Son operasyonun ilerlemesi | Kendi operasyonunun ilerlemesi |
| Kapanış | Tüm iş emirleri bitince | Operasyon bitince |
| Maliyet | Toplam üretim maliyeti | Operasyon işçilik ve makine süresi |
Üretim emrinden iş emirleri nasıl türetilir?
Rotadaki her operasyon için bir iş emri açılarak. Rota doğru tanımlıysa bu iş elle yapılmaz; üretim emri açıldığında iş emirleri de kendiliğinden oluşur.
- Talep: müşteri siparişi ya da stok ihtiyacı planlamaya gelir.
- Üretim emri: mamul, miktar ve termin girilir; ürün ağacı ve rota okunur.
- Malzeme kontrolü: eldeki hammaddenin ne kadar üretime yettiği görülür, eksik varsa satınalmaya talep gider.
- İş emirleri: rotadaki her operasyon için ayrı iş emri açılır; tezgah, kalıp ve fasoncu rotadan gelir.
- Form: her iş emri için form basılır ya da tablete düşer; formdaki QR ile bildirim yapılır.
- Bildirim: her operasyon kendi iş emrine iyi adet, fire ve süre bildirir.
- Kapanış: operasyon bitince iş emri, son iş emri bitince üretim emri kapanır.
Örnek: 5.000 adet braket için bir üretim emri açılsın. Rotada üç operasyon var: kesme (pres 1), büküm (pres 3) ve kaplama (fason). Sonuç, tek üretim emri altında üç iş emridir. Kaplama iş emri tezgah yerine fasoncunun adını taşır ve parçanın fasonda olduğu, üretim listesinde diğer iş emirlerinin yanında görünür. Operasyonların nasıl tanımlandığı rota ve operasyon tanımı yazısında.
Tek belge mi, iki katman mı? Hangi fabrikaya hangisi uyar?
Parça tek tezgahta başlayıp bitiyorsa tek belge yeter; birden fazla operasyon, tezgah ya da fason varsa iki katman gerekir.
- Tek operasyonlu atölye: plastik enjeksiyonda tek baskıyla biten parça, basit montaj. Üretim emri ve iş emri aynı kağıttır; ikiye bölmek yalnız kayıt yükü getirir.
- Çok operasyonlu fabrika: pres, kaynak, talaşlı işleme, ısıl işlem ve kaplamadan geçen parça. Her operasyonun ayrı tezgahı, ayrı operatörü, ayrı bekleme noktası vardır; tek belgeyle hangi aşamada ne olduğu izlenemez.
- Fasonlu üretim: operasyonlardan biri dışarıda yapılıyorsa o operasyonun ayrı iş emri olması, fasondaki malın üretim listesinden görünmesini sağlar.
Karar verirken bir soru yeter: ustabaşı sabah "hangi tezgahta ne var" diye sorduğunda cevap tek listeden çıkıyor mu?
Üretim emri ve iş emri nasıl numaralandırılmalı?
İki belge iki ayrı seriden numara almalı ve iş emri numarası, bağlı olduğu üretim emrini çağrıştırmalıdır. Sahada okunan numara iş emri numarasıdır; bu yüzden kısa, tekil ve formda büyük yazılmış olmalıdır.
Yaygın yöntemler:
- Sıralı numara: 000123, 000124. Basit ama numaradan tarih ya da ürün okunmaz.
- Tarih + sıra: 210926-03 gibi gün, ay, yıl ve o günün sırası. Operatör numarayı okurken işin ne zaman açıldığını da görür.
- Üretim emri + operasyon: U-1250-20 gibi üretim emri numarasının sonuna operasyon numarası eklenir. Bağ açıktır ama numara uzar, elle yazarken hata artar.
Hangisi seçilirse seçilsin iş emri numarasını lot numarası olarak da kullanmak düşünülmeye değer: operasyonun çıktısı o numarayla etiketlenir, geri izleme tek numaradan başlar. Numara elle yazılmak yerine form üzerindeki barkod ya da QR ile okutulursa yanlış iş emrine bildirim yapılması da büyük ölçüde önlenir.
Hangisi ne zaman kapanır?
İş emri, operasyonu bitince kapanır; üretim emri, son iş emri kapandığında. Arada kalan en sık durum, son operasyon bitmiş ama önceki bir iş emrinin açık kalmasıdır: kesme 5.000 bildirmiş, büküm 4.950, kaplama 4.950. Kesmedeki 50 adet fark ya fire olarak kaydedilmemiştir ya da bir kasada beklemektedir.
Bu yüzden kapanış, sayıların tutarlılığına bakarak yapılır. İş emrini zorla kapatmak farkı yok etmez, yalnız gizler. Kapanıştan önce kısa bir kontrol:
- Her iş emrinde bildirilen iyi + fire, bir önceki operasyonun çıktısına eşit mi?
- Fasondan dönen adet, fasona giden adetle fire toplamını tutuyor mu?
- Rezerve edilen malzemenin kullanılmayan kısmı serbest bırakıldı mı?
Sık yapılan hatalar
- Bildirimi üretim emrine yapmak: hangi operasyonun ne kadar ilerlediği görünmez; ara aşamada bekleyen parça kaybolur.
- İş emrini elle, rotadan bağımsız açmak: tezgah ve süre her seferinde farklı yazılır, planlama ile saha arasında fark büyür.
- Fason operasyonuna iş emri açmamak: parça fasona gidince üretim listesinden çıkar, termin sorulduğunda cevap telefonla aranır.
- Üretim emrini miktar değişince yenisiyle değiştirmek: eski emre yapılmış bildirimler ve rezervasyonlar ortada kalır.
- Açık emirleri hiç kapatmamak: açık iş emri listesi aylar içinde yüzlerce satıra çıkar, kimse bakmaz olur.
PakERP One'da üretim siparişi ve iş emirleri
PakERP One'da üst katmanın adı "üretim siparişi", saha belgesinin adı "iş emri"dir ve her operasyon ayrı bir iş emridir. Program ücretsizdir; iş emri ekranları standart kurulumda gelir.
- 8120 İş Emirleri ▸ Yeni İş Emri: yalnız mamul ve miktar girilir. Rotadaki tüm operasyonların iş emirleri tek seferde açılır; her biri ayrı numara alır (GGAAYY-NN, örneğin 210926-03) ve çatıdaki üretim siparişine bağlanır. Pencerede hammaddeden mamule akış şeması ve eldeki hammaddeyle üretilebilir miktar görünür.
- Tezgah, depo, nitelik ve fason: 8107 Ürün Ağacı Şemasından gelir; fason operasyonunda fason siparişi (8124) de açılır.
- İş emri formu (PDF): sol üstte iş emri numarasının QR kodu bulunur; 8121 hızlı bildirimde ya da Android "PakERP One Üretim" uygulamasında okutulur.
- 8121 Üretim Bildirimleri: iyi ve fire adet, fire nedeni, operatör, vardiya, başla ve bitir saati o iş emrine yazılır; iş emri listesinde ilerleme yüzdesi görünür.
- Üretim Panosu: 8120'den açılır; açık iş emirleri operasyon sütunlarında kart olarak durur.
- 8135 İzlenebilirlik: iş emri numarası ya da üretim siparişi numarası yazılarak lot zinciri açılır.
Ayrıntı: Üretim modülü.