Ücretsiz bir ERP'de ürün ağacı tanımlarken önce ekranın malzemeyi ve operasyon sırasını (rotayı) birlikte tutup tutmadığına, fire ve birim çevrimi alanı olup olmadığına bakılır. İlk ağaçlar en çok üretilen mamullerden başlayarak ustayla birlikte girilir, sac ve çubuk brüt tüketimle yazılır. Ağaç, birkaç iş emrinde gerçek sarfla karşılaştırılıp doğrulanmadan MRP ve maliyet için kullanılmamalı.
Ürün ağacı, bir mamulün hangi malzemelerden, hangi miktarda ve hangi operasyonlarla yapıldığını söyleyen tanımdır. Kimya ve gıdada buna reçete denir, metal işlemede çoğunlukla ağaç ya da BOM. Adı ne olursa olsun görevi aynı: iş emri, malzeme ihtiyacı ve maliyet bu tanımdan hesaplanır.
Bu yüzden ağaç, lisans ücreti olmayan bir programa geçerken en çok emek isteyen iştir ve en çok ertelenen iştir. Tek seviyeli ve çok seviyeli ağaç, satır alanları ve değişiklik yönetimi ürün ağacı rehberinde anlatıldı. Bu yazı, ücretsiz ERP'de ağaç tanımlamaya başlayan bir firmanın pratik sorularına odaklanıyor: ekranda neye bakılır, nereden başlanır, doğru olduğu nasıl anlaşılır?
Tam boyutİçindekiler
- Ürün ağacı ERP'de neyi besler?
- Ücretsiz bir ERP'de ürün ağacı ekranında neye bakılır?
- İlk ağaçlar hangi sırayla girilir?
- Birim ve fire nasıl yazılır?
- Fason ve yarı mamul ağaçta nasıl gösterilir?
- Ağacın doğru olduğu nasıl anlaşılır?
- Ücretsiz ERP'ye ağaç aktarımı: Excel'den mi, elle mi?
- PakERP One'da ürün ağacı şeması (8107)
- Sık sorulan sorular
Ürün ağacı ERP'de neyi besler?
Ağaç dört şeyi besler: iş emrindeki malzeme listesi, üretim bildiriminde düşülen sarf, malzeme ihtiyaç hesabı ve mamulün malzeme maliyeti. Ağaçtaki bir hata bu dördüne birden taşınır.
Örneğin bir braket ağacında 1,2 mm sac için net ağırlık yazıldıysa, her bildirimde stoktan olması gerekenden az sac düşer. Kayıtta sac fazla görünür, satınalma geç sipariş verir, maliyet olduğundan düşük çıkar. Aynı hata ay sonunda sayım farkı olarak ortaya çıkar ve kimse ağaca bakmayı akıl etmez.
Bu yüzden ağaç, ücretsiz bir ERP'de de pahalı bir sistemde de aynı özeni ister. Programın bedeli değişir, ağacın doğruluğunun etkisi değişmez.
Ücretsiz bir ERP'de ürün ağacı ekranında neye bakılır?
Bakılacak ilk şey, malzeme ile operasyonun aynı yerde tanımlanıp tanımlanmadığıdır. Malzeme ağaçta, operasyonlar ayrı bir rota ekranında duruyorsa, hangi malzemenin hangi operasyonda tüketildiği ve yarı mamulün hangi aşamada beklediği bağlantısı kurulamaz.
| Kontrol | Neden | Yoksa ne olur |
|---|---|---|
| Malzeme ve operasyon aynı tanımda | Malzeme doğru operasyonda düşer | Tüm malzeme ilk operasyonda tüketilmiş sayılır |
| Satırda fire oranı | Brüt ihtiyaç hesaplanır | Her iş emrinde malzeme eksik çıkar |
| Birim ve birim çevrimi | Sac kg, parça adet, boya litre | Tüketim yanlış birimden düşer |
| Fason operasyon | Kaplama, ısıl işlem ağaçta görünür | Fason planda ve maliyette unutulur |
| Çıkış aşaması ve deposu | Yarı mamul doğru yere girer | Ara parça nihai stokla karışır |
| Başka mamulden kopyalama | Benzer parçalar hızlı girilir | Her ağaç sıfırdan yazılır |
| Excel'e ve PDF'e çıktı | Sahayla ve müşteriyle paylaşım | Ağaç yalnız ekranda kalır |
Ücretsiz ERP seçeneklerinin bir kısmında ağaç yalnız malzeme listesidir. Parçanız fasona gidiyor ya da birkaç tezgahtan geçiyorsa bu yetmez.
Ağaç tanımlarken en sık gözden kaçan kalem sarf ve ambalajdır: kasa, palet, streç, ayırıcı karton. Küçük görünürler, ama müşteriye özel kasa bittiğinde sevkiyat durur. Ambalajı ağacın son operasyonuna malzeme olarak eklemek, onu da ihtiyaç hesabına sokar.
İlk ağaçlar hangi sırayla girilir?
Bütün mamullerin ağacını aynı anda girmeye çalışmak, geçişi aylarca uzatır. Sık üretilenden başlayın; nadiren üretilen parçanın ağacı ilk iş emri açılacağı zaman girilir.
- Liste çıkarın: son dönemde en çok sevk edilen mamulleri sıralayın. Ciroya değil, iş emri sıklığına bakın.
- Stok kartlarını temizleyin: ağaçta kullanılacak hammadde ve yarı mamul kartları tekil olmalı. Aynı saca iki kart varsa önce birleştirin.
- Operasyon listesini sabitleyin: kesme, pres, kaynak, kaplama gibi operasyon adlarını bir kez tanımlayın; her ağaçta serbest yazılmasın.
- Ustayla oturun: ağaç mühendislik çiziminden değil, sahadaki gerçek yoldan yazılır. "Bu parça önce vibrasyona mı gidiyor, ısıl işleme mi?" sorusunun cevabını usta bilir.
- Tartın: sac ve çubukta brüt tüketimi tartarak bulun: bir plakadan kaç parça çıkıyor, kalan hurda ne kadar.
- Benzerleri kopyalayın: aynı aileden parçaları ilk ağaçtan kopyalayıp farkları düzeltin.
Bu sırayı izleyen bir firma, ilk haftanın sonunda en sık üretilen mamullerin ağacını hazır bulur ve ilk iş emirlerini bu ağaçlarla açabilir. Geri kalan mamuller, sipariş geldikçe aynı yöntemle eklenir. Ağaç girişini bir kişiye yükleyip ondan bir ayda bitirmesini beklemek yerine, her hafta belli bir sayıda ağacı ustayla birlikte bitirmek daha gerçekçi bir hedeftir.
Birim ve fire nasıl yazılır?
Malzeme, stokta hangi birimle tutuluyorsa ağaçta da o birimle ya da doğru çevrimle yazılır. Sac kilogramla alınıyorsa, bir mamul için kaç kilogram brüt sac harcandığı yazılır; parçanın bitmiş ağırlığı değil.
Fire iki yerde düşünülür. Malzeme firesi, kesimde ve preste çıkan hurdadır; brüt miktarın içinde ya da ayrı fire oranı olarak yazılır. Operasyon firesi ise hatalı parçadır; iş emrinde bildirimle kaydedilir. İkisini ağaçta birden şişirmek, her iş emrinde gereksiz fazla malzeme ayırtır. Başlangıçta fire oranını geçmiş birkaç partinin ortalamasıyla yazın, sonra bildirim verisiyle düzeltin.
Birim çevrimine bir örnek: sac rulo kilogramla alınıyor, kesimden sonra plaka adediyle takip ediliyorsa, plaka kartının ağırlığı kartta doğru yazılmalı. Yoksa bir plaka için stoktan bir kilogram düşer ve kayıt birkaç günde anlamsızlaşır. Boya litreyle alınıp gramla tüketiliyorsa aynı dikkat orada da gerekir.
Fason ve yarı mamul ağaçta nasıl gösterilir?
Fason, ağaçta bir operasyon olarak yer almalı; yarı mamul ise ya ayrı bir kart ya da aynı kartın bir aşaması olarak. Hangisinin seçileceği, parçanın kaç aşamadan geçtiğine bağlıdır.
Parça kesilip preslenip kaplamaya gidiyor, dönüp montaja giriyorsa, her aşama için ayrı kart açmak dört kart ve dört ağaç demektir. Aşama boyutu olan bir programda tek kart ve tek ağaç yeter; her operasyonun çıkış aşaması tanımlanır, kaplama operasyonu da fasoncusuyla birlikte ağaçta durur. Fasonun ağaçta olması iki şey sağlar: planlamacı parçanın dışarıya gideceğini iş emrini açarken görür, fason bedeli de mamul maliyetine girer. Satın alınan hazır bir alt parça (örneğin rulman ya da somun) ise ağaçta yalnız malzeme satırıdır; kendi ağacı olmaz.
Ağacın doğru olduğu nasıl anlaşılır?
Kısa cevap: birkaç iş emrinde ağacın hesapladığı sarfı gerçekte harcananla karşılaştırarak. Ağaç ekranda doğru görünebilir; doğruluğu ancak sahada sınanır.
- İlk iş emrini açtığınızda hammadde ihtiyacını ustaya gösterin. "Bu işe bu kadar sac yetmez" diyorsa ağaçta bir eksik vardır.
- İş emri kapandığında düşülen sarfı, depodan fiilen çıkan malzemeyle karşılaştırın.
- Sayımda sürekli fazla ya da eksik çıkan hammadde varsa, onu kullanan ağaçlara bakın.
- Maliyet raporunda beklenmedik düşük ya da yüksek çıkan mamul, genellikle ağaçtaki birim hatasını gösterir. Malzeme maliyetinin nasıl oluştuğu maliyet muhasebesi yazısında var.
Ağaç doğrulandıktan sonra da sabit kalmaz. Kalıp değiştiğinde, tedarikçi farklı kalınlıkta sac gönderdiğinde ya da müşteri revizyon istediğinde ağaç güncellenir; eski hâli kapatılır. Ağaçla iş emrinin günlük takibi iş emri takibi yazısında anlatılıyor.
Ücretsiz ERP'ye ağaç aktarımı: Excel'den mi, elle mi?
Eski programda ya da Excel'de düzenli ağaç varsa aktarım zaman kazandırır; yoksa elle girmek daha doğrudur. Dağınık bir Excel listesini aktarmak, dağınıklığı yeni sisteme taşır.
Aktarımdan önce bir kontrol yapın: Excel'deki malzeme kodları yeni stok kartlarıyla birebir eşleşiyor mu, birimler aynı mı, fire yazılmış mı? Eşleşmeyen satırların sayısı fazlaysa, en çok üretilen mamulleri elle girip gerisini zamana yaymak daha az hata üretir. Ücretsiz ERP'ye geçen firmalar için ağaç, kurulum ücreti ödenmeyen ama en çok emek isteyen iştir; bu emeği ustayla birlikte harcamak, sonraki yılların MRP ve maliyet hesabını doğru başlatır.
PakERP One'da ürün ağacı şeması (8107)
PakERP One'da ürün ağacı ve rota tek ekranda, şema olarak tanımlanır. Ekran ücretsiz sürümdedir; ayrı bir mühendislik modülü satın alınmaz.
- 8107 Ürün Ağacı: mamul seçilir, soldaki paletten operasyon, fason operasyon ve malzeme kutuları sürükle-bırak ile şemaya eklenir. Oklar kendiliğinden çizilir.
- Operasyon kutusu: operasyon listeden seçilir; tezgah, kalıp, çıkış deposu, çıkış niteliği (aşama), hazırlık ve birim süre girilir.
- Fason kutusu: ayrı renktedir; fasoncu, hizmet kartı ve fiyat burada tanımlanır.
- Malzeme kutusu: 1 mamul için miktar, birim, depo, nitelik ve fire girilir.
- Başka stoktan kopyala: benzer mamulün şeması getirilir, farklar düzeltilir. Şemadan doğrudan iş emri açılabilir.
Ağaç kaydedildiğinde 8120 İş Emirleri ekranındaki "Yeni İş Emri" penceresi rotayı, hammadde ihtiyacını ve eldeki stokla üretilebilir miktarı bu tanımdan gösterir. 301 Stok Kartları'nda satıra sağ tıklayarak da ağaç açılır. Kullanım adımları üretim kılavuzunda.