Günlük kontrol listesi, üretim firmasında her sabah ve her akşam aynı sırayla bakılan kısa bir ekran listesidir: bugün teslim edilecek sipariş satırları, vadesi geçen ve bugün vadeli alacak ve borç, geciken iş emirleri, bekleyen satınalma talepleri, gelen e-faturalar; akşam ise faturalaşmamış irsaliye, taslak belge ve kasa. Ücretsiz ERP programı PakERP One'da bunların çoğu Bugün panelinde tek bakışta görünür; her kart ilgili ekranı açar.
İki atölye düşünün, ikisi de aynı programı kullanıyor. Birincisinde sabah herkes bilgisayarı açıp gelen e-postalara bakıyor; teslimi geciken sipariş müşteri arayınca fark ediliyor, vadesi geçen fatura ay sonunda çıkıyor, malzeme bitince talep açılıyor. İkincisinde planlamacı her sabah aynı üç ekrana bakıyor, finansçı iki ekrana, patron bir panele. Aynı program, aynı veri; fark yalnızca bakma alışkanlığında.
ERP'nin faydası veriyi toplamakta değil, toplanan veriye düzenli bakılmasında ortaya çıkar. Düzenli bakmanın en basit aracı da günlük kontrol listesidir: kim, hangi saatte, hangi ekrana bakacak ve gördüğünde ne yapacak. Bu yazı böyle bir listenin nasıl kurulacağını rol rol anlatıyor. Liste, ücretsiz ERP kullanan bir firmada da ücretli programda da aynı işi görür; önemli olan programın bu ekranları tek yerde sunup sunmadığıdır.
Tam boyutİçindekiler
Günlük kontrol listesi neden gerekli?
Çünkü ERP'deki uyarılar bakılmayan ekranda uyarmaz. Sipariş satırı gecikince kırmızı olur, vadesi geçen fatura kırmızı olur; ama o listeyi kimse açmıyorsa kırmızı kimseye görünmez. Kontrol listesi, "kim ne zaman bakacak" sorusunu bir kez cevaplar ve konuyu kişinin hafızasından çıkarır.
Bir de tekrar sorunu var. Kontrol listesi olmayan firmada aynı soru gün içinde beş kez sorulur: "şu sipariş ne durumda", "şu müşteri ödedi mi", "pres hattı hangi iş emrinde". Her soru bir kişinin işini böler. Sabah on dakikada bu soruların cevabı bakılmışsa gün içindeki sorular azalır.
Liste kısa olmalıdır. Yirmi maddelik liste ikinci hafta uygulanmaz. Rol başına üç ile beş ekran, toplamda on dakika; bu ölçü sahada tutar. Ekranın bir kısmı zaten patron özeti olarak tek panelde toplanabiliyorsa liste daha da kısalır.
Sabah 10 dakikada kim neye bakar?
Her rol kendi üç ekranına bakar; kimse başkasının listesini beklemez. Aşağıdaki tablo bir üretim firmasında sabah kontrolünün rol bazlı dağılımıdır. Ücretsiz ERP kullanan küçük firmada aynı kişi iki rolü üstlenir; liste yine aynı kalır.
| Rol | Bakılan | Görünce yapılan |
|---|---|---|
| Satış / sevkiyat | Bugün ve yarın teslim edilecek sipariş satırları, geciken satırlar | Stok yoksa planlamaya haber, sevk hazırsa irsaliye |
| Planlama | Geciken ve bugün biten iş emirleri, fasonda bekleyen partiler | Öncelik değişikliği, fasoncuyu arama |
| Satınalma | Talep havuzu, bugün gelmesi gereken siparişler, kritik stok | Talebi siparişe çevirme, tedarikçi teyidi |
| Finans | Vadesi geçen ve bugün vadeli alacak; bugün vadeli çek ve senet | Tahsilat telefonu, ödeme listesi |
| Muhasebe | Gelen e-faturalar, dünkü onaysız belgeler | Kabul / red, alış faturasına çevirme |
| Firma sahibi | Özet panel: alacak, borç, teslim, kritik stok | Yalnız kırmızıya sorma |
Sıra da önemlidir. Satış önce bakar, çünkü teslimde sorun varsa planlamanın sabah toplantısından önce bilmesi gerekir. Finans, satıştan bağımsızdır; kendi saatinde bakar. Muhasebe gelen e-faturayı sabah çekerse gün içinde alış faturaları hazır olur ve akşam kimse portal beklemez.
Kontrol listesi kâğıda yazılmış ve masaya yapıştırılmışsa uygulanır; e-postayla gönderilmişse ilk hafta uygulanır, sonra unutulur. Listeyi programın açılış ekranına taşıyan firmalarda ise liste hiç okunmaz, çünkü ekranın kendisi listedir: kırmızı kart varsa bakılır, yoksa güne başlanır.
Satış ve sevkiyat: bugün ne teslim edilecek?
Cevap, sipariş satırlarının teslim tarihine göre süzülmüş hâlidir; belge bazlı değil satır bazlı. Bir siparişte beş kalem varsa üçü bugün, ikisi gelecek hafta teslim olabilir. Belge bazlı bakan sevkiyatçı ya hepsini bekletir ya da eksik sevk eder.
Sabah kontrolünde üç soru sorulur: Bugün hangi satırlar teslim edilecek? Bunların stoku mamul deposunda hazır mı? Geciken satır var mı ve müşteriye haber verildi mi? Teslim tarihi yaklaşan satırların sarı, geçenlerin kırmızı görünmesi bu üç soruyu bir bakışta cevaplar. Ayrıntı sipariş takibi yazısında.
Bir ekleme daha: dün sevk edilip faturası kesilmemiş irsaliyeler. Bunlar sabah değil akşam listesine girer, ama sevkiyatçı sabah kaç irsaliyenin açık kaldığını da görmelidir; sayı büyüyorsa muhasebeyle konuşulur.
Finans: tahsilat telefonu ve ödeme listesi
Finansın sabah kontrolü iki listedir: vadesi dünden eski açık alacaklar (telefon listesi) ve bugün vadesi dolan borçlar (ödeme listesi). İkisini ayrı tutmak gerekir, çünkü vadesi bugün dolan fatura henüz gecikmiş sayılmaz ama tahsilat listesine girmelidir.
Tahsilat telefonu için en pratik sıra yaşlandırma listesidir: vadesi geçmiş tutar azalan sırada. Listenin üstündeki beş cari aranır, konuşulan rakam açık kalemlerin toplamıdır, toplam bakiye değil. Müşteri "hangi faturayı ödemedim" diye sorduğunda ekstre FIFO kuralıyla açık kalemleri gösteriyorsa cevap hazırdır; bu, ücretsiz ERP seçerken de aranması gereken bir özelliktir. Bu konunun tamamı cari takip yazısında.
Ödeme tarafında soru "bugün kime ne borçluyuz" değil, "ödeme günü itibarıyla vadesi dolmuş borçlar ne" sorusudur. Ödeme günü cuma ise perşembe sabahı cuma tarihli liste alınır. Bugün vadeli çek ve senetler de aynı sabah kontrolüne girer; bankaya verilmesi gereken çek unutulursa telafisi yoktur.
Üretim: hangi iş emri gecikiyor?
Cevap iş emri listesinde değil, operasyon bazlı panodadır. İş emri "yüzde altmış tamamlandı" demek planlamacıya yetmez; kesim bitmiş, pres bitmiş, kaplamada bekliyor bilgisi gerekir. Her operasyonun ayrı bir iş emri satırı olduğu düzende bu görünür.
Sabah kontrolünde planlamacı üç şeye bakar:
- Termini geçmiş ya da bugün olan iş emirleri: hangi operasyonda, hangi tezgahta?
- Fasonda bekleyen partiler: hangi fasoncuda, kaç gündür? Beş günü geçen parti aranır.
- Dün girilmemiş üretim bildirimleri: vardiya bitti ama bildirim yok; o iş emrinin ilerlemesi yanlış görünür.
Üçüncü madde sık atlanır. Bildirim girilmezse pano yanlış konuşur ve planlamacı yanlış karar verir. Bildirimin sahada, vardiya bitmeden girilmesi kontrol listesinin bir parçası olmalıdır; operatörün telefonla iş emri barkodu okutup girmesi bunu kolaylaştırır. İş emri takibi yazısı pano düzenini anlatır.
Akşam kapanışında ne kontrol edilir?
Gün içinde açılıp bitirilmemiş belgeler. Sabah listesi "ne yapılacak" sorusuna, akşam listesi "ne yarım kaldı" sorusuna bakar. Akşam kapanışı beş maddeyle biter:
- Faturası kesilmemiş satış irsaliyeleri. Sevk edildi, fatura yok. e-Fatura kapsamındaki belgeler için süre kuralı vardır; güncel düzenlemeye göre irsaliye gününü takip eden kısa bir süre içinde fatura kesilmelidir. Her gün kapatılırsa bu süre hiç sorun olmaz.
- Taslak belgeler. Başlanıp kaydedilmiş ama onaylanmamış sipariş, irsaliye, fiş. Taslak stok düşmez, cariye yazmaz; yarına kalırsa unutulur.
- Kasa. Gün içindeki nakit tahsilat ve ödemeler girildi mi, kasa sayımı ekranla tutuyor mu?
- Üretim bildirimleri. İkinci vardiya bitmeden bildirimlerin girildiği teyit edilir.
- Yarının teslimleri. Sevkiyatçı yarın teslim satırlarına bakar, malzeme mamul deposunda değilse akşamdan planlamaya yazar.
Beş madde on dakikayı geçmez. Aksatılan gün, ertesi sabahın listesini uzatır; iki gün aksatıldığında liste ay sonu işine dönüşür. Ay sonu rutini yazısı bu zincirin devamıdır.
PakERP One'da günlük kontrol ekranları
PakERP One'da sabah listesinin büyük kısmı programın açılışında sol taraftaki Çalışma Alanım panelinde durur. Bugün bölümü yalnız kullanıcının yetkili olduğu ekranlardan özet çıkarır ve beş dakikada bir arka planda yenilenir; kart tıklanınca ilgili liste açılır. Ücretsiz ERP programında bu panel her kullanıcı için açıktır; tanıtımı Kişisel Çalışma Alanı sayfasındadır.
- Bugün paneli: vadesi geçen alacak ve borç, bugün teslim edilecekler, açık siparişlerim, taslak belgelerim, bugün vadeli çek ve senet, kritik stok. Sabah listesinin satış, finans ve sahip satırları buradan başlar.
- 103 Satış Siparişleri: satır bazlı teslim takibi; geciken satır kırmızı, yedi gün kalan sarı. Sevkiyatçının sabah ekranı.
- 803 Yaşlandırma ve 802 Cari Ekstre: vadesi geçmiş azalan sırada telefon listesi; satıra çift tık ekstreyi açık kalemler işaretli açar. 808 Tarihli Ödeme Listesi ödeme gününe göre borçları verir.
- 851 Cari Konsol: müşteri aradığında bakiye, açık sipariş, faturalanmamış irsaliye ve portföydeki çekler tek ekranda.
- 8120 İş Emirleri ve Üretim Panosu: Üretimde sekmesinde operasyon sütunlarında kartlar, gecikme ve ACİL rozetleri; Fasonda sekmesinde fasoncu bazında bekleyen malzeme ve kaç gündür beklediği.
- 218 Talep Havuzu: birimlerden gelen talepler; siparişe çevirme. Yeni talep düştüğünde durum çubuğundaki zil bildirim verir.
- 961 Gelen e-Faturalar: entegratörden gelen faturalar, cari eşleşme, kabul ve alış faturasına çevirme. Muhasebenin sabah ekranı.
- Akşam: 102 Satış İrsaliyeleri listesinde faturalanmamış belgeler sağ tık Faturalaştır ile kapatılır; 821 Kasa yürüyen bakiyeyle kontrol edilir; 8121 Üretim Bildirimleri vardiya bazında teyit edilir.
Sık bakılan ekranlar Ctrl+D ile sık kullanılanlara eklenir; Notlarım bölümüne "Örnek Çelik'e sertifika hatırlat yarın" gibi bir satır yazılınca tarih ayrışır ve geciken not kırmızıya döner.
Konuyla ilgili: Muhasebede En Sık 10 Hata ve ERP ile Önlenmesi.