e-Faturanın asıl belgesi UBL-TR biçimindeki XML dosyasıdır; ekranda ve PDF'te görülen düzeni XSLT adlı bir şablon oluşturur. Şablon faturanın içine gömülebilir, gömülmezse entegratörün ya da alıcının varsayılan görseli kullanılır. Logo, banka bilgisi, notlar ve özel sütunlar şablonla düzenlenir; ancak faturadaki tutarlar ve zorunlu bilgiler şablonla değiştirilemez, yalnız gösterilir.
e-Faturaya geçen firmaların ilk şikâyetlerinden biri faturanın görüntüsüdür. Yıllarca kendi logolu, banka bilgili, sipariş numaralı matbu faturasını kullanan bir firma, ilk e-Faturasını müşterinin ekranında standart bir düzende görür. Banka hesabı yok, sipariş numarası altta küçük bir notta, logo hiç görünmüyor. Müşterinin muhasebecisi arayıp IBAN soruyor.
Bu yazı e-Fatura görselinin nasıl oluştuğunu, XSLT şablonunun ne olduğunu ve faturaya nasıl eklendiğini, tasarımda nelerin değiştirilebileceğini, nelerin değiştirilemeyeceğini anlatıyor. Faturanın teknik yapısını önce okumak isterseniz UBL-TR nedir: e-Faturanın XML yapısı yazısıyla başlayın.
Tam boyutİçindekiler
- e-Fatura tasarımı nedir, XSLT ne işe yarar?
- XSLT şablonu e-Faturaya nasıl eklenir?
- e-Fatura tasarımında neler değiştirilebilir, neler değiştirilemez?
- e-Faturaya logo, imza ve banka bilgisi nasıl eklenir?
- Notlar, sipariş ve irsaliye bilgisi görselde nasıl görünür?
- XSLT şablonunda sık yapılan hatalar nelerdir?
- Görsel ile XML farklıysa hangisi geçerlidir?
- PakERP One'da e-Fatura görseli
- Sık sorulan sorular
e-Fatura tasarımı nedir, XSLT ne işe yarar?
e-Fatura bir resim ya da PDF değil, bir veri dosyasıdır. Satıcı, alıcı, satırlar, vergiler ve toplamlar UBL-TR adlı bir XML yapısının alanlarına yazılır. Bu dosya makineler arasında kolayca gidip gelir ama insan için okunur değildir. İnsanın okuyacağı düzeni oluşturmak için XSLT kullanılır.
XSLT, XML dosyasındaki verileri alıp bir sayfa düzenine yerleştiren bir dönüşüm şablonudur. Tarayıcı ya da entegratör yazılımı XML ile XSLT'yi birleştirir ve ortaya ekranda görülen fatura çıkar. Aynı XML, farklı XSLT şablonlarıyla bambaşka görünebilir; ama içindeki rakamlar değişmez.
Bunu matbu fatura ile kıyaslamak işe yarar: XML, faturaya yazılan bilgilerdir; XSLT ise matbaanın bastığı form. Form değişince bilgiler başka yerlerde durur, ama tutar aynı tutardır.
Aynı mantık e-Arşiv faturası ve e-İrsaliye için de geçerlidir. Her belge türünün kendi şablonu olur; irsaliye şablonunda fiyat sütunlarının gösterilip gösterilmeyeceği, araç ve şoför bilgisinin nerede duracağı gibi kararlar da şablonda verilir. Bir firmanın üç belge türü için tutarlı bir görünüm kurması, müşterinin belgeleri tek bakışta tanımasını sağlar.
Şablonu kimin hazırlayacağı da baştan konuşulmalıdır. Kullandığınız ERP hazır bir şablon sunabilir, özel entegratör firmanız adına bir şablon tanımlayabilir ya da şablonu dışarıdan bir yazılımcıya hazırlatabilirsiniz. Hangisi seçilirse seçilsin, şablonun bir kopyasının firmada saklanması ve kimin güncelleyeceğinin belli olması, adres ya da banka değişikliğinde işi kolaylaştırır.
XSLT şablonu e-Faturaya nasıl eklenir?
Şablonun faturaya ulaşmasının iki yolu vardır:
- Faturaya gömmek: XSLT dosyası UBL belgesinin içinde, ek belge olarak taşınır. Alıcı faturayı hangi programla açarsa açsın, satıcının istediği görünümü görür. Bu en güvenilir yoldur.
- Entegratörde tanımlamak: özel entegratörler firma adına bir varsayılan şablon tutabilir. Fatura gönderilirken şablon entegratör tarafında eklenir ya da görsel entegratör tarafından üretilir.
Hiçbir şablon gönderilmezse alıcının programı ya da entegratörü kendi varsayılan görselini kullanır. Bu görsel zorunlu bilgileri gösterir ama firmanın özel alanlarını, örneğin teşvikli faturadaki makine bilgilerini ya da kendi not düzenini göstermeyebilir.
Gömülü şablonun bir bedeli vardır: belge boyutu büyür. Logo ve özel düzen içeren bir şablon yüzlerce kilobayt tutabilir ve her faturayla birlikte taşınır. Yılda binlerce fatura kesen firmalarda bu, arşiv boyutunu belirgin biçimde artırır. Bu yüzden bazı firmalar şablonu yalnız özel faturalarda gömer, diğerlerinde entegratörün tanımlı şablonunu kullanır.
Kalıp ve makine üreten firmalarda müşterilerin en çok istediği görsel değişikliği, sipariş numarasının ve parça numarasının satırda ayrı sütun olarak görünmesi oluyor. Bu bilgiler XML'in doğru alanlarına yazıldığında şablon uyarlaması küçük bir iş; not alanına karışık yazıldığında ise hiçbir şablon düzgün gösteremiyor.
e-Fatura tasarımında neler değiştirilebilir, neler değiştirilemez?
| Değiştirilebilir | Değiştirilemez |
|---|---|
| Logo, renkler, yazı tipi, sayfa düzeni | Satıcı ve alıcı bilgilerinin doğruluğu |
| Banka hesapları, IBAN, iletişim bilgisi | Satır tutarları, KDV, toplamlar |
| Sütunların sırası, ek sütunlar | Fatura numarası, tarihi, ETTN |
| Notların yeri ve biçimi | Belgede bulunması zorunlu bilgilerin görünmesi |
| Sipariş, irsaliye, vade bilgisinin gösterimi | Vergi istisnası ve tevkifat bilgisinin içeriği |
Kural şudur: şablon XML'deki bilgiyi gösterir, bilgi üretmez. Faturada olmayan bir şeyi şablona sabit yazı olarak koymak mümkündür, örneğin genel satış koşulları, ama vergisel anlamı olan bir bilgiyi yalnız görselde göstermek yanlıştır. KDV istisnası, tevkifat ya da iade referansı gibi bilgiler mutlaka XML'in ilgili alanında bulunmalıdır.
Şablon, zorunlu bilgileri gizlememelidir. Alıcı ve vergi idaresi belgeyi XML'den okuyabilir, ama faturayı görselden inceleyen biri için zorunlu bilgilerin görünür olması gerekir.
e-Faturaya logo, imza ve banka bilgisi nasıl eklenir?
Logo ve imza görselleri XSLT şablonunun içine, metne çevrilmiş görüntü verisi olarak gömülür. Şablonun internetteki bir adrese bağlanıp oradan resim çekmesi güvenli değildir ve birçok entegratör ya da doğrulama aracı bunu kabul etmez; görüntü şablonun içinde olmalıdır.
- Logo: küçük boyutlu, yüksek kontrastlı bir dosya seçin. Büyük boyutlu logo hem belgeyi şişirir hem bazı görüntüleyicilerde sayfayı kaplar.
- İmza ve kaşe: e-Faturada imza yerine mali mühür ya da elektronik imza kullanılır; görseldeki imza resmi yalnız görünüm içindir. Ayrıntılar için mali mühür nedir yazısına bakın.
- Banka bilgileri: IBAN ve banka adları şablona sabit yazılabilir ya da faturanın ödeme bilgisi alanlarından okunabilir. Birden çok para biriminde çalışıyorsanız her para birimi için doğru hesabın görünmesini sağlayın.
Dövizli faturalarda kurun ve TL karşılığının görselde nasıl görüneceğini de şablon belirler; dövizli e-Fatura nasıl kesilir yazısında bu bilgilerin belgedeki yerini anlattık.
Notlar, sipariş ve irsaliye bilgisi görselde nasıl görünür?
Üretim firmalarının faturasında müşterinin istediği ek bilgiler vardır: müşterinin sipariş numarası, irsaliye numaraları, parça numarası, lot, vade tarihi. Bunların bir kısmı UBL-TR'de kendi alanına sahiptir; sipariş referansı ve irsaliye referansı ayrı bölümlerde taşınır. Diğerleri not alanına yazılır.
Notların görselde görünmesi şablona bağlıdır. Bazı şablonlar yalnız belirli biçimde işaretlenmiş notları basar; işaretsiz notlar XML'de durur ama görselde görünmez. Faturanın altına yazdığınız açıklamanın müşteride görünmediğini fark ederseniz ilk bakılacak yer şablonun not gösterme kuralıdır.
Teşvikli faturalarda makine adı, harcama tipi ve sıra numarası gibi bilgilerin satır sütunlarında görünmesi istenebilir. Standart şablonlar bu sütunları her senaryoda göstermez; ihtiyaç varsa şablonun bu alanları gösterecek biçimde uyarlanması gerekir. Teşvikli faturanın alanları için teşvikli e-Faturada belge no ve tarih yazısına bakın.
XSLT şablonunda sık yapılan hatalar nelerdir?
- Dış bağlantı: şablonun logo ya da yazı tipi için internete bağlanması. Görüntü boş gelir ya da belge reddedilir.
- Türkçe karakter sorunu: şablonun karakter kodlaması doğru ayarlanmazsa ç, ş, ğ gibi harfler bozuk görünür.
- Sabit yazılmış bilgi: vergi dairesi, adres ya da banka bilgisinin şablona sabit yazılıp sonra güncellenmemesi. Firma taşındığında yıllarca eski adres görünür.
- Taşan sütunlar: uzun ürün adlarında ya da çok satırlı faturalarda tablonun sayfadan taşması.
- Zorunlu alanı gizlemek: tasarım uğruna istisna kodu, tevkifat bilgisi ya da alıcı vergi numarası gibi alanların görselden çıkarılması.
- Test etmeden canlıya almak: yeni şablonu önce test ortamında ya da kendinize kesilmiş bir test belgesinde denemek, müşteride bozuk fatura görünmesini önler.
Test ederken yalnız kısa bir faturaya bakmayın. Otuz satırlı, uzun ürün adlı, dövizli ve istisnalı bir faturayı da şablondan geçirin; sorunların çoğu sınır durumlarında ortaya çıkar.
Görsel ile XML farklıysa hangisi geçerlidir?
Geçerli olan XML'dir. e-Faturanın hukuki ve vergisel karşılığı UBL-TR belgesidir; görsel yalnız okunmasını kolaylaştırır. Şablondaki bir hata yüzünden görselde yanlış bir rakam görünse bile kayıtlarda ve beyannamede esas alınan XML'deki tutardır.
Bu, şablon hatalarının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Müşteri görseldeki yanlış tutara göre ödeme yapabilir, satınalma birimi faturayı yanlış rakam yüzünden reddedebilir. Arşivleme açısından da hem XML'in hem görselin saklanması pratiktir; bu konuyu e-Fatura saklama süresi ve arşivleme yazısında ele aldık.
Şüpheli bir durumda, örneğin müşteri görseldeki tutarın faturadakiyle uyuşmadığını söylediğinde, ilk iş XML'i açıp ilgili alanlara bakmaktır. Toplamlar XML'de doğruysa sorun şablondadır ve şablon düzeltilir; fatura yeniden kesilmez.
PakERP One'da e-Fatura görseli
PakERP One faturayı UBL-TR olarak kurar ve gönderimi Digital Planet / Sovos özel entegratör bağlantısıyla yapar. Program ücretsizdir; entegratör hizmet bedeli entegratöre aittir.
- Gönderilmiş belgenin görseli: 101 Satış Faturası ve 102 Satış İrsaliyesi ekranlarında gönderilmiş belgenin görseli entegratörden indirilir ve saklanır; müşterinin gördüğü görüntüyle aynıdır.
- Gönderilmemiş belge: henüz gönderilmemiş belgede programın kendi okunaklı PDF formu gösterilir.
- Notlar: belgeye yazılan notlar satır satır faturaya taşınır ve görselde görünecek biçimde işaretlenir; vade bilgisi de not olarak eklenir.
- Teşvikli fatura: makine bilgilerini satır sütunlarında gösteren şablon teşvikli faturaya gömülür.
- Gelen belgeler: 961 Gelen e-Faturalar ekranında gelen faturanın UBL ve PDF dosyası evrak eki olarak saklanır.
Teşvikli faturanın görsel düzeni için ücretsiz ERP ile teşvikli fatura yazısına, modülün tamamı için e-Belge modülü sayfasına bakabilirsiniz.