GİB'e iletilmiş bir e-Fatura sistemden silinemez; iptal, iki tarafın anlaşmasıyla ve kayıtların geri alınmasıyla yapılır. Ticari faturada en kolay yol alıcının 8 gün içinde red vermesidir. Temel faturada ya da süre geçtiyse taraflar iptal talebi ve yazılı bildirim yoluna gider ya da alıcı iade faturası keser. İptalden sonra satıcı yeni numarayla doğru faturayı düzenler.
Fatura gönderildi, beş dakika sonra yanlış cariye kesildiği fark edildi. İlk refleks programda iptal düğmesini aramaktır. Kâğıt faturada bu kolaydı: nüshalar toplanır, üzerine iptal yazılır, cilt içinde saklanır. e-Fatura'da ise belge GİB sistemi üzerinden alıcının posta kutusuna ulaştığı anda iki tarafın kaydına girmiştir ve tek taraflı geri çekilemez.
Bu yazı, yanlış kesilen bir e-Faturanın hangi yollarla iptal edileceğini, her yolun hangi durumda uygun olduğunu ve iptalden sonra muhasebede, KDV'de ve belge numarasında neler yapılacağını anlatıyor. e-Arşiv faturası için kurallar farklıdır; onu e-Arşiv fatura iptali ve itirazı yazısında ayrıca ele aldık.
Tam boyutİçindekiler
- Gönderilen e-Fatura iptal edilebilir mi?
- Hangi durumda hangi iptal yolu kullanılır?
- e-Fatura iptali kaç gün içinde yapılır?
- e-Fatura iptali adım adım nasıl yapılır?
- İptal edilen e-Fatura muhasebede ve KDV'de nasıl görünür?
- e-Fatura iptali mi, iade faturası mı?
- PakERP One'da iptal ve düzeltme
- Sık sorulan sorular
Gönderilen e-Fatura iptal edilebilir mi?
Edilebilir, ama silinemez. Bu ayrım önemlidir. Gönderilmiş e-Fatura GİB kayıtlarında, satıcının ve alıcının arşivinde kalır. İptal, faturanın hükümsüz sayılması için iki tarafın uzlaşması ve bu uzlaşmanın belgelenmesi demektir. Belgenin kendisi yerinde durur; yanına iptali gösteren yanıt, bildirim ya da iade belgesi eklenir.
Henüz GİB'e ulaşmamış bir belge ise farklıdır. ERP'de taslak olarak duran, entegratöre gönderilmemiş ya da entegratör aşamasında hata alıp GİB'e iletilmemiş fatura, e-Fatura olarak doğmamıştır. Bu belge düzeltilip yeniden gönderilebilir. Gönderim hatası alan faturalarda ne yapılacağını e-Fatura gönderilemedi: ne yapmalı yazısında anlattık.
Bu yüzden iptal düşünmeden önce ilk soru şudur: fatura gerçekten GİB'e ulaştı mı? Entegratörün durum ekranında başarılı teslim görünüyorsa fatura alıcıdadır ve aşağıdaki yollardan biri izlenir.
Hangi durumda hangi iptal yolu kullanılır?
Yol, faturanın senaryosuna, geçen süreye ve hatanın türüne göre seçilir:
| Durum | Uygun yol |
|---|---|
| Ticari fatura, 8 gün dolmadı | Alıcı sistem üzerinden red verir; satıcı yeni fatura keser |
| Temel fatura, fatura tamamen yanlış | Taraflar iptal konusunda anlaşır; iptal talebi ve yazılı bildirimle belgelenir |
| Ticari fatura, 8 gün doldu | Temel faturadaki gibi taraflar arası iptal ya da iade faturası |
| Mal kısmen ya da tamamen geri geldi | Alıcı iade faturası keser |
| Fiyat düşük yazıldı | Satıcı fark faturası keser |
| Fatura yanlış alıcıya gitti | Yanlış alıcıyla iptal konusunda anlaşılır, doğru alıcıya yeni fatura kesilir |
Ticari faturadaki red süresi ayrıntıları için ticari faturada kabul ve red süresi, iade yolu için iade faturası nasıl kesilir yazılarına bakabilirsiniz.
Üretim firmalarında iptal edilen faturaların büyük kısmı yanlış cari seçiminden çıkıyor: aynı grubun iki firması, benzer unvanlı iki müşteri. Cari arama listesinde vergi numarasını unvanın yanında göstermek ve aynı unvanlı mükerrer kartları kapatmak, iptal sayısını ilk ayda belirgin biçimde düşürüyor.
e-Fatura iptali kaç gün içinde yapılır?
Ticari faturada sistem üzerinden red, faturanın alıcıya ulaşmasından itibaren 8 gün içinde yapılır. Bu süre Türk Ticaret Kanunu'ndaki faturaya itiraz süresiyle aynıdır ve uygulamada taraflar arası iptal için de referans alınır.
GİB, e-Fatura için portal tarafında iptal ve itiraz taleplerinin bildirilebileceği bir düzen sunmaktadır. Bu talebin hangi ekrandan, hangi süre içinde ve karşı tarafın hangi onayıyla sonuçlanacağı GİB tarafından zaman zaman güncellenir. Güncel adımlar için GİB'in e-Belge portalındaki kılavuzları kontrol edin. Süreyi kaçırmamak için iptal ihtiyacı fark edildiği gün karşı tarafla iletişime geçin.
Süre geçtikten sonra iptal tamamen imkânsız değildir, ama artık iki tarafın açık mutabakatı ve yazılı belge gerekir. Noter, taahhütlü mektup ya da kayıtlı elektronik posta gibi ihbar yolları bu aşamada kanıt olarak önem kazanır. Tutarı büyük faturalarda yöntemi mali müşavirinizle teyit edin.
Pratikte sürenin en çok kaçtığı yer, iptalin kimin işi olduğunun belirsiz kalmasıdır. Satış ekibi hatayı fark eder ama muhasebeye söylemez, muhasebe alıcıdan haber bekler, alıcı ise faturayı kendi sisteminde kaydetmiştir bile. Bu yüzden iptal ihtiyacının tek bir kişiye bildirildiği, o kişinin karşı tarafla yazışmayı başlatıp sonuçlandırdığı basit bir kural koymak işe yarar. Yazışmanın e-posta olarak saklanması ve fatura kaydına eklenmesi, aylar sonra yapılacak bir mutabakatta ya da incelemede neden iptal edildiğini göstermenin en kolay yoludur.
e-Fatura iptali adım adım nasıl yapılır?
Temel bir faturanın tamamen yanlış kesildiği durumu örnek alalım. Satıcı tarafında adımlar şöyledir:
- Faturanın durumunu doğrulayın. Entegratör ekranında faturanın alıcıya ulaştığını görün. Ulaşmadıysa iptal değil düzeltme yapılır.
- Alıcıyı arayın. İptalin nedeni ve yerine kesilecek fatura konusunda anlaşın. Alıcı faturayı kayda almışsa kendi kaydını da geri alması gerekecektir.
- İptali belgeleyin. GİB'in güncel düzenine göre iptal talebi oluşturun ya da tarafların yazılı mutabakatını alın. Yazışmayı fatura dosyasına ekleyin.
- Kayıtları geri alın. ERP'de faturayı iptal ederek cari borcu, muhasebe fişini ve varsa stok çıkışını ters kaydedin.
- Doğru faturayı kesin. Yeni numarayla, doğru bilgilerle yeni fatura düzenleyin. Faturanın teslim tarihinden itibaren 7 gün içinde düzenlenme kuralının yeni fatura için de geçerli olduğunu unutmayın.
İptal edilen faturanın numarası seride kullanılmış sayılır. Yeni fatura sıradaki numarayı alır; iptal edilen numarayı tekrar kullanmaya çalışmak mükerrer belge hatasına yol açar. Numara kuralları için e-Fatura numarası formatı yazısına bakın.
İptal edilen e-Fatura muhasebede ve KDV'de nasıl görünür?
İptal aynı ay içinde yapıldıysa iş görece basittir: faturanın satış, KDV ve cari kayıtları ters kayıtla kapatılır, yerine yeni fatura kaydedilir. KDV beyannamesine yalnız geçerli fatura girer.
İptal, faturanın beyan edildiği aydan sonraki bir aya kaldıysa durum değişir. Önceki dönemde beyan edilmiş hesaplanan KDV'nin nasıl düzeltileceği, iptalin mi yoksa iade faturasının mı kullanılacağına ve olayın ayrıntısına bağlıdır. KDV Kanunu'ndaki matrah değişikliği hükümleri burada devreye girer. Bu tür geçmiş dönem iptallerinde kaydı mali müşavirinizle birlikte yapın.
Alıcı tarafında da benzer bir iş vardır. Alıcı faturayı indirilecek KDV olarak kaydettiyse iptalle birlikte bu kaydı geri almalıdır. İki tarafın kayıtları uyuşmazsa ay sonu cari mutabakatında ve dönem sonunda farklar ortaya çıkar.
Sık iptal yaşayan firmalarda kökteki sorun genellikle cari kart ve fiyat listesidir. Hangi hataların entegratör ya da alıcı tarafından geri çevrildiğini görmek için e-belge ret nedenleri yazısı iyi bir başlangıçtır.
e-Fatura iptali mi, iade faturası mı?
İki yol sık karıştırılır, oysa farklı durumları çözerler. İptal, faturanın hiç doğmamış sayılmasıdır: yanlış alıcı, yanlış tarih, hiç gerçekleşmemiş bir satış. İade ise gerçekleşmiş bir satışın sonradan geri alınmasıdır: mal gönderildi, müşteri teslim aldı, sonra bir kısmını ya da tamamını geri verdi.
| Soru | Cevap evetse |
|---|---|
| Mal gerçekten teslim edildi ve geri geldi mi? | İade faturası |
| Fatura yanlış kişiye ya da yanlış bilgilerle mi kesildi? | İptal ve yeni fatura |
| Teslim doğru, yalnız fiyat mı düşük yazıldı? | Fark faturası |
| Ticari fatura ve 8 gün dolmadı mı? | Alıcının red yanıtı |
Bu ayrım muhasebe açısından da önemlidir. İade faturasında stok geri girer, satış ve KDV iade tutarı kadar azalır. İptalde ise kayıtların tamamı ters çevrilir ve yerine yeni bir satış kaydı oluşur. Yanlış yolun seçilmesi stokta, maliyette ve KDV beyannamesinde farklı izler bırakır.
Bir örnek: pres atölyesi 2.000 adet braketi müşteriye gönderdi, fatura doğru kesildi. Müşteri 150 adedi çapaklı bulup geri gönderdi. Burada iptal değil iade söz konusudur; müşteri 150 adet için iade faturası keser, atölye bu partiyi yeniden işler ya da hurdaya ayırır. Aynı atölye faturayı yanlışlıkla grup şirketinin diğer firmasına kesmiş olsaydı, doğru yol iptal ve doğru firmaya yeni fatura olurdu.
PakERP One'da iptal ve düzeltme
PakERP One'da e-Fatura satış faturasından gönderilir ve faturanın e-belge durumu programda izlenir. Gönderim Digital Planet / Sovos özel entegratör bağlantısıyla yapılır; program ücretsizdir, entegratör hizmet bedeli entegratöre aittir.
- Durum sorgusu: 101 Satış Faturası listesinden faturanın entegratördeki durumu sorgulanır. Belge GİB'e hiç ulaşmadıysa düzeltilip yeniden gönderilir.
- Faturanın iptali: GİB'e gitmiş bir faturanın programdaki iptali, karşı tarafla iptal üzerinde anlaşıldıktan sonra yapılır. Belge iptal edilince cari hareket, stok çıkışı ve otomatik muhasebe fişi ters kaydedilir.
- Portalda silinen ya da bulunamayan belge: entegratör belgeyi silinmiş ya da bulunamadı olarak bildirirse program yerel durumu iptal olarak günceller.
- Numara çakışması: entegratör numaranın daha önce kullanıldığını bildirirse program aynı seriden sonraki boş numarayı vererek otomatik çözer.
- 901 Muhasebe Fişi: iptal ve yeni fatura fişleri otomatik oluşur; 940 KDV1 beyannamesi hazırlığına yalnız geçerli faturalar girer.
Ayrıntılar için e-Belge modülü sayfasına bakabilirsiniz.