ERP asistanına soru sorarak rapor almak, rapor ekranında süzgeç kurmak yerine soruyu düz cümleyle yazmak demektir: "bu ay en çok satış yaptığımız müşteri hangisi" gibi. İyi bir soru dönemi, ölçüyü (adet ya da tutar) ve kimin ya da neyin sorulduğunu açıkça söyler. Gelen tablo bir kez ilgili raporla karşılaştırılarak doğrulanır; sık sorulan sorular kayıtlı rapora dönüştürülür.
"Geçen ay ana müşterimize kaç adet gönderdik?" Firma sahibinin bu soruyu sorması on saniye sürer. Cevabı almak ise çoğu firmada yarım saat sürer: biri sevkiyat listesini açar, tarih süzgecini kurar, müşteriyi seçer, Excel'e alır, toplar. Bu sırada soru değişir: "Peki önceki ayla karşılaştırınca?"
Raporlar düzenli bakılan rakamlar için yazılır. Gün içinde aklına gelen tek seferlik sorular ise genellikle ya cevapsız kalır ya da birinin elindeki işi bırakmasıyla cevaplanır. Soru sorarak rapor alan bir asistan bu boşluğu doldurmak için vardır. Ama ondan doğru cevap almak, doğru soru sormaya bağlıdır.
Tam boyutİçindekiler
Soru sorarak rapor almak ne demek?
Soru sorarak rapor almak, rapor ekranındaki süzgeçleri tek tek doldurmak yerine ihtiyacı düz bir cümleyle yazmak ve cevabı tablo olarak almaktır. Asistan cümleden dönemi, ölçüyü ve konuyu çıkarır, firmanın kendi verisinden sorgulayıp sonucu gösterir.
Bu yöntem raporların yerine geçmez, onların önüne geçer. Kayıtlı rapor, her ay aynı biçimde bakılan rakam içindir: yaşlandırma, stok değeri, aylık satış. Asistan ise gün içinde doğan, belki bir daha sorulmayacak sorular içindir. Bir rapor tasarlatmaya değmeyecek kadar küçük, ama cevapsız kalmayacak kadar önemli sorular. Bir müşteri arayıp "bu yıl sizden ne kadar aldık" dediğinde, telefonu kapatmadan cevap vermek gibi.
Hangi raporun düzenli olarak izlenmesi gerektiği ayrı bir konudur; ERP raporlama rehberi rol rol hangi rapora bakılacağını anlatır.
Asistana hangi sorular sorulur?
Asistan en iyi sonucu sayma, toplama, sıralama ve listeleme sorularında verir. Cevabı veritabanında kayıtlı olan, tek bir tabloyla gösterilebilen sorular bu gruptadır.
- Sıralama: bu ay en çok satış yaptığımız müşteriler, en çok alım yaptığımız tedarikçiler.
- Miktar: geçen ay bu müşteriye kaç adet gönderdik, bu hafta hangi parçadan ne kadar sevk ettik.
- Dönem toplamı: bu yılın satışı ay ay, geçen çeyreğin alımları.
- Liste: vadesi geçmiş alacaklar, açık siparişler, bekleyen iş emirleri.
Asistanın cevap veremeyeceği ya da vermemesi gereken sorular da vardır. "Bu müşteriyle çalışmaya devam etmeli miyiz?" bir karar sorusudur; asistan size satış ve tahsilat rakamlarını verir, kararı siz verirsiniz. "Gelecek ay ne kadar satarız?" bir tahmin sorusudur ve kayıtlı veriden doğrudan çıkmaz. "Fire neden arttı?" bir neden sorusudur; asistan fire rakamını verir, nedeni sahada aranır.
Soru sorarak rapor alma en çok firma sahibinin ve satış sorumlusunun işine yarar; ikisi de rapor ekranında süzgeç kurmayı sevmez. Muhasebe ve planlama ise kayıtlı raporlardan vazgeçmez, çünkü onlar her ay aynı tanımla aynı rakama bakmak zorundadır.
İyi bir soru nasıl kurulur?
İyi bir soru üç şeyi açıkça söyler: dönem, ölçü ve konu. Bunlardan biri eksik kalırsa asistan bir varsayım yapar ve cevap sorduğunuzdan farklı olabilir.
| Zayıf soru | Eksik olan | Güçlü soru |
|---|---|---|
| En çok satan ürün hangisi? | Dönem ve ölçü | Bu yıl adet olarak en çok satan 10 ürün hangisi? |
| Müşteriye ne gönderdik? | Müşteri ve dönem | Geçen ay ana müşterimize kaç adet gönderdik? |
| Satışlar nasıl? | Her şey | Bu yıl satışlarımız ay ay ne kadar? |
| Kim borçlu? | Ölçü ve sınır | Vadesi geçmiş alacağı olan müşteriler hangileri? |
| Tedarikçilerden alım | Soru ve dönem | Son üç ayda en çok alım yaptığımız 5 tedarikçi kim? |
Adet ile tutar ayrımı özellikle önemlidir. "En çok satan" adet olarak bir vidayı, tutar olarak bir kalıbı gösterebilir. İkisi de doğrudur, ama farklı soruların cevabıdır. Müşteri ya da ürün adını sorarken kartta yazdığı biçimde yazmak da eşleşmeyi kolaylaştırır; kısaltma ya da lakap kullanılırsa asistan doğru kaydı bulamayabilir.
Soruyu daraltarak ilerlemek
Büyük bir soruyu tek cümleye sığdırmak yerine adım adım daraltmak daha sağlıklıdır. Önce genel soruyu sorun: "bu yıl en çok satış yaptığımız 10 müşteri". Tabloyu gördükten sonra ilginç olan satıra inin: "üçüncü sıradaki müşteriye bu yıl ay ay ne kadar fatura kestik". Ardından ürüne geçin: "bu müşteriye en çok hangi parçaları gönderdik". Her adım bir öncekinin cevabına dayanır ve her tablo tek başına okunabilir. Uzun, çok koşullu bir cümle ise hem yanlış anlaşılmaya daha açıktır hem de cevabını doğrulamak zordur.
Asistanın cevabı nasıl doğrulanır?
Asistanın cevabı, aynı soruyu ilgili rapor ekranında bir kez sorarak doğrulanır. Bu doğrulama her seferinde gerekmez; bir soru türünü ilk kez kullanırken yapılır.
- Soruyu sorun ve gelen tablonun başlığına, dönemine ve süzgecine bakın. Asistan hangi tarih aralığını aldığını söylüyor mu?
- Aynı dönemi raporda açın: örneğin müşteri bazında satış raporunu aynı tarih aralığıyla çalıştırın.
- İlk üç satırı karşılaştırın: sıralama ve toplamlar tutuyor mu?
- Farkı açıklayın: fark varsa genellikle tanım farkıdır: iade dahil mi, KDV dahil mi, iptal edilen belgeler hariç mi?
- Notu saklayın: "asistan satışı KDV hariç fatura tutarı olarak veriyor" gibi bir not, sonraki sorularda tereddüdü bitirir.
Tanım farkını bilmek, rakamın kendisini bilmek kadar önemlidir. Satış müdürü "satış" derken sipariş, muhasebeci fatura, sevkiyat ise irsaliye anlayabilir. Asistana sorarken hangi belgenin sayıldığını bilmek, toplantıda iki farklı rakamın tartışılmasını önler.
Asistan herkese her veriyi gösterir mi?
Göstermemelidir. Asistan, soruyu soran kullanıcının yetkisiyle çalışmalı ve kullanıcının programda göremediği veriyi soru yoluyla da göstermemelidir. Aksi hâlde yetki düzeni bir cümleyle aşılır: maaş listesini göremeyen biri "en yüksek maaşı kim alıyor" diye sorar.
Bu yüzden asistanı kullanmaya başlamadan önce rollerin doğru kurulu olduğundan emin olun; bir test kullanıcısıyla giriş yapıp yetkisi olmayan bir konuyu sormak, düzenin çalışıp çalışmadığını en kısa yoldan gösterir. Satış temsilcisi satış ve müşteri verisini, depo sorumlusu stok verisini, muhasebeci finans verisini görsün. Asistanın cevabı rol düzeninin bir aynasıdır; yanlış kişiye yanlış veri gösteriyorsa sorun çoğu zaman asistanda değil, rol tanımındadır.
Bir de paylaşım tarafı vardır. Asistandan alınan tablo bir dosyaya dönüştüğü anda programın yetki düzeninin dışına çıkar. Müşteri bazında satış listesi e-postayla dolaşmaya başlarsa, programda ne kadar sıkı yetki tanımlanmış olursa olsun bilgi yayılır. Bu yüzden asistandan alınan dosyalar da kayıtlı raporlar gibi kimlerle paylaşıldığı bilinerek kullanılmalıdır.
Sık sorulan soru ne zaman rapora dönüşmeli?
Aynı soru haftada birkaç kez soruluyorsa artık bir rapordur. Her pazartesi "geçen hafta hangi müşteriye ne sevk ettik" soruluyorsa, bu soru kayıtlı bir rapora ya da sabah bakılan bir ekrana taşınmalıdır.
Neden? Çünkü kayıtlı rapor her seferinde aynı tanımla çalışır, PDF olarak arşivlenir, başkasıyla paylaşılır. Asistana her hafta biraz farklı cümleyle sorulan soru ise biraz farklı cevaplar doğurabilir. Üretim müdürünün her sabah bakacağı rakamlar için günlük raporlar yazısı bir liste önerir.
Asistan kullanırken sık yapılan hatalar
- Dönemsiz soru sormak: "en çok satan" sorusu dönem belirtilmezse varsayılan bir dönemle cevaplanır; o dönemin ne olduğunu kontrol etmeden rakam kullanılmamalı.
- Cevabı karar gibi okumak: en çok alım yapılan tedarikçi en iyi tedarikçi değildir; fiyat, kalite ve termin ayrıca değerlendirilir.
- Tek rakamla toplantıya girmek: asistanın verdiği tabloyu Excel ya da PDF olarak alıp toplantıya o belgeyle gelin, ekrandan okunan rakam unutulur.
- Karşılaştırmayı tek soruda istemek: önce bu ayı, sonra geçen ayı ayrı sorun; iki tabloyu yan yana koymak daha az yanlış anlamaya yol açar.
- Doğrulamayı atlamak: ilk kullanımda raporla bir kez karşılaştırmak, tanım farkından doğan yanlışları önler.
Bir hata daha var: asistanı yalnız yöneticilerin aracı saymak. Sevkiyat sorumlusu "bu hafta hangi müşteriye kaç kasa gitti", depo sorumlusu "geçen ay en çok hangi hammaddeyi tükettik" diye sorabilir. Soruyu kimin sorduğu değil, sorunun açık olup olmadığı önemlidir. Müşteri bazında satış rakamını kâra çevirmek ayrı bir çalışmadır; müşteri bazlı karlılık yazısı bu hesabı anlatır.
PakERP One'da Asistan
PakERP One'da durum çubuğunda Asistan düğmesi vardır. Soru düz cümleyle yazılır, cevap firmanın kendi verisinden tablo olarak gelir.
- Örnek sorular: "bu ay en çok satış yaptığımız müşteri", "geçen ay bu müşteriye kaç adet gönderdik".
- Çıktı: gelen tablo PDF ya da Excel olarak alınır.
- Yetki: asistan, kullanıcının yetkisi olmadığı veriyi göstermez; rol ve ekran yetkileri 14 Roller ekranında tanımlanır.
- Kayıtlı raporlar: düzenli bakılan rakamlar için her listede Raporlar ▾ menüsü bulunur; 152 rapor PDF ve Excel verir.
Raporların tamamı Raporlar sayfasında listelenir.